Mahābhārata Reader

ततोऽपयाताः शरपातमात्र;मवस्थिताः कुरवो भिन्नसेनाः । विद्युत्प्रकाशं ददृशुः समन्ता;द्धनंजयास्त्रं समुदीर्यमाणम् ॥

तदर्जुनास्त्रं ग्रसते स्म वीरा;न्वियत्तथाकाशमनन्तघोषम् । क्रुद्धेन पार्थेन तदाशु सृष्टं; वधाय कर्णस्य महाविमर्दे ॥

रामादुपात्तेन महामहिम्ना; आथर्वणेनारिविनाशनेन । तदर्जुनास्त्रं व्यधमद्दहन्तं; पार्थं च बाणैर्निशितैर्निजघ्ने ॥

ततो विमर्दः सुमहान्बभूव; तस्यार्जुनस्याधिरथेश्च राजन् । अन्योन्यमासादयतोः पृषत्कै;र्विषाणघातैर्द्विपयोरिवोग्रैः ॥

ततो रिपुघ्नं समधत्त कर्णः; सुसंशितं सर्पमुखं ज्वलन्तम् । रौद्रं शरं संयति सुप्रधौतं; पार्थार्थमत्यर्थचिराय गुप्तम् ॥

सदार्चितं चन्दनचूर्णशायिनं; सुवर्णनालीशयनं महाविषम् । प्रदीप्तमैरावतवंशसंभवं; शिरो जिहीर्षुर्युधि फल्गुनस्य ॥

तमब्रवीन्मद्रराजो महात्मा; वैकर्तनं प्रेक्ष्य हि संहितेषुम् । न कर्ण ग्रीवामिषुरेष प्राप्स्यते; संलक्ष्य संधत्स्व शरं शिरोघ्नम् ॥

अथाब्रवीत्क्रोधसंरक्तनेत्रः; कर्णः शल्यं संधितेषुः प्रसह्य । न संधत्ते द्विः शरं शल्य कर्णो; न मादृशाः शाठ्ययुक्ता भवन्ति ॥

तथैवमुक्त्वा विससर्ज तं शरं; बलाहकं वर्षघनाभिपूजितम् । हतोऽसि वै फल्गुन इत्यवोच;त्ततस्त्वरन्नूर्जितमुत्ससर्ज ॥

संधीयमानं भुजगं दृष्ट्वा कर्णेन माधवः । आक्रम्य स्यन्दनं पद्भ्यां बलेन बलिनां वरः ॥

अवगाढे रथे भूमौ जानुभ्यामगमन्हयाः । ततः शरः सोऽभ्यहनत्किरीटं तस्य धीमतः ॥

अथार्जुनस्योत्तमगात्रभूषणं; धरावियद्द्योसलिलेषु विश्रुतम् । बलास्त्रसर्गोत्तमयत्नमन्युभिः; शरेण मूर्ध्नः स जहार सूतजः ॥

दिवाकरेन्दुज्वलनग्रहत्विषं; सुवर्णमुक्तामणिजालभूषितम् । पुरंदरार्थं तपसा प्रयत्नतः; स्वयं कृतं यद्भुवनस्य सूनुना ॥

महार्हरूपं द्विषतां भयंकरं; विभाति चात्यर्थसुखं सुगन्धि तत् । निजघ्नुषे देवरिपून्सुरेश्वरः; स्वयं ददौ यत्सुमनाः किरीटिने ॥

हराम्बुपाखण्डलवित्तगोप्तृभिः; पिनाकपाशाशनिसायकोत्तमैः । सुरोत्तमैरप्यविषह्यमर्दितुं; प्रसह्य नागेन जहार यद्वृषः ॥

तदुत्तमेषून्मथितं विषाग्निना; प्रदीप्तमर्चिष्मदभिक्षिति प्रियम् । पपात पार्थस्य किरीटमुत्तमं; दिवाकरोऽस्तादिव पर्वताज्ज्वलन् ॥

ततः किरीटं बहुरत्नमण्डितं; जहार नागोऽर्जुनमूर्धतो बलात् । गिरेः सुजाताङ्कुरपुष्पितद्रुमं; महेन्द्रवज्रः शिखरं यथोत्तमम् ॥

मही वियद्द्यौः सलिलानि वायुना; यथा विभिन्नानि विभान्ति भारत । तथैव शब्दो भुवनेष्वभूत्तदा; जना व्यवस्यन्व्यथिताश्च चस्खलुः ॥

ततः समुद्ग्रथ्य सितेन वाससा; स्वमूर्धजानव्यथितः स्थितोऽर्जुनः । विभाति संपूर्णमरीचिभास्वता; शिरोगतेनोदयपर्वतो यथा ॥

बलाहकः कर्णभुजेरितस्ततो; हुताशनार्कप्रतिमद्युतिर्महान् । महोरगः कृतवैरोऽर्जुनेन; किरीटमासाद्य समुत्पपात ॥

तमब्रवीद्विद्धि कृतागसं मे; कृष्णाद्य मातुर्वधजातवैरम् । ततः कृष्णः पार्थमुवाच संख्ये; महोरगं कृतवैरं जहि त्वम् ॥

