Mahābhārata Reader

संनिरुद्धस्तु तैः पार्थो महाबलपराक्रमः । द्रुतं समनुयातश्च द्रोणेन रथिनां वरः ॥

किरन्निषुगणांस्तीक्ष्णान्स्वरश्मीनिव भास्करः । तापयामास तत्सैन्यं देहं व्याधिगणो यथा ॥

अश्वो विद्धो ध्वजश्छिन्नः सारोहः पतितो गजः । छत्राणि चापविद्धानि रथाश्चक्रैर्विना कृताः ॥

विद्रुतानि च सैन्यानि शरार्तानि समन्ततः । इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किंचन ॥

तेषामायच्छतां संख्ये परस्परमजिह्मगैः । अर्जुनो ध्वजिनीं राजन्नभीक्ष्णं समकम्पयत् ॥

सत्यां चिकीर्षमाणस्तु प्रतिज्ञां सत्यसंगरः । अभ्यद्रवद्रथश्रेष्ठं शोणाश्वं श्वेतवाहनः ॥

तं द्रोणः पञ्चविंशत्या मर्मभिद्भिरजिह्मगैः । अन्तेवासिनमाचार्यो महेष्वासं समर्दयत् ॥

तं तूर्णमिव बीभत्सुः सर्वशस्त्रभृतां वरः । अभ्यधावदिषूनस्यन्निषुवेगविघातकान् ॥

तस्याशु क्षिपतो भल्लान्भल्लैः संनतपर्वभिः । प्रत्यविध्यदमेयात्मा ब्रह्मास्त्रं समुदीरयन् ॥

तदद्भुतमपश्याम द्रोणस्याचार्यकं युधि । यतमानो युवा नैनं प्रत्यविध्यद्यदर्जुनः ॥

क्षरन्निव महामेघो वारिधाराः सहस्रशः । द्रोणमेघः पार्थशैलं ववर्ष शरवृष्टिभिः ॥

अर्जुनः शरवर्षं तद्ब्रह्मास्त्रेणैव मारिष । प्रतिजग्राह तेजस्वी बाणैर्बाणान्विशातयन् ॥

द्रोणस्तु पञ्चविंशत्या श्वेतवाहनमार्दयत् । वासुदेवं च सप्तत्या बाह्वोरुरसि चाशुगैः ॥

पार्थस्तु प्रहसन्धीमानाचार्यं स शरौघिणम् । विसृजन्तं शितान्बाणानवारयत तं युधि ॥

अथ तौ वध्यमानौ तु द्रोणेन रथसत्तमौ । आवर्जयेतां दुर्धर्षं युगान्ताग्निमिवोत्थितम् ॥

वर्जयन्निशितान्बाणान्द्रोणचापविनिःसृतान् । किरीटमाली कौन्तेयो भोजानीकं न्यपातयत् ॥

सोऽन्तरा कृतवर्माणं काम्बोजं च सुदक्षिणम् । अभ्ययाद्वर्जयन्द्रोणं मैनाकमिव पर्वतम् ॥

ततो भोजो नरव्याघ्रं दुःसहः कुरुसत्तम । अविध्यत्तूर्णमव्यग्रो दशभिः कङ्कपत्रिभिः ॥

तमर्जुनः शितेनाजौ राजन्विव्याध पत्रिणा । पुनश्चान्यैस्त्रिभिर्बाणैर्मोहयन्निव सात्वतम् ॥

भोजस्तु प्रहसन्पार्थं वासुदेवं च माधवम् । एकैकं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत् ॥

तस्यार्जुनो धनुश्छित्त्वा विव्याधैनं त्रिसप्तभिः । शरैरग्निशिखाकारैः क्रुद्धाशीविषसंनिभैः ॥

अथान्यद्धनुरादाय कृतवर्मा महारथः । पञ्चभिः सायकैस्तूर्णं विव्याधोरसि भारत ॥

पुनश्च निशितैर्बाणैः पार्थं विव्याध पञ्चभिः । तं पार्थो नवभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥

विषक्तं दृश्य कौन्तेयं कृतवर्मरथं प्रति । चिन्तयामास वार्ष्णेयो न नः कालात्ययो भवेत् ॥

