वचनासम्भवविरोधकृतार्थपरिसङ्ख्यावधारणादिभिर्निषिध्यमाना नैषेधिकी। तासु —
आभिधानिकी तावद् यत्र द्वयोः साधर्म्यार्थमावृत्त्या विभक्तिश्रुतिभेदेन च विशेषणविशेष्यनिर्देशः,
१. सा श्रुत्याभिधानिकी यथा— (मेघ. ९९)
अङ्गेनाङ्गं प्रतनु तनुना गाढतप्तेन तप्तं सास्त्रेणास्त्रद्रवमविरलोत्कण्ठमुत्कण्ठितेन।
उष्णोच्छ्वासं समाधिकतरोच्छ्वासिना दूरवर्ती सङ्कल्पैस्तैर्विशति विधिना वैरिणा रुद्धमार्गः॥ १॥
यत्रापि साधर्म्यार्थादेव द्वयोस्तन्त्रेण च विभक्त्यभेदेन च विशेषणविशेष्ययोगः, सा च श्रुत्याभिधानिकी। यथा—
दैवात/दैवादपत्रमच्छायं फलार्थिभिरसेवितम्।
सानुजं शाखिनमिव दृष्ट्वा रामं रुरोद सा॥ २॥1
२. यत्र पदेन वाक्येन वा संज्ञार्थो विधीयते, सा समाख्याभिधानिकी। सा पदेन यथा—(रघु. ६.२१)