सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): तप इति । तपःपरामर्शेन तपस आस्कन्दनेन विवृद्धमन्योः प्रवृद्धकोपस्य भ्रूभङ्गेण दुष्प्रेक्ष्यं दुर्दशं मुखं यस्य तस्य हरस्य तृती.यादक्ष्णः स्फुरन्नुद्दीप्यमान उदर्चिरुद्‌भूतज्वालः कृशानुरग्निः सहसातर्कितमेव । `अतर्किते तु सहसा` इत्यमरः (अ.को.3|4|7) । निष्पपात किल निश्चक्राम खलु

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): क्रोधमिति । हे प्रभो स्वामिन्‌, क्रोधं संहर निवर्तय निवर्तय । `चापले द्वे भवत इति वक्तव्यम्` इति वार्तिकेन द्वित्वम् । `संभ्रमेण वृत्तिश्चापलम्` इति काशिका । इत्येवं मरुतां देवानां गिरो वाचः खे व्योम्नि यावच्चरन्ति प्रवर्तन्ते तावत्तत्कलमेव भवस्य नेत्राज्जन्म यस्य स भवनेत्रजन्मा । `अवर्ज्यो बहुर्व्रीहिर्व्यधिकरणो जन्माद्युत्तरपदः` इति वामनः । स वह्निर्मदनं भस्मैवावशेषो यस्य तं भस्मावशेषं चकार । ददाहैत्यर्थः

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): तीव्रेति । तीव्राभिषङ्गप्रभवेणातिदुःसहाभिभवसंभवेन । `अभिषङ्गस्त्वभिभवे सङ्ग आक्रोशनेऽपि च` इति वैजयन्ती । इन्द्रियाणां चक्षुरादीनां वृत्तिं व्यापारं संस्तम्भयता प्रतिबध्नता मोहेन मूर्च्छया कर्त्रा । रतिर्मदनभार्या मुहूर्तमज्ञातं भर्तृव्यसनं भर्तृनाशो यया सा तथोक्ता सती कृतोपकारेव बभूव । सहसा दुःखोपनिपातान्मुमूर्च्छेत्यर्थः । मोहेन दुःख संवेदनाभावत्तस्योपकारकत्वोक्तिः

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): तमिति । तपस्वी तपोनिष्ठो भूतपतिः शिवस्तपसो विध्नमन्तरायभूतं तं काममाशु वज्रोऽशनिर्वनस्पतिं वृक्षमिवावभज्य भङ्क्त्वा स्त्रीसंनिकर्षं स्त्रीसंनिधानं परिहर्तुमिच्छन् । तस्यानर्थहेतुत्वादिति भावः । सभूतः सगणः सन्नन्तर्दधे

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): शैलात्मजा पार्वत्यप्युच्छिरस उन्नतशिरसो महतः पितुरभिलाषं हरोवरोऽस्त्विति मनोरथं ललितं सुन्दरमात्मनो वपुश्च व्यर्थ निष्फलं समर्थ्य विचार्य सख्योः समक्षं पुर इति च हेतुनाधिकं जातलज्जा । समानजनसमक्षमवमानस्य अतिदःसहत्वादिति भावः । शून्या निरुत्साहा सती कथञ्चित्कृच्छ्रेण भवनस्याभिमुखी जगाम

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): सपदीति । सपद्यद्रिर्हिमवान्रुद्रस्य संरम्भात्कोपाद्भीत्या । `संरम्भः संभ्रमे कोपे` इति विश्वः । मुकुलिताक्षीं निमीलितनेत्राम् । `बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात्षच्` इति षच्प्रत्ययः । `षिद्‌गौरादिभ्यश्च` इति ङीष् । अनुकम्पितुमर्हामनुकम्प्याम् । `ऋहलोर्ण्यत्` (पा.3|1|124) इति ण्यत्प्रत्ययः । दुहितरं दोर्भ्यामादाय दन्तयोर्लग्नां पद्मिनीं नलिनीं बिभ्रत्सुरगज इव वेगेन रयेण दीर्घीकृताङ्ग आयतीकृतशरीरः सन् । पन्थानं प्रतिगता मार्गानुसारिणी स गतिर्यस्य प्रतिपथगतिरासीत् । पन्थानमनुसृत्य जगामेत्यर्थः