सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): स्तूयमान इति॥ स राजा स्तुत्यं स्तोत्रार्हमेव यत्तदेव समाचरन्नत एव स्तूयमानः सन् जिह्नाय ललज्ज। तथापि हीनत्वेऽपि तत्कारिणः स्तोत्रकारिणो द्वेष्टीति तत्कारिद्वेषिणस्तस्य राज्ञो यशो ववृधे। `गुणाढ्यस्य सतः पुंसः स्तुतौ लज्जेव भूषणम्` इति भावः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): दुरितमिति॥ स राजा। उदितः सूर्य इव। दर्शनेन दुरितं घ्नन्निवर्तयन्। तथा च स्मर्यते-`अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः। दृष्टमात्राः पुनन्त्येते तस्मात्पश्येत नित्यशः ॥` इति। तत्त्वस्य वस्तुतत्त्वस्यार्थेन समर्थनेन च तमोऽज्ञानं ध्वान्तं च नुदन् शश्वत्प्रजाः स्वतन्त्रयांचक्रे स्वाधीनाश्चकार ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): इन्दोरिति॥ इन्दोरंशवः पद्मेऽगतयः। प्रवेशरहिता इत्यर्थः। सूर्यस्यांशवः कुमुदेऽगतयः। गुणिनस्तस्य गुणास्तु विपक्षे शत्रावप्यन्तरमवकाशं लेभिरे प्रापुः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): परेति॥ अश्वमेधाय जिगीषोरस्य विचेष्टितं दिग्विजयरूपं यद्यपि पराभिसंधानपरं शत्रुवञ्चनप्रधानं तथापि तद्धर्म्यं धर्मादनपेतमेव। `धर्मपथ्यर्थन्यायादनपेते` (पा.4।4।92) इति यत्प्रत्ययः। बभूव। `मन्त्रप्रभावोत्साहशक्तिभिः परान्संदध्यात्` इति कौटिल्यः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): एवमिति॥ एवं शास्त्रनिर्दिष्टवर्त्मना शास्त्रोपदिष्टमार्गेण प्रभावेण कोशदण्डजेन तेजसा। `स प्रभावः प्रतापश्च यत्तेजः कोशदण्डजम्` इत्यमरः उद्यन्नुद्युञ्जनः सः। वृषा वासवो देवानां देवो देवदेव इव। राज्ञां राजा राजराजो बभूव ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): पञ्चममिति॥ तम्। राजानमिति शेषः। साम्ययोगतो यथाक्रमं लोकसंरक्षणपरोपकारभूधारणरूपसमानधर्मत्वबलाल्लोकपालानामिन्द्रादीनां चतुर्णां पञ्चममूचुः। महतां भूतानां पृथिव्यादीनां षष्ठमूचुः। कुलभूभृतां कुलाचलानां महेन्द्रमलयादीनां सप्तानामष्टममूचुः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): दूरेति॥ भूपालाः शासनेषु पत्रेष्वर्पितामुपन्यस्तां तस्य राज्ञ आज्ञाम्। देवाः पौरंदरीमैन्द्रीमाज्ञामिव। दूरापवर्जितच्छत्रैर्दूरात्परिहृतातपत्रैः शिरोभिर्दधुः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): ऋत्विज इति॥ स राजा महाक्रतावश्वमेधे। ऋत्विजो याजकान् दक्षिणाभिस्तथानर्चार्चयामास। अर्चतेर्भौवादिकाल्लिट्। यथाऽस्य राज्ञो धनदस्य च नाम साधारणीभूतमेकीभूतम्। उभयोरपि धनदसंज्ञा यथा स्यात्तथेत्यर्थः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): इन्द्रादिति॥ इन्द्राद्वृष्टिरभूत्। यमो नियमिता निवारिता गदस्य रोगस्योद्रेक एव वृत्तिर्येन सोऽभूत्। यादोनाथो वरुणो नौचराणां नाविकानां कर्मणे संचाराय शिवजलपथः। सुचरजलमार्गोऽभूत्। तदनु पूर्वापेक्षी रघुरामादिमहिमाभिज्ञः कुबेरः कोषवृद्धिं विदधे। इत्थं लोकपालास्तस्मिन्राज्ञि विषये दण्डोपनतस्य शरणागतस्य चरितं वृत्तिं भेजिरे। `दुर्बलो बलवत्सेवी विरुद्धाच्छङ्कितादिभिः। वर्तेत दण्डोपनतो भर्तर्येवमवस्थितः` इति कौटिल्यः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): स इति॥ निषिद्धशत्रुर्निवारितरिपुः सोऽतिथिर्नैषधस्य निषधदेशाधीश्वरस्यार्थपते राज्ञः सुतायां निषधान्निषधाख्यान्नगेन्द्रात्पर्वतात्। अनूनसारमन्यूनबलं पुत्रमुत्पादयामास। यं पुत्रं निषधाख्यं निषधनामकमेवाहुः ॥