ततः कृष्णोऽब्रवीत्पार्थं कृतवर्मणि मा दयाम् । कुरुसांबन्धिकं कृत्वा प्रमथ्यैनं विशातय ॥

ततः स कृतवर्माणं मोहयित्वार्जुनः शरैः । अभ्यगाज्जवनैरश्वैः काम्बोजानामनीकिनीम् ॥

अमर्षितस्तु हार्दिक्यः प्रविष्टे श्वेतवाहने । विधुन्वन्सशरं चापं पाञ्चाल्याभ्यां समागतः ॥

चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यावर्जुनस्य पदानुगौ । पर्यवारयदायान्तौ कृतवर्मा रथेषुभिः ॥

तावविध्यत्ततो भोजः सर्वपारशवैः शरैः । त्रिभिरेव युधामन्युं चतुर्भिश्चोत्तमौजसम् ॥

तावप्येनं विव्यधतुर्दशभिर्दशभिः शरैः । संचिच्छिदतुरप्यस्य ध्वजं कार्मुकमेव च ॥

अथान्यद्धनुरादाय हार्दिक्यः क्रोधमूर्छितः । कृत्वा विधनुषौ वीरौ शरवर्षैरवाकिरत् ॥

तावन्ये धनुषी सज्ये कृत्वा भोजं विजघ्नतुः । तेनान्तरेण बीभत्सुर्विवेशामित्रवाहिनीम् ॥

न लेभाते तु तौ द्वारं वारितौ कृतवर्मणा । धार्तराष्ट्रेष्वनीकेषु यतमानौ नरर्षभौ ॥

अनीकान्यर्दयन्युद्धे त्वरितः श्वेतवाहनः । नावधीत्कृतवर्माणं प्राप्तमप्यरिसूदनः ॥

तं दृष्ट्वा तु तथायान्तं शूरो राजा श्रुतायुधः । अभ्यद्रवत्सुसंक्रुद्धो विधुन्वानो महद्धनुः ॥

स पार्थं त्रिभिरानर्छत्सप्तत्या च जनार्दनम् । क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन पार्थकेतुमताडयत् ॥

तमर्जुनो नवत्या तु शराणां नतपर्वणाम् । आजघान भृशं क्रुद्धस्तोत्त्रैरिव महाद्विपम् ॥

स तन्न ममृषे राजन्पाण्डवेयस्य विक्रमम् । अथैनं सप्तसप्तत्या नाराचानां समार्पयत् ॥

तस्यार्जुनो धनुश्छित्त्वा शरावापं निकृत्य च । आजघानोरसि क्रुद्धः सप्तभिर्नतपर्वभिः ॥

अथान्यद्धनुरादाय स राजा क्रोधमूर्छितः । वासविं नवभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥

ततोऽर्जुनः स्मयन्नेव श्रुतायुधमरिंदमः । शरैरनेकसाहस्रैः पीडयामास भारत ॥

अश्वांश्चास्यावधीत्तूर्णं सारथिं च महारथः । विव्याध चैनं सप्तत्या नाराचानां महाबलः ॥

हताश्वं रथमुत्सृज्य स तु राजा श्रुतायुधः । अभ्यद्रवद्रणे पार्थं गदामुद्यम्य वीर्यवान् ॥

वरुणस्यात्मजो वीरः स तु राजा श्रुतायुधः । पर्णाशा जननी यस्य शीततोया महानदी ॥

तस्य माताब्रवीद्वाक्यं वरुणं पुत्रकारणात् । अवध्योऽयं भवेल्लोके शत्रूणां तनयो मम ॥

वरुणस्त्वब्रवीत्प्रीतो ददाम्यस्मै वरं हितम् । दिव्यमस्त्रं सुतस्तेऽयं येनावध्यो भविष्यति ॥

नास्ति चाप्यमरत्वं वै मनुष्यस्य कथंचन । सर्वेणावश्यमर्तव्यं जातेन सरितां वरे ॥

दुर्धर्षस्त्वेष शत्रूणां रणेषु भविता सदा । अस्त्रस्यास्य प्रभावाद्वै व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥

इत्युक्त्वा वरुणः प्रादाद्गदां मन्त्रपुरस्कृताम् । यामासाद्य दुराधर्षः सर्वलोके श्रुतायुधः ॥