स एवमुक्तो मधुसूदनेन; गाण्डीवधन्वा रिपुषूग्रधन्वा । उवाच को न्वेष ममाद्य नागः; स्वयं य आगाद्गरुडस्य वक्त्रम् ॥

योऽसौ त्वया खाण्डवे चित्रभानुं; संतर्पयानेन धनुर्धरेण । वियद्गतो बाणनिकृत्तदेहो; ह्यनेकरूपो निहतास्य माता ॥

ततस्तु जिष्णुः परिहृत्य शेषां;श्चिच्छेद षड्भिर्निशितैः सुधारैः । नागं वियत्तिर्यगिवोत्पतन्तं; स छिन्नगात्रो निपपात भूमौ ॥

तस्मिन्मुहूर्ते दशभिः पृषत्कैः; शिलाशितैर्बर्हिणवाजितैश्च । विव्याध कर्णः पुरुषप्रवीरं; धनंजयं तिर्यगवेक्षमाणम् ॥

ततोऽर्जुनो द्वादशभिर्विमुक्तै;राकर्णमुक्तैर्निशितैः समर्प्य । नाराचमाशीविषतुल्यवेग;माकर्णपूर्णायतमुत्ससर्ज ॥

स चित्रवर्मेषुवरो विदार्य; प्राणान्निरस्यन्निव साधु मुक्तः । कर्णस्य पीत्वा रुधिरं विवेश; वसुंधरां शोणितवाजदिग्धः ॥

ततो वृषो बाणनिपातकोपितो; महोरगो दण्डविघट्टितो यथा । तथाशुकारी व्यसृजच्छरोत्तमा;न्महाविषः सर्प इवोत्तमं विषम् ॥

जनार्दनं द्वादशभिः पराभिन;न्नवैर्नवत्या च शरैस्तथार्जुनम् । शरेण घोरेण पुनश्च पाण्डवं; विभिद्य कर्णोऽभ्यनदज्जहास च ॥

तमस्य हर्षं ममृषे न पाण्डवो; बिभेद मर्माणि ततोऽस्य मर्मवित् । परं शरैः पत्रिभिरिन्द्रविक्रम;स्तथा यथेन्द्रो बलमोजसाहनत् ॥

ततः शराणां नवतीर्नवार्जुनः; ससर्ज कर्णेऽन्तकदण्डसंनिभाः । शरैर्भृशायस्ततनुः प्रविव्यथे; तथा यथा वज्रविदारितोऽचलः ॥

मणिप्रवेकोत्तमवज्रहाटकै;रलंकृतं चास्य वराङ्गभूषणम् । प्रविद्धमुर्व्यां निपपात पत्रिभि;र्धनंजयेनोत्तमकुण्डलेऽपि च ॥

महाधनं शिल्पिवरैः प्रयत्नतः; कृतं यदस्योत्तमवर्म भास्वरम् । सुदीर्घकालेन तदस्य पाण्डवः; क्षणेन बाणैर्बहुधा व्यशातयत् ॥

स तं विवर्माणमथोत्तमेषुभिः; शरैश्चतुर्भिः कुपितः पराभिनत् । स विव्यथेऽत्यर्थमरिप्रहारितो; यथातुरः पित्तकफानिलव्रणैः ॥

महाधनुर्मण्डलनिःसृतैः शितैः; क्रियाप्रयत्नप्रहितैर्बलेन च । ततक्ष कर्णं बहुभिः शरोत्तमै;र्बिभेद मर्मस्वपि चार्जुनस्त्वरन् ॥

दृढाहतः पत्रिभिरुग्रवेगैः; पार्थेन कर्णो विविधैः शिताग्रैः । बभौ गिरिर्गैरिकधातुरक्तः; क्षरन्प्रपातैरिव रक्तमम्भः ॥

साश्वं तु कर्णं सरथं किरीटी; समाचिनोद्भारत वत्सदन्तैः । प्रच्छादयामास दिशश्च बाणैः; सर्वप्रयत्नात्तपनीयपुङ्खैः ॥

स वत्सदन्तैः पृथुपीनवक्षाः; समाचितः स्माधिरथिर्विभाति । सुपुष्पिताशोकपलाशशाल्मलि;र्यथाचलः स्पन्दनचन्दनायुतः ॥

शरैः शरीरे बहुधा समर्पितै;र्विभाति कर्णः समरे विशां पते । महीरुहैराचितसानुकन्दरो; यथा महेन्द्रः शुभकर्णिकारवान् ॥

स बाणसंघान्धनुषा व्यवासृज;न्विभाति कर्णः शरजालरश्मिवान् । सलोहितो रक्तगभस्तिमण्डलो; दिवाकरोऽस्ताभिमुखो यथा तथा ॥

बाह्वन्तरादाधिरथेर्विमुक्ता;न्बाणान्महाहीनिव दीप्यमानान् । व्यध्वंसयन्नर्जुनबाहुमुक्ताः; शराः समासाद्य दिशः शिताग्राः ॥

