सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): त इति॥ ते प्रसाधका मुक्तागुणेन मौक्तिकसरेणोन्नद्धमुद्बद्धमन्तर्गतस्रजमस्यातिथेर्मौलिं धम्मिल्लं प्रभामण्डलशोभिना पद्मरागेण माणिक्येन प्रत्यूपुः प्रत्युप्त चक्रुः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): चन्दनेनेति॥ किंच, मृगनाभ्या कस्तूरिकया सुगन्धिना चन्दनेन अङ्गरागमङ्गविलेपनं समापय्य समाप्य ततोऽनन्तरं विन्यस्ता रोचना गोरोचना यस्मिंस्तत्पत्रं पत्ररचनं चक्रुः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): आमुक्तेति॥ आमुक्ताभरणः आसञ्जिताभरणः। स्रजोऽस्य सन्तीति स्रग्वी। `अस्मायामेधास्रजो विनिः` (पा.5।2।121) इति विनिप्रत्ययः। हंसाश्चिह्नमस्येति हंसचिह्नं यद्दुकूलं तद्वान्। अत्र बहुव्रीहिणैवार्थसिद्धेर्मतुबानर्थक्येऽपि सर्वधनीत्यादिवत् कर्मधारयादपि मत्वर्थीयं प्रत्ययमिच्छन्ति। एवमन्यत्रापि द्रष्टव्यम्। राज्यश्रीरेव वधूर्नवोढा तस्या वरो वोढा। `वधूः स्नुषा नवोढा स्त्री वरो जामातृषिङ्गयोः` इति विश्वः। सोऽतिथिः। अतिशयेन प्रेक्ष्यो दर्शनीय आसीत् । वरोऽप्येवंविशेषणः ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): नेपथ्येति॥ हिरण्मये सौवर्ण आदर्शे दर्पणे नेपथ्यदर्शिनो वेषं पश्यतस्तस्यातिथेश्छाया प्रतिबिम्बम्। उदिते सूर्ये दर्पणकल्पे मेरौ यः कल्पतरुस्तस्य छायेव। विरराज। तस्य सूर्यसंक्रान्तबिम्बस्य संभवत् `मेरौ`इत्युक्तम् ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): स इति॥ सोऽतिथी राजककुदानि राजचिह्नानि छत्रचामरादीनि। `प्राधान्ये राजलिङ्गे च वृषाङअके ककुदोऽस्त्रियाम्` इत्यमरः (अ.को.1|1|59)। तेषु व्यग्राः पाणयो येषां तैः पार्श्ववर्तिभिर्जनैरुदीरितालोक उञ्चारितजयशब्दः। `आलोको जयशब्दः स्यात्` इति हलायुधः। सुधर्माया देवसभाया अनवमामन्यूनां सभामास्थानीं ययौ। `स्यात्सुधर्मा देवसभा` इत्यमरः (अ.को.1|1|59) ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): वितानेति॥ तत्र सभायां वितानेनोल्लोचेन सहितम्। `अस्त्री वितानमुल्लोचः` इत्यमरः (अ.को.2|6|121)। महीक्षितां राज्ञां चूडामणिभिः शिरोरत्नैरुद्धृष्टमुल्लिखितं पादपीठं यस्य तत्। पितुरिदं पैतृकम्। `ऋतष्ठञ्` (पा.4।3।78) इति ठञ्प्रत्ययः। आसनं सिंहासनं भेजे ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): शुशुभ इति॥ तेन चाक्रान्तं। श्रीवत्सो नाम गृहविशेषः तल्लक्षणं श्रीवत्सरूपम्। `श्रीवत्सनन्द्यावर्तादिविच्छेदा बहवो द्वयोः` इति सज्जनः। महदधिकं मङ्गलायतनं मङ्गलगृहं सभारूपम्। कौस्तुभेन मणिनाऽऽक्रान्तं श्रीवत्सलक्षणम्। केशवस्येदं कैशवम्। वक्ष इव शुशुभे ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): बभाविति॥ सोऽतिथिः कुमारत्वाद्बाल्याद्भूयो यौवराज्यमवाप्यैवानन्तरम्। अधिराजस्य भाव आधिराज्यं माहाराज्यमवाप्य। रेखाभावादर्धेन्दुत्वमवाप्यैव सामग्र्यमुपारूढः पूर्णतां गतश्चन्द्रमा इव बभौ इति व्याख्यानम्। तदपि यौवराज्याभावनिश्चये ज्याय एव ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): प्रसन्नेति॥ प्रसन्नो मुखरागो मुखकान्तिर्यस्य तं स्मितपूर्वं यथा तथाऽभिभाषिणमाभाषणशीलं तमतिथिम्। अनुजीविनो मूर्तिमन्तं विग्रहवन्तं विश्वासं विस्रम्भममन्यन्त। `समौ विस्रम्भविश्वासौ` इत्यमरः (अ.को.2|8|23) ॥

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः): स इति॥ पुरुहूतश्रीः सोऽतिथिः कल्पद्रुमाणां निभाः समाना ध्वजा यस्यास्तां पुरमयोध्याम्। ऐरावतस्य ओज इवौजो बलं यस्य तेन नागेन कुञ्जरेण क्रममाणश्चरन्। `अनुपसर्माद्वा` (पा.1।2।43) इति वैकल्पिकमात्मनेपदम्। द्यां चकार। स्वर्गलोकसदृशीं चकारेत्यर्थः। `द्यौः स्वर्पसुरवर्त्मनोः` इति विश्वः ॥