Mahābhārata Reader

तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे नरवाजिगजक्षये । शकुनिः सौबलो राजन्सहदेवं समभ्ययात् ॥

ततोऽस्यापततस्तूर्णं सहदेवः प्रतापवान् । शरौघान्प्रेषयामास पतंगानिव शीघ्रगान् । उलूकश्च रणे भीमं विव्याध दशभिः शरैः ॥

शकुनिस्तु महाराज भीमं विद्ध्वा त्रिभिः शरैः । सायकानां नवत्या वै सहदेवमवाकिरत् ॥

ते शूराः समरे राजन्समासाद्य परस्परम् । विव्यधुर्निशितैर्बाणैः कङ्कबर्हिणवाजितैः । स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैरा कर्णात्प्रहितैः शरैः ॥

तेषां चापभुजोत्सृष्टा शरवृष्टिर्विशां पते । आच्छादयद्दिशः सर्वा धाराभिरिव तोयदः ॥

ततः क्रुद्धो रणे भीमः सहदेवश्च भारत । चेरतुः कदनं संख्ये कुर्वन्तौ सुमहाबलौ ॥

ताभ्यां शरशतैश्छन्नं तद्बलं तव भारत । अन्धकारमिवाकाशमभवत्तत्र तत्र ह ॥

अश्वैर्विपरिधावद्भिः शरच्छन्नैर्विशां पते । तत्र तत्र कृतो मार्गो विकर्षद्भिर्हतान्बहून् ॥

निहतानां हयानां च सहैव हययोधिभिः । वर्मभिर्विनिकृत्तैश्च प्रासैश्छिन्नैश्च मारिष । संछन्ना पृथिवी जज्ञे कुसुमैः शबला इव ॥

योधास्तत्र महाराज समासाद्य परस्परम् । व्यचरन्त रणे क्रुद्धा विनिघ्नन्तः परस्परम् ॥

उद्वृत्तनयनै रोषात्संदष्टौष्ठपुटैर्मुखैः । सकुण्डलैर्मही छन्ना पद्मकिञ्जल्कसंनिभैः ॥

भुजैश्छिन्नैर्महाराज नागराजकरोपमैः । साङ्गदैः सतनुत्रैश्च सासिप्रासपरश्वधैः ॥

कबन्धैरुत्थितैश्छिन्नैर्नृत्यद्भिश्चापरैर्युधि । क्रव्यादगणसंकीर्णा घोराभूत्पृथिवी विभो ॥

अल्पावशिष्टे सैन्ये तु कौरवेयान्महाहवे । प्रहृष्टाः पाण्डवा भूत्वा निन्यिरे यमसादनम् ॥

एतस्मिन्नन्तरे शूरः सौबलेयः प्रतापवान् । प्रासेन सहदेवस्य शिरसि प्राहरद्भृशम् । स विह्वलो महाराज रथोपस्थ उपाविशत् ॥

सहदेवं तथा दृष्ट्वा भीमसेनः प्रतापवान् । सर्वसैन्यानि संक्रुद्धो वारयामास भारत ॥

निर्बिभेद च नाराचैः शतशोऽथ सहस्रशः । विनिर्भिद्याकरोच्चैव सिंहनादमरिंदम ॥

तेन शब्देन वित्रस्ताः सर्वे सहयवारणाः । प्राद्रवन्सहसा भीताः शकुनेश्च पदानुगाः ॥

प्रभग्नानथ तान्दृष्ट्वा राजा दुर्योधनोऽब्रवीत् । निवर्तध्वमधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः ॥

इह कीर्तिं समाधाय प्रेत्य लोकान्समश्नुते । प्राणाञ्जहाति यो वीरो युधि पृष्ठमदर्शयन् ॥

एवमुक्तास्तु ते राज्ञा सौबलस्य पदानुगाः । पाण्डवानभ्यवर्तन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥

द्रवद्भिस्तत्र राजेन्द्र कृतः शब्दोऽतिदारुणः । क्षुब्धसागरसंकाशः क्षुभितः सर्वतोऽभवत् ॥

