सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): सेति॥ विपणिस्थानि पण्यानि क्रयविक्रयार्हवस्तूनि यस्याः सा। `विपणिः पण्यवीथिका` इत्यमरः (अ.को.2|2|2)। सा पूः अयोध्या। मन्दुरासंश्रयिभिरश्वशालासंश्रयणशीलैः। `वाजिशाला तु मन्दुरां` इत्यमरः (अ.को.2|2|2)। `जिदृक्षि-` (पा.3।2।157) इत्यादिनेनिप्रत्ययः। तुरंगैरश्वैः। शालासु गृहेषु ये विधिना स्थापिताः स्तम्भास्तान्गतैः प्राप्तैर्नागैश्च। सर्वाङ्गेषु नद्धान्याभरणानि यस्याः सा नारीव। आबभासे ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): वसन्निति॥ स मैथिलेयः कुशः पुराणशोभां पूर्वशोभामधिरोपितायां तस्यां रघूणां वसतावयोध्यायां वसन्। दिवो भर्त्रे देवेन्द्राय तथाऽलकेश्वराय कुबेरायापि न स्पृहयांबभूव। तावपि न गणयामासेत्यर्थः। `स्पृहेरीप्सितः` (पा.1।4।37) इति संप्रदानत्वाञ्चतुर्थी। एतेनायोध्याया अन्यनगरातिशायित्वं गम्यते ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): अथेति॥ अथास्य कुशस्य। रत्नैर्मुक्तामणिभिर्ग्रथितान्युत्तरीयाणि यस्मिंस्तम्। एकान्तमत्यन्तं पाण्ड्वोः स्तनयोर्लम्बिनो हारा यस्मिंस्तम्। निःश्वासहार्याण्यतिसूक्ष्माण्यंशुकानि यत्र तम्। एवं शीतलप्रायं प्रियाया वेशं नेपथ्यमुपदेष्टुमिव। घर्मो ग्रीष्म आजगाम ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): अगस्त्येति॥ अगस्त्यश्चिह्नं यस्य तस्मादयनान्मार्गाद्दक्षिणायनाद्भास्वति समीपं संनिवृत्ते सति। उत्तरा दिक्। आनन्दशीतां बाष्पवृष्टिमिव। हैमवतीं हिमवत्संबन्धिनीं हिमस्रुतिं हिमनिष्यन्दं हिमनिष्यन्दं ससर्ज। अत्र प्रोषितप्रियासमागमसमाधिर्गम्यते ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): प्रवृद्धेति॥ अतिमात्रं प्रवृद्धतापो दिवसः। अत्यर्थमेवानल्पं तन्वी कृशा क्षणदा च इत्येतावुभौ विरोधक्रियया प्रणयकलहादिना विरोधाचरणेन विभिन्नौ सानुशयौ सानुतापौ जायापती दंपती इव। आस्ताम्। तयोरपि तापकार्श्यसंभवात्तत्सदृशाबभूतामित्यर्थः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): दिने दिन इति॥ दिने दिने प्रतिदिनं शैवलवन्त्यधस्ताद्यानि सोपानानां पर्वाणि भङ्ग्यस्तानि विमुञ्चत्। अत एव उद्दण्डपद्मं गृहदीर्घिकाणामम्भः। नारीनितम्बः प्रमाणमस्य नारीनितम्बद्वयसं बभूव। विहारयोग्यमभूदित्यर्थः। `प्रयाणे द्वयसच्-` (पा.5।2।37) इति द्वयसच्प्रत्ययः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): वनेष्विति॥ वनेषु विजृम्भणेन विकासेनोद्गन्धिषूत्कटसौरभेषु । `गन्धस्य -` (पा.5।4।135) इत्यादिना समासान्त इकारादेशः। सायंतनमल्लिकानां कुड्मलेषु सशब्दं यथा तथा प्रत्येकमेकैकस्मिन्निक्षिप्तपदः। मकरन्दलोभादित्यर्थः। भ्रमर एषां कुड्मलानां संख्यां गणनां चकारेव ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): स्वेदेति॥ स्वेदानुविद्धमार्द्रं नूतनं नखक्षतमङ्को यस्य तस्मिन्कामिनीनां कपोले भूयिष्ठमत्यर्थं संदष्टशिखं विश्लिष्टकेसरम्, अत एव कर्णाञ्च्युतमपि। शिरीषपुष्पं सहसा न पपात ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): यन्त्रेति॥ ऋद्धिमन्तो धनिका धारागृहेषु यन्त्रधारागृहेषु शिशिरैर्यन्त्रप्रवाहैर्यन्त्रसंचारितसलिलपूरैः परीतान् व्याप्तान्। मलयोद्भवस्य रसेन चन्दनोदकेन धौतान्क्षालिताञ्छिलाविशेषान्मणिमयासनान्यधिशय्य तेषु शयित्वाऽऽतपं निन्युरातपपरिहारं चक्रुः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): स्नानेति॥ वसन्तस्यात्मसहकारिणोऽत्ययेनातिक्रमेण मन्दवीर्योऽतिदुर्बलः कामः स्नानार्द्राश्च ते मुक्ताश्च। धूपसंचारणार्थमित्यर्थः, तेषु। अनुधूपवासं धूपवासानन्तरं विन्यस्ताः सायंतनमल्लिका येषु तेषु। अङ्गनानां केशेषु बलं लेभे। तैरुद्दीपित इत्यर्थः ॥