परापरविभागार्थास्स शक्तीः प्रतिपद्यते॥ १॥
१. वाक्यपदीये ३.९.३७ इति करिकाया पूर्वार्द्धम्।
स भूतादिभेदा द्वादशधा। तद्यथा—
भूतः, भूतानद्यतनः, भविष्यत्, भविष्यदनद्यतनः, वर्तमानः, वर्तमानानद्यतनः, परोक्षः, अतिपन्नः, अव्यक्तः, सङ्कीर्णः, प्रकीर्णः, विप्रकीर्ण इति।
(१. भूतः—६) लुङादिविषयोऽप्यतीतमात्रं भूतः।
स षोढा— भूतः, प्रकर्षभूतः, भूतानद्यतनः, अभिमानाद्यतनः, प्रबन्धाद्यतनः, सामीप्याद्यतन इति।
तेष्वनिर्धारितविशेषो भूतः, यथा— अकार्षीत्, निषसाद, उवास, शुश्राव, अपक्त, पक्तवानिति।
शब्दान्तरावगतप्रकर्षादनवेक्षितानद्यतनपरोक्षादिप्रत्ययः प्रकर्षभूतः, यथा— अवात्सुरिह पुरा छात्राः।
विवक्षितान्यावधिः भूतानद्यतनः, यथा— अगमान घोषात्।
रात्रिशेषे जागरणसंततौ अभिमानानद्यतनः, यथा अमुत्रावात्सम्, सकलां रात्रिं जागरितः रात्रेरप्रभातत्वादद्यतनिमं कालं मन्यते।