Mahābhārata Reader

अधर्मेण हतं दृष्ट्वा राजानं माधवोत्तमः । किमब्रवीत्तदा सूत बलदेवो महाबलः ॥

गदायुद्धविशेषज्ञो गदायुद्धविशारदः । कृतवान्रौहिणेयो यत्तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

शिरस्यभिहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन ते सुतम् । रामः प्रहरतां श्रेष्ठश्चुक्रोध बलवद्बली ॥

ततो मध्ये नरेन्द्राणामूर्ध्वबाहुर्हलायुधः । कुर्वन्नार्तस्वरं घोरं धिग्धिग्भीमेत्युवाच ह ॥

अहो धिग्यदधो नाभेः प्रहृतं शुद्धविक्रमे । नैतद्दृष्टं गदायुद्धे कृतवान्यद्वृकोदरः ॥

अधो नाभ्या न हन्तव्यमिति शास्त्रस्य निश्चयः । अयं त्वशास्त्रविन्मूढः स्वच्छन्दात्संप्रवर्तते ॥

तस्य तत्तद्ब्रुवाणस्य रोषः समभवन्महान् । ततो लाङ्गलमुद्यम्य भीममभ्यद्रवद्बली ॥

तस्योर्ध्वबाहोः सदृशं रूपमासीन्महात्मनः । बहुधातुविचित्रस्य श्वेतस्येव महागिरेः ॥

तमुत्पतन्तं जग्राह केशवो विनयानतः । बाहुभ्यां पीनवृत्ताभ्यां प्रयत्नाद्बलवद्बली ॥

सितासितौ यदुवरौ शुशुभातेऽधिकं ततः । नभोगतौ यथा राजंश्चन्द्रसूर्यौ दिनक्षये ॥

उवाच चैनं संरब्धं शमयन्निव केशवः । आत्मवृद्धिर्मित्रवृद्धिर्मित्रमित्रोदयस्तथा । विपरीतं द्विषत्स्वेतत्षड्विधा वृद्धिरात्मनः ॥

आत्मन्यपि च मित्रेषु विपरीतं यदा भवेत् । तदा विद्यान्मनोज्यानिमाशु शान्तिकरो भवेत् ॥

अस्माकं सहजं मित्रं पाण्डवाः शुद्धपौरुषाः । स्वकाः पितृष्वसुः पुत्रास्ते परैर्निकृता भृशम् ॥

प्रतिज्ञापारणं धर्मः क्षत्रियस्येति वेत्थ ह । सुयोधनस्य गदया भङ्क्तास्म्यूरू महाहवे । इति पूर्वं प्रतिज्ञातं भीमेन हि सभातले ॥

मैत्रेयेणाभिशप्तश्च पूर्वमेव महर्षिणा । ऊरू भेत्स्यति ते भीमो गदयेति परंतप । अतो दोषं न पश्यामि मा क्रुधस्त्वं प्रलम्बहन् ॥

यौनैर्हार्दैश्च संबन्धैः संबद्धाः स्मेह पाण्डवैः । तेषां वृद्ध्याभिवृद्धिर्नो मा क्रुधः पुरुषर्षभ ॥

धर्मः सुचरितः सद्भिः सह द्वाभ्यां नियच्छति । अर्थश्चात्यर्थलुब्धस्य कामश्चातिप्रसङ्गिनः ॥

धर्मार्थौ धर्मकामौ च कामार्थौ चाप्यपीडयन् । धर्मार्थकामान्योऽभ्येति सोऽत्यन्तं सुखमश्नुते ॥

तदिदं व्याकुलं सर्वं कृतं धर्मस्य पीडनात् । भीमसेनेन गोविन्द कामं त्वं तु यथात्थ माम् ॥

अरोषणो हि धर्मात्मा सततं धर्मवत्सलः । भवान्प्रख्यायते लोके तस्मात्संशाम्य मा क्रुधः ॥

प्राप्तं कलियुगं विद्धि प्रतिज्ञां पाण्डवस्य च । आनृण्यं यातु वैरस्य प्रतिज्ञायाश्च पाण्डवः ॥