तांस्तदापततो दृष्ट्वा सौबलस्य पदानुगान् । प्रत्युद्ययुर्महाराज पाण्डवा विजये वृताः ॥

प्रत्याश्वस्य च दुर्धर्षः सहदेवो विशां पते । शकुनिं दशभिर्विद्ध्वा हयांश्चास्य त्रिभिः शरैः । धनुश्चिच्छेद च शरैः सौबलस्य हसन्निव ॥

अथान्यद्धनुरादाय शकुनिर्युद्धदुर्मदः । विव्याध नकुलं षष्ट्या भीमसेनं च सप्तभिः ॥

उलूकोऽपि महाराज भीमं विव्याध सप्तभिः । सहदेवं च सप्तत्या परीप्सन्पितरं रणे ॥

तं भीमसेनः समरे विव्याध निशितैः शरैः । शकुनिं च चतुःषष्ट्या पार्श्वस्थांश्च त्रिभिस्त्रिभिः ॥

ते हन्यमाना भीमेन नाराचैस्तैलपायितैः । सहदेवं रणे क्रुद्धाश्छादयञ्शरवृष्टिभिः । पर्वतं वारिधाराभिः सविद्युत इवाम्बुदाः ॥

ततोऽस्यापततः शूरः सहदेवः प्रतापवान् । उलूकस्य महाराज भल्लेनापाहरच्छिरः ॥

स जगाम रथाद्भूमिं सहदेवेन पातितः । रुधिराप्लुतसर्वाङ्गो नन्दयन्पाण्डवान्युधि ॥

पुत्रं तु निहतं दृष्ट्वा शकुनिस्तत्र भारत । साश्रुकण्ठो विनिःश्वस्य क्षत्तुर्वाक्यमनुस्मरन् ॥

चिन्तयित्वा मुहूर्तं स बाष्पपूर्णेक्षणः श्वसन् । सहदेवं समासाद्य त्रिभिर्विव्याध सायकैः ॥

तानपास्य शरान्मुक्ताञ्शरसंघैः प्रतापवान् । सहदेवो महाराज धनुश्चिच्छेद संयुगे ॥

छिन्ने धनुषि राजेन्द्र शकुनिः सौबलस्तदा । प्रगृह्य विपुलं खड्गं सहदेवाय प्राहिणोत् ॥

तमापतन्तं सहसा घोररूपं विशां पते । द्विधा चिच्छेद समरे सौबलस्य हसन्निव ॥

असिं दृष्ट्वा द्विधा छिन्नं प्रगृह्य महतीं गदाम् । प्राहिणोत्सहदेवाय सा मोघा न्यपतद्भुवि ॥

ततः शक्तिं महाघोरां कालरात्रिमिवोद्यताम् । प्रेषयामास संक्रुद्धः पाण्डवं प्रति सौबलः ॥

तामापतन्तीं सहसा शरैः काञ्चनभूषणैः । त्रिधा चिच्छेद समरे सहदेवो हसन्निव ॥

सा पपात त्रिधा छिन्ना भूमौ कनकभूषणा । शीर्यमाणा यथा दीप्ता गगनाद्वै शतह्रदा ॥

शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा सौबलं च भयार्दितम् । दुद्रुवुस्तावकाः सर्वे भये जाते ससौबलाः ॥

अथोत्क्रुष्टं महद्ध्यासीत्पाण्डवैर्जितकाशिभिः । धार्तराष्ट्रास्ततः सर्वे प्रायशो विमुखाभवन् ॥

तान्वै विमनसो दृष्ट्वा माद्रीपुत्रः प्रतापवान् । शरैरनेकसाहस्रैर्वारयामास संयुगे ॥

ततो गान्धारकैर्गुप्तं पृष्ठैरश्वैर्जये धृतम् । आससाद रणे यान्तं सहदेवोऽथ सौबलम् ॥

स्वमंशमवशिष्टं स संस्मृत्य शकुनिं नृप । रथेन काञ्चनाङ्गेन सहदेवः समभ्ययात् । अधिज्यं बलवत्कृत्वा व्याक्षिपन्सुमहद्धनुः ॥

