Mahābhārata Reader

प्रयाते तव सैन्यं तु युयुधाने युयुत्सया । धर्मराजो महाराज स्वेनानीकेन संवृतः । प्रायाद्द्रोणरथप्रेप्सुर्युयुधानस्य पृष्ठतः ॥

ततः पाञ्चालराजस्य पुत्रः समरदुर्मदः । प्राक्रोशत्पाण्डवानीके वसुदानश्च पार्थिवः ॥

आगच्छत प्रहरत द्रुतं विपरिधावत । यथा सुखेन गच्छेत सात्यकिर्युद्धदुर्मदः ॥

महारथा हि बहवो यतिष्यन्त्यस्य निर्जये । इति ब्रुवन्तो वेगेन समापेतुर्बलं तव ॥

वयं प्रतिजिगीषन्तस्तत्र तान्समभिद्रुताः । ततः शब्दो महानासीद्युयुधानरथं प्रति ॥

प्रकम्प्यमाना महती तव पुत्रस्य वाहिनी । सात्वतेन महाराज शतधाभिव्यदीर्यत ॥

तस्यां विदीर्यमाणायां शिनेः पौत्रो महारथः । सप्त वीरान्महेष्वासानग्रानीके व्यपोथयत् ॥

ते भीता मृद्यमानाश्च प्रमृष्टा दीर्घबाहुना । आयोधनं जहुर्वीरा दृष्ट्वा तमतिमानुषम् ॥

रथैर्विमथिताक्षैश्च भग्ननीडैश्च मारिष । चक्रैर्विमथितैश्छिन्नैर्ध्वजैश्च विनिपातितैः ॥

अनुकर्षैः पताकाभिः शिरस्त्राणैः सकाञ्चनैः । बाहुभिश्चन्दनादिग्धैः साङ्गदैश्च विशां पते ॥

हस्तिहस्तोपमैश्चापि भुजगाभोगसंनिभैः । ऊरुभिः पृथिवी छन्ना मनुजानां नरोत्तम ॥

शशाङ्कसंनिकाशैश्च वदनैश्चारुकुण्डलैः । पतितैर्वृषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी ॥

गजैश्च बहुधा छिन्नैः शयानैः पर्वतोपमैः । रराजातिभृशं भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥

तपनीयमयैर्योक्त्रैर्मुक्ताजालविभूषितैः । उरश्छदैर्विचित्रैश्च व्यशोभन्त तुरंगमाः । गतसत्त्वा महीं प्राप्य प्रमृष्टा दीर्घबाहुना ॥

नानाविधानि सैन्यानि तव हत्वा तु सात्वतः । प्रविष्टस्तावकं सैन्यं द्रावयित्वा चमूं भृशम् ॥

ततस्तेनैव मार्गेण येन यातो धनंजयः । इयेष सात्यकिर्गन्तुं ततो द्रोणेन वारितः ॥

भरद्वाजं समासाद्य युयुधानस्तु मारिष । नाभ्यवर्तत संक्रुद्धो वेलामिव जलाशयः ॥

निवार्य तु रणे द्रोणो युयुधानं महारथम् । विव्याध निशितैर्बाणैः पञ्चभिर्मर्मभेदिभिः ॥

सात्यकिस्तु रणे द्रोणं राजन्विव्याध सप्तभिः । हेमपुङ्खैः शिलाधौतैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ॥

तं षड्भिः सायकैर्द्रोणः साश्वयन्तारमार्दयत् । स तं न ममृषे द्रोणं युयुधानो महारथः ॥

सिंहनादं ततः कृत्वा द्रोणं विव्याध सात्यकिः । दशभिः सायकैश्चान्यैः षड्भिरष्टाभिरेव च ॥

युयुधानः पुनर्द्रोणं विव्याध दशभिः शरैः । एकेन सारथिं चास्य चतुर्भिश्चतुरो हयान् । ध्वजमेकेन बाणेन विव्याध युधि मारिष ॥

तं द्रोणः साश्वयन्तारं सरथध्वजमाशुगैः । त्वरन्प्राच्छादयद्बाणैः शलभानामिव व्रजैः ॥

तथैव युयुधानोऽपि द्रोणं बहुभिराशुगैः । प्राच्छादयदसंभ्रान्तस्ततो द्रोण उवाच ह ॥

तवाचार्यो रणं हित्वा गतः कापुरुषो यथा । युध्यमानं हि मां हित्वा प्रदक्षिणमवर्तत ॥

त्वं हि मे युध्यतो नाद्य जीवन्मोक्ष्यसि माधव । यदि मां त्वं रणे हित्वा न यास्याचार्यवद्द्रुतम् ॥

धनंजयस्य पदवीं धर्मराजस्य शासनात् । गच्छामि स्वस्ति ते ब्रह्मन्न मे कालात्ययो भवेत् ॥

एतावदुक्त्वा शैनेय आचार्यं परिवर्जयन् । प्रयातः सहसा राजन्सारथिं चेदमब्रवीत् ॥

द्रोणः करिष्यते यत्नं सर्वथा मम वारणे । यत्तो याहि रणे सूत शृणु चेदं वचः परम् ॥

एतदालोक्यते सैन्यमावन्त्यानां महाप्रभम् । अस्यानन्तरतस्त्वेतद्दाक्षिणात्यं महाबलम् ॥

