Mahābhārata Reader

पुत्रस्तु ते महाराज रथस्थो रथिनां वरः । दुरुत्सहो बभौ युद्धे यथा रुद्रः प्रतापवान् ॥

तस्य बाणसहस्रैस्तु प्रच्छन्ना ह्यभवन्मही । परांश्च सिषिचे बाणैर्धाराभिरिव पर्वतान् ॥

न च सोऽस्ति पुमान्कश्चित्पाण्डवानां महाहवे । हयो गजो रथो वापि योऽस्य बाणैरविक्षतः ॥

यं यं हि समरे योधं प्रपश्यामि विशां पते । स स बाणैश्चितोऽभूद्वै पुत्रेण तव भारत ॥

यथा सैन्येन रजसा समुद्धूतेन वाहिनी । प्रत्यदृश्यत संछन्ना तथा बाणैर्महात्मनः ॥

बाणभूतामपश्याम पृथिवीं पृथिवीपते । दुर्योधनेन प्रकृतां क्षिप्रहस्तेन धन्विना ॥

तेषु योधसहस्रेषु तावकेषु परेषु च । एको दुर्योधनो ह्यासीत्पुमानिति मतिर्मम ॥

तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य विक्रमम् । यदेकं सहिताः पार्था नात्यवर्तन्त भारत ॥

युधिष्ठिरं शतेनाजौ विव्याध भरतर्षभ । भीमसेनं च सप्तत्या सहदेवं च सप्तभिः ॥

नकुलं च चतुःषष्ट्या धृष्टद्युम्नं च पञ्चभिः । सप्तभिर्द्रौपदेयांश्च त्रिभिर्विव्याध सात्यकिम् । धनुश्चिच्छेद भल्लेन सहदेवस्य मारिष ॥

तदपास्य धनुश्छिन्नं माद्रीपुत्रः प्रतापवान् । अभ्यधावत राजानं प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः । ततो दुर्योधनं संख्ये विव्याध दशभिः शरैः ॥

नकुलश्च ततो वीरो राजानं नवभिः शरैः । घोररूपैर्महेष्वासो विव्याध च ननाद च ॥

सात्यकिश्चापि राजानं शरेणानतपर्वणा । द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या धर्मराजश्च सप्तभिः । अशीत्या भीमसेनश्च शरै राजानमार्दयत् ॥

समन्तात्कीर्यमाणस्तु बाणसंघैर्महात्मभिः । न चचाल महाराज सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥

लाघवं सौष्ठवं चापि वीर्यं चैव महात्मनः । अति सर्वाणि भूतानि ददृशुः सर्वमानवाः ॥

धार्तराष्ट्रास्तु राजेन्द्र यात्वा तु स्वल्पमन्तरम् । अपश्यमाना राजानं पर्यवर्तन्त दंशिताः ॥

तेषामापततां घोरस्तुमुलः समजायत । क्षुब्धस्य हि समुद्रस्य प्रावृट्काले यथा निशि ॥

समासाद्य रणे ते तु राजानमपराजितम् । प्रत्युद्ययुर्महेष्वासाः पाण्डवानाततायिनः ॥

भीमसेनं रणे क्रुद्धं द्रोणपुत्रो न्यवारयत् । ततो बाणैर्महाराज प्रमुक्तैः सर्वतोदिशम् । नाज्ञायन्त रणे वीरा न दिशः प्रदिशस्तथा ॥

तावुभौ क्रूरकर्माणावुभौ भारत दुःसहौ । घोररूपमयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ । त्रासयन्तौ जगत्सर्वं ज्याक्षेपविहतत्वचौ ॥

शकुनिस्तु रणे वीरो युधिष्ठिरमपीडयत् । तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सुबलस्य सुतो विभुः । नादं चकार बलवान्सर्वसैन्यानि कम्पयन् ॥

