भोजशृङ्गारप्रकाशः - Sahitya | Sahitya | Rikamrit
Home All Resources
Vidyakendra
Vidyakendra Home
Back to Sahitya

Texts

raghuvamsa kumarasambhava kiratarjuniya shishupalavadha amarushataka shatakatrayam shakuntalam pancatantra kadambari shringaraprakasha meghaduta rtusamhara naishadhiya bhattikavya

Settings

16

Bookmarks

No bookmarks yet

भोजशृङ्गारप्रकाशः

Enable Parallel


Showing 931 to 940 of 1182 verses
उक्तमत्राऽऽचार्यैः।

किमुक्तम् ?

कस्यचित् खञ्जो निर्ज्ञातः, कस्यचित् कुब्ज इति प्रधानोपसर्जनभावाद् भवत्येव विशेष्य—विशेषणभावः। अपि च— (वाक्यपदीये ३.१४.४७)

सम्बन्धिशब्दः सापेक्षो नित्य सर्वः प्रवर्त्तते।

स्वार्थवत् सा व्यपेक्षाऽस्य वृत्तावपि न हीयते ॥ ४७ ॥ (इति)

यथा— पितुः पिता पितामहो देवदत्तस्येति। इह तु सूक्ष्मजट इत्येतदन्यपदार्थ एवाम्नायते। नतमित्येतदपि क्रियाभिधायित्वेन गुणवचनत्वादाश्रितमेव भवति। सु इत्येतत् पुनरव्यं शोभनार्थे वर्त्तमानं समस्यते। तस्य चास्तां द्रव्यवचनत्वम्, गुणवचनत्वेऽपि विप्रतिपत्तिः, अव्ययानां सत्त्वार्थवाचित्वात्।

केचित् पुनस्तत्रापि विवन्दन्ते— द्योतका हि किलैते, न वाचका इति। समासश्‍च 'सुप् सुपा' इति द्योतकानामपि भवति। मा भूत् पूर्वयोः कर्मधारयः, अन्त्ये पुनरन्तशब्दस्य सम्बन्धिशब्दत्वेन भ्रातृभार्यादिवत् कथं न तत्पुरुष ?

उच्यते,

यद्यपि संबन्धिशब्दाः सापेक्षत्वेऽपि समस्यन्ते तथापि सन्देहविपर्य्यासादयो न जायन्ते तत्रैव तदुत्पत्तिः। अत्र तु अन्तशिति रन्ध्राणीत्युक्ते सन्देहः— 'किमन्तेषु शितिरन्ध्राण्यस्य, उत 'अन्तशितीनि रन्ध्राणी' ति। अथ यदा 'सुष्ठु सूक्ष्मजटाः केशा अस्ये'—ति विग्रहः, तदा भवितव्यं पूर्वपदयोः कर्मधारयेण।

न भवितव्यम्।

Showing 931 to 940 of 1182 verses