विभावानुभावव्यभिचारिसंयोगो भावप्रकर्षस्कन्धः।

तदुक्तम् 'भावजन्मानुबन्धप्रकर्षानुरूपास्तावदवस्थाः समृद्धय'१ इति।

१. भावजन्मेति। भावानां पञ्चावस्थाः १३–१४ प्रकाशयोर्वर्णितोः। तदनुसारेणात्र 'भावजन्मानुबन्ध— प्रकर्षानुवर्तनसम्पृक्तयः अवस्थाः' इति पठितुं युक्तमिति राघवः। भावानां जन्मानुबन्धप्रवृद्धि—

तत्र भावस्कन्धे 'नायकयोर्मिथोदर्शनश्रवणाभ्याम्' इत्यनेनास्य सविकल्पक— प्रत्यक्षानुमानोपमानशब्दैतिह्यार्थापत्तिसम्भवाभावप्रमाणव्यापारागोचरवस्तुविषयतामुपदिशति। निर्विकल्पकप्रत्यक्षोऽनेन प्रत्युक्तः, तेन व्यवहाराद् भावाद् दृशिरिह ज्ञानवचनोऽदर्शनार्थः; तेन प्रत्यक्षानुमानोपमानार्थापत्तिसम्भवाऽभावानां दर्शनाख्या, शब्दैतिह्य—श्रुतानुमान— श्रुतोपमानुश्रुतार्थापत्ति—श्रुति(त) सम्भवानां श्रवणाख्या, उभयेषामुभयाख्येति सिद्धं भवति। तथाहि—(वाप. १.१२३)

न सोऽस्ति प्रत्ययो लोके यः शब्दानुगमादृते।

अनुविद्धमिव ज्ञानं सर्वं शब्देन गम्यते॥ १॥

ततश्चोपजायमानः परस्पराश्रयोऽन्यतराश्रयो वा मिथोविषयः एकविषयो वा दृगालम्बनः श्रुत्यालम्बनो वा प्रमाणभेदः प्रथमानः प्रथते। तत्र—

दर्शनतः षोढा 'प्रत्यक्षानुरागोऽनुमानानुरागः, उपमानानुरागोऽर्थापत्त्यनुरागः, सम्भवानुरागोऽभावानुराग' इति।

श्रवणतेऽपि तावदेव 'शब्दानुरागः, ऐतिह्यानुरागः, श्रौतानुमानिकः, श्रौतोपमानिकः, श्रौतार्थापन्नः, श्रौतसम्भव' इति।

(१. दृगालम्बनानुरागः)