एतस्मिन्नन्तरे वीरं राजानमपराजितम् । अपोवाह रथेनाजौ सहदेवः प्रतापवान् ॥

अथान्यं रथमास्थाय धर्मराजो युधिष्ठिरः । शकुनिं नवभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः । ननाद च महानादं प्रवरः सर्वधन्विनाम् ॥

तद्युद्धमभवच्चित्रं घोररूपं च मारिष । ईक्षितृप्रीतिजननं सिद्धचारणसेवितम् ॥

उलूकस्तु महेष्वासं नकुलं युद्धदुर्मदम् । अभ्यद्रवदमेयात्मा शरवर्षैः समन्ततः ॥

तथैव नकुलः शूरः सौबलस्य सुतं रणे । शरवर्षेण महता समन्तात्पर्यवारयत् ॥

तौ तत्र समरे वीरौ कुलपुत्रौ महारथौ । योधयन्तावपश्येतां परस्परकृतागसौ ॥

तथैव कृतवर्मा तु शैनेयं शत्रुतापनम् । योधयञ्शुशुभे राजन्बलं शक्र इवाहवे ॥

दुर्योधनो धनुश्छित्त्वा धृष्टद्युम्नस्य संयुगे । अथैनं छिन्नधन्वानं विव्याध निशितैः शरैः ॥

धृष्टद्युम्नोऽपि समरे प्रगृह्य परमायुधम् । राजानं योधयामास पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥

तयोर्युद्धं महच्चासीत्संग्रामे भरतर्षभ । प्रभिन्नयोर्यथा सक्तं मत्तयोर्वरहस्तिनोः ॥

गौतमस्तु रणे क्रुद्धो द्रौपदेयान्महाबलान् । विव्याध बहुभिः शूरः शरैः संनतपर्वभिः ॥

तस्य तैरभवद्युद्धमिन्द्रियैरिव देहिनः । घोररूपमसंवार्यं निर्मर्यादमतीव च ॥

ते च तं पीडयामासुरिन्द्रियाणीव बालिशम् । स च तान्प्रतिसंरब्धः प्रत्ययोधयदाहवे ॥

एवं चित्रमभूद्युद्धं तस्य तैः सह भारत । उत्थायोत्थाय हि यथा देहिनामिन्द्रियैर्विभो ॥

नराश्चैव नरैः सार्धं दन्तिनो दन्तिभिस्तथा । हया हयैः समासक्ता रथिनो रथिभिस्तथा । संकुलं चाभवद्भूयो घोररूपं विशां पते ॥

इदं चित्रमिदं घोरमिदं रौद्रमिति प्रभो । युद्धान्यासन्महाराज घोराणि च बहूनि च ॥

ते समासाद्य समरे परस्परमरिंदमाः । विव्यधुश्चैव जघ्नुश्च समासाद्य महाहवे ॥

तेषां शस्त्रसमुद्भूतं रजस्तीव्रमदृश्यत । प्रवातेनोद्धतं राजन्धावद्भिश्चाश्वसादिभिः ॥

रथनेमिसमुद्भूतं निःश्वासैश्चापि दन्तिनाम् । रजः संध्याभ्रकपिलं दिवाकरपथं ययौ ॥

रजसा तेन संपृक्ते भास्करे निष्प्रभीकृते । संछादिताभवद्भूमिस्ते च शूरा महारथाः ॥

मुहूर्तादिव संवृत्तं नीरजस्कं समन्ततः । वीरशोणितसिक्तायां भूमौ भरतसत्तम । उपाशाम्यत्ततस्तीव्रं तद्रजो घोरदर्शनम् ॥

ततोऽपश्यं महाराज द्वंद्वयुद्धानि भारत । यथाप्राग्र्यं यथाज्येष्ठं मध्याह्ने वै सुदारुणे । वर्मणां तत्र राजेन्द्र व्यदृश्यन्तोज्ज्वलाः प्रभाः ॥

शब्दः सुतुमुलः संख्ये शराणां पततामभूत् । महावेणुवनस्येव दह्यमानस्य सर्वतः ॥