Mahābhārata Reader

कुन्तीपुत्रस्तु तं मन्त्रं स्मरन्नेव धनंजयः । प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्मुमोहाचिन्त्यविक्रमः ॥

तं तु शोकेन संतप्तं स्वप्ने कपिवरध्वजम् । आससाद महातेजा ध्यायन्तं गरुडध्वजः ॥

प्रत्युत्थानं तु कृष्णस्य सर्वावस्थं धनंजयः । नालोपयत धर्मात्मा भक्त्या प्रेम्णा च सर्वदा ॥

प्रत्युत्थाय च गोविन्दं स तस्मायासनं ददौ । न चासने स्वयं बुद्धिं बीभत्सुर्व्यदधात्तदा ॥

ततः कृष्णो महातेजा जानन्पार्थस्य निश्चयम् । कुन्तीपुत्रमिदं वाक्यमासीनः स्थितमब्रवीत् ॥

मा विषादे मनः पार्थ कृथाः कालो हि दुर्जयः । कालः सर्वाणि भूतानि नियच्छति परे विधौ ॥

किमर्थं च विषादस्ते तद्ब्रूहि वदतां वर । न शोचितव्यं विदुषा शोकः कार्यविनाशनः ॥

शोचन्नन्दयते शत्रून्कर्शयत्यपि बान्धवान् । क्षीयते च नरस्तस्मान्न त्वं शोचितुमर्हसि ॥

इत्युक्तो वासुदेवेन बीभत्सुरपराजितः । आबभाषे तदा विद्वानिदं वचनमर्थवत् ॥

मया प्रतिज्ञा महती जयद्रथवधे कृता । श्वोऽस्मि हन्ता दुरात्मानं पुत्रघ्नमिति केशव ॥

मत्प्रतिज्ञाविघातार्थं धार्तराष्ट्रैः किलाच्युत । पृष्ठतः सैन्धवः कार्यः सर्वैर्गुप्तो महारथैः ॥

दश चैका च ताः कृष्ण अक्षौहिण्यः सुदुर्जयाः । प्रतिज्ञायां च हीनायां कथं जीवेत मद्विधः ॥

दुःखोपायस्य मे वीर विकाङ्क्षा परिवर्तते । द्रुतं च याति सविता तत एतद्ब्रवीम्यहम् ॥

शोकस्थानं तु तच्छ्रुत्वा पार्थस्य द्विजकेतनः । संस्पृश्याम्भस्ततः कृष्णः प्राङ्मुखः समवस्थितः ॥

इदं वाक्यं महातेजा बभाषे पुष्करेक्षणः । हितार्थं पाण्डुपुत्रस्य सैन्धवस्य वधे वृतः ॥

पार्थ पाशुपतं नाम परमास्त्रं सनातनम् । येन सर्वान्मृधे दैत्याञ्जघ्ने देवो महेश्वरः ॥

यदि तद्विदितं तेऽद्य श्वो हन्तासि जयद्रथम् । अथ ज्ञातुं प्रपद्यस्व मनसा वृषभध्वजम् ॥

तं देवं मनसा ध्यायञ्जोषमास्स्व धनंजय । ततस्तस्य प्रसादात्त्वं भक्तः प्राप्स्यसि तन्महत् ॥

ततः कृष्णवचः श्रुत्वा संस्पृश्याम्भो धनंजयः । भूमावासीन एकाग्रो जगाम मनसा भवम् ॥

ततः प्रणिहिते ब्राह्मे मुहूर्ते शुभलक्षणे । आत्मानमर्जुनोऽपश्यद्गगने सहकेशवम् ॥

ज्योतिर्भिश्च समाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् । वायुवेगगतिः पार्थः खं भेजे सहकेशवः ॥

केशवेन गृहीतः स दक्षिणे विभुना भुजे । प्रेक्षमाणो बहून्भावाञ्जगामाद्भुतदर्शनान् ॥