धर्मच्छलमपि श्रुत्वा केशवात्स विशां पते । नैव प्रीतमना रामो वचनं प्राह संसदि ॥

हत्वाधर्मेण राजानं धर्मात्मानं सुयोधनम् । जिह्मयोधीति लोकेऽस्मिन्ख्यातिं यास्यति पाण्डवः ॥

दुर्योधनोऽपि धर्मात्मा गतिं यास्यति शाश्वतीम् । ऋजुयोधी हतो राजा धार्तराष्ट्रो नराधिपः ॥

युद्धदीक्षां प्रविश्याजौ रणयज्ञं वितत्य च । हुत्वात्मानममित्राग्नौ प्राप चावभृथं यशः ॥

इत्युक्त्वा रथमास्थाय रौहिणेयः प्रतापवान् । श्वेताभ्रशिखराकारः प्रययौ द्वारकां प्रति ॥

पाञ्चालाश्च सवार्ष्णेयाः पाण्डवाश्च विशां पते । रामे द्वारवतीं याते नातिप्रमनसोऽभवन् ॥

ततो युधिष्ठिरं दीनं चिन्तापरमधोमुखम् । शोकोपहतसंकल्पं वासुदेवोऽब्रवीदिदम् ॥

धर्मराज किमर्थं त्वमधर्ममनुमन्यसे । हतबन्धोर्यदेतस्य पतितस्य विचेतसः ॥

दुर्योधनस्य भीमेन मृद्यमानं शिरः पदा । उपप्रेक्षसि कस्मात्त्वं धर्मज्ञः सन्नराधिप ॥

न ममैतत्प्रियं कृष्ण यद्राजानं वृकोदरः । पदा मूर्ध्न्यस्पृशत्क्रोधान्न च हृष्ये कुलक्षये ॥

निकृत्या निकृता नित्यं धृतराष्ट्रसुतैर्वयम् । बहूनि परुषाण्युक्त्वा वनं प्रस्थापिताः स्म ह ॥

भीमसेनस्य तद्दुःखमतीव हृदि वर्तते । इति संचिन्त्य वार्ष्णेय मयैतत्समुपेक्षितम् ॥

तस्माद्धत्वाकृतप्रज्ञं लुब्धं कामवशानुगम् । लभतां पाण्डवः कामं धर्मेऽधर्मेऽपि वा कृते ॥

इत्युक्ते धर्मराजेन वासुदेवोऽब्रवीदिदम् । काममस्त्वेवमिति वै कृच्छ्राद्यदुकुलोद्वहः ॥

इत्युक्तो वासुदेवेन भीमप्रियहितैषिणा । अन्वमोदत तत्सर्वं यद्भीमेन कृतं युधि ॥

भीमसेनोऽपि हत्वाजौ तव पुत्रममर्षणः । अभिवाद्याग्रतः स्थित्वा संप्रहृष्टः कृताञ्जलिः ॥

प्रोवाच सुमहातेजा धर्मराजं युधिष्ठिरम् । हर्षादुत्फुल्लनयनो जितकाशी विशां पते ॥

तवाद्य पृथिवी राजन्क्षेमा निहतकण्टका । तां प्रशाधि महाराज स्वधर्ममनुपालयन् ॥

यस्तु कर्तास्य वैरस्य निकृत्या निकृतिप्रियः । सोऽयं विनिहतः शेते पृथिव्यां पृथिवीपते ॥

दुःशासनप्रभृतयः सर्वे ते चोग्रवादिनः । राधेयः शकुनिश्चापि निहतास्तव शत्रवः ॥

सेयं रत्नसमाकीर्णा मही सवनपर्वता । उपावृत्ता महाराज त्वामद्य निहतद्विषम् ॥

गतं वैरस्य निधनं हतो राजा सुयोधनः । कृष्णस्य मतमास्थाय विजितेयं वसुंधरा ॥

दिष्ट्या गतस्त्वमानृण्यं मातुः कोपस्य चोभयोः । दिष्ट्या जयसि दुर्धर्ष दिष्ट्या शत्रुर्निपातितः ॥