प्ररूढस्नेहयोश्च दैवदुर्विपाकादिभिरेव एकनिपातेऽन्यस्य दुःखातिरेको हृदयदारुणः करुण इति।
तत्प्रभेदान् पुनरग्रतो यथावसरमुपवर्णयिष्यामः।
(विप्रलम्भस्य प्रकृत्यर्थः)
संज्ञास्तु नैताः पारिभाषिक्य एव, प्रकृतिप्रत्ययोपसर्गविभागकल्पनाया— मन्वर्थस्यापि सम्भवात्। तथाहि—
'डुलभष् प्राप्तौ' इत्यस्मात् विप्रशब्दपूर्वत्वे सति विशिष्टार्थवाचिनः सर्वकालेषु 'भावे' (३.३.१८) 'अकर्तरि च कारके संज्ञायां' (३.३.१९) वेति १घञि विप्रलम्भ इति रूपं भवति। तत्रायं लभिः प्राप्तावपि पठ्यमानः प्रोपसर्गयोगद् वञ्चने वर्तते। प्र(स्य) प्रकृतिविपरीतार्थवाचकत्वात्, तथा प्रतिष्ठते प्रवसति प्रस्मरतीति। प्राप्तिविपरीतश्चार्थो वञ्चनमेव। तथा चानेनैव वञ्चतेरर्थं निर्दिशति 'गृधिवञ्च्योः प्रलम्भने' (१.३.६९) इति। वञ्चनं तु चतुर्धा — '१. प्रतिश्रुत्य अदानं, २. विसंवादनं, ३. कालहरणं, ४. प्रत्यादानमि'ति।
तद् विविधं, विरुद्धं, व्याविद्धं, विप्रतिषिद्धमि'ति विशेषवाचिना व्युपसर्गेणोच्यते॥ तत्र —
१. संज्ञायां वेति=संज्ञायां वस्ति जोशेरः, संज्ञायां वस्ति (घञि?) राघवः भावे अकर्त्तरि=भावे कर्त्तर्यकर्त्तरि च जोशेरः।
प्रतिश्रुत्यादानमित्ययं प्रकृत्यर्थः, विविधमित्ययं चोपसर्गार्थश्च प्रथमानुरागे घटते। तत्र हि इङ्गिताकारादिभिः स्वानुरागप्रकाशनं प्रतिश्रवः।