उदीच्यां दिशि धर्मात्मा सोऽपश्यच्छ्वेतपर्वतम् । कुबेरस्य विहारे च नलिनीं पद्मभूषिताम् ॥

सरिच्छ्रेष्ठां च तां गङ्गां वीक्षमाणो बहूदकाम् । सदापुष्पफलैर्वृक्षैरुपेतां स्फटिकोपलाम् ॥

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णां नानामृगगणाकुलाम् । पुण्याश्रमवतीं रम्यां मनोज्ञाण्डजसेविताम् ॥

मन्दरस्य प्रदेशांश्च किंनरोद्गीतनादितान् । हेमरूप्यमयैः शृङ्गैर्नानौषधिविदीपितान् । तथा मन्दारवृक्षैश्च पुष्पितैरुपशोभितान् ॥

स्निग्धाञ्जनचयाकारं संप्राप्तः कालपर्वतम् । पुण्यं हिमवतः पादं मणिमन्तं च पर्वतम् । ब्रह्मतुङ्गं नदीश्चान्यास्तथा जनपदानपि ॥

सुशृङ्गं शतशृङ्गं च शर्यातिवनमेव च । पुण्यमश्वशिरःस्थानं स्थानमाथर्वणस्य च ॥

वृषदंशं च शैलेन्द्रं महामन्दरमेव च । अप्सरोभिः समाकीर्णं किंनरैश्चोपशोभितम् ॥

तांश्च शैलान्व्रजन्पार्थः प्रेक्षते सहकेशवः । शुभैः प्रस्रवणैर्जुष्टान्हेमधातुविभूषितान् ॥

चन्द्ररश्मिप्रकाशाङ्गीं पृथिवीं पुरमालिनीम् । समुद्रांश्चाद्भुताकारानपश्यद्बहुलाकरान् ॥

वियद्द्यां पृथिवीं चैव पश्यन्विष्णुपदे व्रजन् । विस्मितः सह कृष्णेन क्षिप्तो बाण इवात्यगात् ॥

ग्रहनक्षत्रसोमानां सूर्याग्न्योश्च समत्विषम् । अपश्यत तदा पार्थो ज्वलन्तमिव पर्वतम् ॥

समासाद्य तु तं शैलं शैलाग्रे समवस्थितम् । तपोनित्यं महात्मानमपश्यद्वृषभध्वजम् ॥

सहस्रमिव सूर्याणां दीप्यमानं स्वतेजसा । शूलिनं जटिलं गौरं वल्कलाजिनवाससम् ॥

नयनानां सहस्रैश्च विचित्राङ्गं महौजसम् । पार्वत्या सहितं देवं भूतसंघैश्च भास्वरैः ॥

गीतवादित्रसंह्रादैस्ताललास्यसमन्वितम् । वल्गितास्फोटितोत्क्रुष्टैः पुण्यगन्धैश्च सेवितम् ॥

स्तूयमानं स्तवैर्दिव्यैर्मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः । गोप्तारं सर्वभूतानामिष्वासधरमच्युतम् ॥

वासुदेवस्तु तं दृष्ट्वा जगाम शिरसा क्षितिम् । पार्थेन सह धर्मात्मा गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥

लोकादिं विश्वकर्माणमजमीशानमव्ययम् । मनसः परमां योनिं खं वायुं ज्योतिषां निधिम् ॥

स्रष्टारं वारिधाराणां भुवश्च प्रकृतिं पराम् । देवदानवयक्षाणां मानवानां च साधनम् ॥

योगिनां परमं ब्रह्म व्यक्तं ब्रह्मविदां निधिम् । चराचरस्य स्रष्टारं प्रतिहर्तारमेव च ॥