स सौबलमभिद्रुत्य गृध्रपत्रैः शिलाशितैः । भृशमभ्यहनत्क्रुद्धस्तोत्त्रैरिव महाद्विपम् ॥

उवाच चैनं मेधावी निगृह्य स्मारयन्निव । क्षत्रधर्मे स्थितो भूत्वा युध्यस्व पुरुषो भव ॥

यत्तदा हृष्यसे मूढ ग्लहन्नक्षैः सभातले । फलमद्य प्रपद्यस्व कर्मणस्तस्य दुर्मते ॥

निहतास्ते दुरात्मानो येऽस्मानवहसन्पुरा । दुर्योधनः कुलाङ्गारः शिष्टस्त्वं तस्य मातुलः ॥

अद्य ते विहनिष्यामि क्षुरेणोन्मथितं शिरः । वृक्षात्फलमिवोद्धृत्य लगुडेन प्रमाथिना ॥

एवमुक्त्वा महाराज सहदेवो महाबलः । संक्रुद्धो नरशार्दूलो वेगेनाभिजगाम ह ॥

अभिगम्य तु दुर्धर्षः सहदेवो युधां पतिः । विकृष्य बलवच्चापं क्रोधेन प्रहसन्निव ॥

शकुनिं दशभिर्विद्ध्वा चतुर्भिश्चास्य वाजिनः । छत्रं ध्वजं धनुश्चास्य छित्त्वा सिंह इवानदत् ॥

छिन्नध्वजधनुश्छत्रः सहदेवेन सौबलः । ततो विद्धश्च बहुभिः सर्वमर्मसु सायकैः ॥

ततो भूयो महाराज सहदेवः प्रतापवान् । शकुनेः प्रेषयामास शरवृष्टिं दुरासदाम् ॥

ततस्तु क्रुद्धः सुबलस्य पुत्रो; माद्रीसुतं सहदेवं विमर्दे । प्रासेन जाम्बूनदभूषणेन; जिघांसुरेकोऽभिपपात शीघ्रम् ॥

माद्रीसुतस्तस्य समुद्यतं तं; प्रासं सुवृत्तौ च भुजौ रणाग्रे । भल्लैस्त्रिभिर्युगपत्संचकर्त; ननाद चोच्चैस्तरसाजिमध्ये ॥

तस्याशुकारी सुसमाहितेन; सुवर्णपुङ्खेन दृढायसेन । भल्लेन सर्वावरणातिगेन; शिरः शरीरात्प्रममाथ भूयः ॥

शरेण कार्तस्वरभूषितेन; दिवाकराभेन सुसंशितेन । हृतोत्तमाङ्गो युधि पाण्डवेन; पपात भूमौ सुबलस्य पुत्रः ॥

स तच्छिरो वेगवता शरेण; सुवर्णपुङ्खेन शिलाशितेन । प्रावेरयत्कुपितः पाण्डुपुत्रो; यत्तत्कुरूणामनयस्य मूलम् ॥

हृतोत्तमाङ्गं शकुनिं समीक्ष्य; भूमौ शयानं रुधिरार्द्रगात्रम् । योधास्त्वदीया भयनष्टसत्त्वा; दिशः प्रजग्मुः प्रगृहीतशस्त्राः ॥

विप्रद्रुताः शुष्कमुखा विसंज्ञा; गाण्डीवघोषेण समाहताश्च । भयार्दिता भग्नरथाश्वनागाः; पदातयश्चैव सधार्तराष्ट्राः ॥

ततो रथाच्छकुनिं पातयित्वा; मुदान्विता भारत पाण्डवेयाः । शङ्खान्प्रदध्मुः समरे प्रहृष्टाः; सकेशवाः सैनिकान्हर्षयन्तः ॥

तं चापि सर्वे प्रतिपूजयन्तो; हृष्टा ब्रुवाणाः सहदेवमाजौ । दिष्ट्या हतो नैकृतिको दुरात्मा; सहात्मजो वीर रणे त्वयेति ॥