ततश्चक्रमपतत्तस्य भूमौ; स विह्वलः समरे सूतपुत्रः । घूर्णे रथे ब्राह्मणस्याभिशापा;द्रामादुपात्तेऽप्रतिभाति चास्त्रे ॥

अमृष्यमाणो व्यसनानि तानि; हस्तौ विधुन्वन्स विगर्हमाणः । धर्मप्रधानानभिपाति धर्म; इत्यब्रुवन्धर्मविदः सदैव । ममापि निम्नोऽद्य न पाति भक्ता;न्मन्ये न नित्यं परिपाति धर्मः ॥

एवं ब्रुवन्प्रस्खलिताश्वसूतो; विचाल्यमानोऽर्जुनशस्त्रपातैः । मर्माभिघाताच्छलितः क्रियासु; पुनः पुनर्धर्ममगर्हदाजौ ॥

ततः शरैर्भीमतरैरविध्यत्त्रिभिराहवे । हस्ते कर्णस्तदा पार्थमभ्यविध्यच्च सप्तभिः ॥

ततोऽर्जुनः सप्तदश तिग्मतेजानजिह्मगान् । इन्द्राशनिसमान्घोरानसृजत्पावकोपमान् ॥

निर्भिद्य ते भीमवेगा न्यपतन्पृथिवीतले । कम्पितात्मा तथा कर्णः शक्त्या चेष्टामदर्शयत् ॥

बलेनाथ स संस्तभ्य ब्रह्मास्त्रं समुदैरयत् । ऐन्द्रास्त्रमर्जुनश्चापि तद्दृष्ट्वाभिन्यमन्त्रयत् ॥

गाण्डीवं ज्यां च बाणांश्च अनुमन्त्र्य धनंजयः । असृजच्छरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः ॥

ततस्तेजोमया बाणा रथात्पार्थस्य निःसृताः । प्रादुरासन्महावीर्याः कर्णस्य रथमन्तिकात् ॥

तान्कर्णस्त्वग्रतोऽभ्यस्तान्मोघांश्चक्रे महारथः । ततोऽब्रवीद्वृष्णिवीरस्तस्मिन्नस्त्रे विनाशिते ॥

विसृजास्त्रं परं पार्थ राधेयो ग्रसते शरान् । ब्रह्मास्त्रमर्जुनश्चापि संमन्त्र्याथ प्रयोजयत् ॥

छादयित्वा ततो बाणैः कर्णं प्रभ्राम्य चार्जुनः । तस्य कर्णः शरैः क्रुद्धश्चिच्छेद ज्यां सुतेजनैः ॥

ततो ज्यामवधायान्यामनुमृज्य च पाण्डवः । शरैरवाकिरत्कर्णं दीप्यमानैः सहस्रशः ॥

तस्य ज्याच्छेदनं कर्णो ज्यावधानं च संयुगे । नान्वबुध्यत शीघ्रत्वात्तदद्भुतमिवाभवत् ॥

अस्त्रैरस्त्राणि राधेयः प्रत्यहन्सव्यसाचिनः । चक्रे चाभ्यधिकं पार्थात्स्ववीर्यं प्रतिदर्शयन् ॥

ततः कृष्णोऽर्जुनं दृष्ट्वा कर्णास्त्रेणाभिपीडितम् । अभ्यस्येत्यब्रवीत्पार्थमातिष्ठास्त्रमनुत्तमम् ॥

ततोऽन्यमग्निसदृशं शरं सर्पविषोपमम् । अश्मसारमयं दिव्यमनुमन्त्र्य धनंजयः ॥

रौद्रमस्त्रं समादाय क्षेप्तुकामः किरीटवान् । ततोऽग्रसन्मही चक्रं राधेयस्य महामृधे ॥

ग्रस्तचक्रस्तु राधेयः कोपादश्रूण्यवर्तयत् । सोऽब्रवीदर्जुनं चापि मुहूर्तं क्षम पाण्डव ॥

मध्ये चक्रमवग्रस्तं दृष्ट्वा दैवादिदं मम । पार्थ कापुरुषाचीर्णमभिसंधिं विवर्जय ॥

प्रकीर्णकेशे विमुखे ब्राह्मणे च कृताञ्जलौ । शरणागते न्यस्तशस्त्रे तथा व्यसनगेऽर्जुन ॥

अबाणे भ्रष्टकवचे भ्रष्टभग्नायुधे तथा । न शूराः प्रहरन्त्याजौ न राज्ञे पार्थिवास्तथा । त्वं च शूरोऽसि कौन्तेय तस्मात्क्षम मुहूर्तकम् ॥

यावच्चक्रमिदं भूमेरुद्धरामि धनंजय । न मां रथस्थो भूमिष्ठमसज्जं हन्तुमर्हसि । न वासुदेवात्त्वत्तो वा पाण्डवेय बिभेम्यहम् ॥

त्वं हि क्षत्रियदायादो महाकुलविवर्धनः । स्मृत्वा धर्मोपदेशं त्वं मुहूर्तं क्षम पाण्डव ॥