तदनन्तरमेतच्च बाह्लिकानां बलं महत् । बाह्लिकाभ्याशतो युक्तं कर्णस्यापि महद्बलम् ॥

अन्योन्येन हि सैन्यानि भिन्नान्येतानि सारथे । अन्योन्यं समुपाश्रित्य न त्यक्ष्यन्ति रणाजिरम् ॥

एतदन्तरमासाद्य चोदयाश्वान्प्रहृष्टवत् । मध्यमं जवमास्थाय वह मामत्र सारथे ॥

बाह्लिका यत्र दृश्यन्ते नानाप्रहरणोद्यताः । दाक्षिणात्याश्च बहवः सूतपुत्रपुरोगमाः ॥

हस्त्यश्वरथसंबाधं यच्चानीकं विलोक्यते । नानादेशसमुत्थैश्च पदातिभिरधिष्ठितम् ॥

एतावदुक्त्वा यन्तारं ब्रह्माणं परिवर्जयन् । स व्यतीयाय यत्रोग्रं कर्णस्य सुमहद्बलम् ॥

तं द्रोणोऽनुययौ क्रुद्धो विकिरन्विशिखान्बहून् । युयुधानं महाबाहुं गच्छन्तमनिवर्तिनम् ॥

कर्णस्य सैन्यं सुमहदभिहत्य शितैः शरैः । प्राविशद्भारतीं सेनामपर्यन्तां स सात्यकिः ॥

प्रविष्टे युयुधाने तु सैनिकेषु द्रुतेषु च । अमर्षी कृतवर्मा तु सात्यकिं पर्यवारयत् ॥

तमापतन्तं विशिखैः षड्भिराहत्य सात्यकिः । चतुर्भिश्चतुरोऽस्याश्वानाजघानाशु वीर्यवान् ॥

ततः पुनः षोडशभिर्नतपर्वभिराशुगैः । सात्यकिः कृतवर्माणं प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥

स तुद्यमानो विशिखैर्बहुभिस्तिग्मतेजनैः । सात्वतेन महाराज कृतवर्मा न चक्षमे ॥

स वत्सदन्तं संधाय जिह्मगानलसंनिभम् । आकृष्य राजन्नाकर्णाद्विव्याधोरसि सात्यकिम् ॥

स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकः । सपत्रपुङ्खः पृथिवीं विवेश रुधिरोक्षितः ॥

अथास्य बहुभिर्बाणैरच्छिनत्परमास्त्रवित् । समार्गणगुणं राजन्कृतवर्मा शरासनम् ॥

विव्याध च रणे राजन्सात्यकिं सत्यविक्रमम् । दशभिर्विशिखैस्तीक्ष्णैरभिक्रुद्धः स्तनान्तरे ॥

ततः प्रशीर्णे धनुषि शक्त्या शक्तिमतां वरः । अभ्यहन्दक्षिणं बाहुं सात्यकिः कृतवर्मणः ॥

ततोऽन्यत्सुदृढं वीरो धनुरादाय सात्यकिः । व्यसृजद्विशिखांस्तूर्णं शतशोऽथ सहस्रशः ॥

सरथं कृतवर्माणं समन्तात्पर्यवाकिरत् । छादयित्वा रणेऽत्यर्थं हार्दिक्यं तु स सात्यकिः ॥

अथास्य भल्लेन शिरः सारथेः समकृन्तत । स पपात हतः सूतो हार्दिक्यस्य महारथात् । ततस्ते यन्तरि हते प्राद्रवंस्तुरगा भृशम् ॥

अथ भोजस्त्वसंभ्रान्तो निगृह्य तुरगान्स्वयम् । तस्थौ शरधनुष्पाणिस्तत्सैन्यान्यभ्यपूजयन् ॥

स मुहूर्तमिवाश्वस्य सदश्वान्समचोदयत् । व्यपेतभीरमित्राणामावहत्सुमहद्भयम् । सात्यकिश्चाभ्यगात्तस्मात्स तु भीममुपाद्रवत् ॥

युयुधानोऽपि राजेन्द्र द्रोणानीकाद्विनिःसृतः । प्रययौ त्वरितस्तूर्णं काम्बोजानां महाचमूम् ॥

स तत्र बहुभिः शूरैः संनिरुद्धो महारथैः । न चचाल तदा राजन्सात्यकिः सत्यविक्रमः ॥

संधाय च चमूं द्रोणो भोजे भारं निवेश्य च । अन्वधावद्रणे यत्तो युयुधानं युयुत्सया ॥

तथा तमनुधावन्तं युयुधानस्य पृष्ठतः । न्यवारयन्त संक्रुद्धाः पाण्डुसैन्ये बृहत्तमाः ॥

समासाद्य तु हार्दिक्यं रथानां प्रवरं रथम् । पाञ्चाला विगतोत्साहा भीमसेनपुरोगमाः । विक्रम्य वारिता राजन्वीरेण कृतवर्मणा ॥

यतमानांस्तु तान्सर्वानीषद्विगतचेतसः । अभितस्ताञ्शरौघेण क्लान्तवाहानवारयत् ॥

निगृहीतास्तु भोजेन भोजानीकेप्सवो रणे । अतिष्ठन्नार्यवद्वीराः प्रार्थयन्तो महद्यशः ॥