रामायणम्

प्राप्तराज्यस्य रामस्य राक्षसानां वधे कृते । आजग्मुरृषयः सर्वे राघवं प्रतिनन्दितुम् ॥

कौशिकोऽथ यवक्रीतो रैभ्यश्च्यवन एव च । कण्वो मेधातिथेः पुत्रः पूर्वस्यां दिशि ये श्रिताः ॥

स्वस्त्यात्रेयश्च भगवान्नमुचिः प्रमुचुस्तथा । आजग्मुस्ते सहागस्त्या ये श्रिता दक्षिणां दिशम् ॥

पृषद्गुः कवषो धौम्यो रौद्रेयश्च महानृषिः । तेऽप्याजग्मुः सशिष्या वै ये श्रिताः पश्चिमां दिशम् ॥

वसिष्ठः कश्यपोऽथात्रिर्विश्वामित्रोऽथ गौतमः । जमदग्निर्भरद्वाजस्तेऽपि सप्तमहर्षयः ॥

संप्राप्यैते महात्मानो राघवस्य निवेशनम् । विष्ठिताः प्रतिहारार्थं हुताशनसमप्रभाः ॥

प्रतिहारस्ततस्तूर्णमगस्त्यवचनादथ । समीपं राघवस्याशु प्रविवेश महात्मनः ॥

स रामं दृश्य सहसा पूर्णचन्द्रसमद्युतिम् । अगस्त्यं कथयामास संप्राप्तमृषिभिः सह ॥

श्रुत्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु बालसूर्यसमप्रभान् । तदोवाच नृपो द्वाःस्थं प्रवेशय यथासुखम् ॥

दृष्ट्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । रामोऽभिवाद्य प्रयत आसनान्यादिदेश ह ॥

तेषु काञ्चनचित्रेषु स्वास्तीर्णेषु सुखेषु च । यथार्हमुपविष्टास्ते आसनेष्वृषिपुंगवाः ॥

रामेण कुशलं पृष्टाः सशिष्याः सपुरोगमाः । महर्षयो वेदविदो रामं वचनमब्रुवन् ॥

कुशलं नो महाबाहो सर्वत्र रघुनन्दन । त्वां तु दिष्ट्या कुशलिनं पश्यामो हतशात्रवम् ॥

न हि भारः स ते राम रावणो राक्षसेश्वरः । सधनुस्त्वं हि लोकांस्त्रीन्विजयेथा न संशयः ॥

दिष्ट्या त्वया हतो राम रावणः पुत्रपौत्रवान् । दिष्ट्या विजयिनं त्वाद्य पश्यामः सह भार्यया ॥

दिष्ट्या प्रहस्तो विकटो विरूपाक्षो महोदरः । अकम्पनश्च दुर्धर्षो निहतास्ते निशाचराः ॥

यस्य प्रमाणाद्विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते । दिष्ट्या ते समरे राम कुम्भकर्णो निपातितः ॥

दिष्ट्या त्वं राक्षसेन्द्रेण द्वन्द्वयुद्धमुपागतः । देवतानामवध्येन विजयं प्राप्तवानसि ॥

संख्ये तस्य न किंचित्तु रावणस्य पराभवः । द्वन्द्वयुद्धमनुप्राप्तो दिष्ट्या ते रावणिर्हतः ॥

दिष्ट्या तस्य महाबाहो कालस्येवाभिधावतः । मुक्तः सुररिपोर्वीर प्राप्तश्च विजयस्त्वया ॥

विस्मयस्त्वेष नः सौम्य संश्रुत्येन्द्रजितं हतम् । अवध्यः सर्वभूतानां महामायाधरो युधि ॥

दत्त्वा पुण्यामिमां वीर सौम्यामभयदक्षिणाम् । दिष्ट्या वर्धसि काकुत्स्थ जयेनामित्रकर्शन ॥

श्रुत्वा तु वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम् । विस्मयं परमं गत्वा रामः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥

भवन्तः कुम्भकर्णं च रावणं च निशाचरम् । अतिक्रम्य महावीर्यौ किं प्रशंसथ रावणिम् ॥

महोदरं प्रहस्तं च विरूपाक्षं च राक्षसं । अतिक्रम्य महावीर्यान्किं प्रशंसथ रावणिम् ॥

कीदृशो वै प्रभावोऽस्य किं बलं कः पराक्रमः । केन वा कारणेनैष रावणादतिरिच्यते ॥

शक्यं यदि मया श्रोतुं न खल्वाज्ञापयामि वः । यदि गुह्यं न चेद्वक्तुं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् । कथं शक्रो जितस्तेन कथं लब्धवरश्च सः ॥