उवाच चैनं भगवान्पुनरेव जलेश्वरः । अयुध्यति न मोक्तव्या सा त्वय्येव पतेदिति ॥

स तया वीरघातिन्या जनार्दनमताडयत् । प्रतिजग्राह तां कृष्णः पीनेनांसेन वीर्यवान् ॥

नाकम्पयत शौरिं सा विन्ध्यं गिरिमिवानिलः । प्रत्यभ्ययात्तं विप्रोढा कृत्येव दुरधिष्ठिता ॥

जघान चास्थितं वीरं श्रुतायुधममर्षणम् । हत्वा श्रुतायुधं वीरं जगतीमन्वपद्यत ॥

हाहाकारो महांस्तत्र सैन्यानां समजायत । स्वेनास्त्रेण हतं दृष्ट्वा श्रुतायुधमरिंदमम् ॥

अयुध्यमानाय हि सा केशवाय नराधिप । क्षिप्ता श्रुतायुधेनाथ तस्मात्तमवधीद्गदा ॥

यथोक्तं वरुणेनाजौ तथा स निधनं गतः । व्यसुश्चाप्यपतद्भूमौ प्रेक्षतां सर्वधन्विनाम् ॥

पतमानस्तु स बभौ पर्णाशायाः प्रियः सुतः । संभग्न इव वातेन बहुशाखो वनस्पतिः ॥

ततः सर्वाणि सैन्यानि सेनामुख्याश्च सर्वशः । प्राद्रवन्त हतं दृष्ट्वा श्रुतायुधमरिंदमम् ॥

तथ काम्बोजराजस्य पुत्रः शूरः सुदक्षिणः । अभ्ययाज्जवनैरश्वैः फल्गुनं शत्रुसूदनम् ॥

तस्य पार्थः शरान्सप्त प्रेषयामास भारत । ते तं शूरं विनिर्भिद्य प्राविशन्धरणीतलम् ॥

सोऽतिविद्धः शरैस्तीक्ष्णैर्गाण्डीवप्रेषितैर्मृधे । अर्जुनं प्रतिविव्याध दशभिः कङ्कपत्रिभिः ॥

वासुदेवं त्रिभिर्विद्ध्वा पुनः पार्थं च पञ्चभिः । तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा केतुं चिच्छेद मारिष ॥

भल्लाभ्यां भृशतीक्ष्णाभ्यां तं च विव्याध पाण्डवः । स तु पार्थं त्रिभिर्विद्ध्वा सिंहनादमथानदत् ॥

सर्वपारशवीं चैव शक्तिं शूरः सुदक्षिणः । सघण्टां प्राहिणोद्घोरां क्रुद्धो गाण्डीवधन्वने ॥

सा ज्वलन्ती महोल्केव तमासाद्य महारथम् । सविस्फुलिङ्गा निर्भिद्य निपपात महीतले ॥

तं चतुर्दशभिः पार्थो नाराचैः कङ्कपत्रिभिः । साश्वध्वजधनुःसूतं विव्याधाचिन्त्यविक्रमः । रथं चान्यैः सुबहुभिश्चक्रे विशकलं शरैः ॥

सुदक्षिणं तु काम्बोजं मोघसंकल्पविक्रमम् । बिभेद हृदि बाणेन पृथुधारेण पाण्डवः ॥

स भिन्नमर्मा स्रस्ताङ्गः प्रभ्रष्टमुकुटाङ्गदः । पपाताभिमुखः शूरो यन्त्रमुक्त इव ध्वजः ॥

गिरेः शिखरजः श्रीमान्सुशाखः सुप्रतिष्ठितः । निर्भग्न इव वातेन कर्णिकारो हिमात्यये ॥

शेते स्म निहतो भूमौ काम्बोजास्तरणोचितः । सुदर्शनीयस्ताम्राक्षः कर्णिना स सुदक्षिणः । पुत्रः काम्बोजराजस्य पार्थेन विनिपातितः ॥

ततः सर्वाणि सैन्यानि व्यद्रवन्त सुतस्य ते । हतं श्रुतायुधं दृष्ट्वा काम्बोजं च सुदक्षिणम् ॥