कालकोपं महात्मानं शक्रसूर्यगुणोदयम् । अवन्दत तदा कृष्णो वाङ्मनोबुद्धिकर्मभिः ॥

यं प्रपश्यन्ति विद्वांसः सूक्ष्माध्यात्मपदैषिणः । तमजं कारणात्मानं जग्मतुः शरणं भवम् ॥

अर्जुनश्चापि तं देवं भूयो भूयोऽभ्यवन्दत । ज्ञात्वैकं भूतभव्यादिं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥

ततस्तावागतौ शर्वः प्रोवाच प्रहसन्निव । स्वागतं वां नरश्रेष्ठावुत्तिष्ठेतां गतक्लमौ । किं च वामीप्सितं वीरौ मनसः क्षिप्रमुच्यताम् ॥

येन कार्येण संप्राप्तौ युवां तत्साधयामि वाम् । व्रियतामात्मनः श्रेयस्तत्सर्वं प्रददानि वाम् ॥

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युत्थाय कृताञ्जली । वासुदेवार्जुनौ शर्वं तुष्टुवाते महामती ॥

नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च । पशूनां पतये नित्यमुग्राय च कपर्दिने ॥

महादेवाय भीमाय त्र्यम्बकाय च शंभवे । ईशानाय भगघ्नाय नमोऽस्त्वन्धकघातिने ॥

कुमारगुरवे नित्यं नीलग्रीवाय वेधसे । विलोहिताय धूम्राय व्याधायानपराजिते ॥

नित्यं नीलशिखण्डाय शूलिने दिव्यचक्षुषे । हन्त्रे गोप्त्रे त्रिनेत्राय व्याधाय वसुरेतसे ॥

अचिन्त्यायाम्बिकाभर्त्रे सर्वदेवस्तुताय च । वृषध्वजाय पिङ्गाय जटिने ब्रह्मचारिणे ॥

तप्यमानाय सलिले ब्रह्मण्यायाजिताय च । विश्वात्मने विश्वसृजे विश्वमावृत्य तिष्ठते ॥

नमो नमस्ते सेव्याय भूतानां प्रभवे सदा । ब्रह्मवक्त्राय शर्वाय शंकराय शिवाय च ॥

नमोऽस्तु वाचस्पतये प्रजानां पतये नमः । नमो विश्वस्य पतये महतां पतये नमः ॥

नमः सहस्रशिरसे सहस्रभुजमन्यवे । सहस्रनेत्रपादाय नमोऽसंख्येयकर्मणे ॥

नमो हिरण्यवर्णाय हिरण्यकवचाय च । भक्तानुकम्पिने नित्यं सिध्यतां नौ वरः प्रभो ॥

एवं स्तुत्वा महादेवं वासुदेवः सहार्जुनः । प्रसादयामास भवं तदा ह्यस्त्रोपलब्धये ॥

ततोऽर्जुनः प्रीतमना ववन्दे वृषभध्वजम् । ददर्शोत्फुल्लनयनः समस्तं तेजसां निधिम् ॥

तं चोपहारं स्वकृतं नैशं नैत्यकमात्मनः । ददर्श त्र्यम्बकाभ्याशे वासुदेवनिवेदितम् ॥

ततोऽभिपूज्य मनसा शर्वं कृष्णं च पाण्डवः । इच्छाम्यहं दिव्यमस्त्रमित्यभाषत शंकरम् ॥

ततः पार्थस्य विज्ञाय वरार्थे वचनं प्रभुः । वासुदेवार्जुनौ देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत ॥

सरोऽमृतमयं दिव्यमभ्याशे शत्रुसूदनौ । तत्र मे तद्धनुर्दिव्यं शरश्च निहितः पुरा ॥

येन देवारयः सर्वे मया युधि निपातिताः । तत आनीयतां कृष्णौ सशरं धनुरुत्तमम् ॥

तथेत्युक्त्वा तु तौ वीरौ तं शर्वं पार्षदैः सह । प्रस्थितौ तत्सरो दिव्यं दिव्याश्चर्यशतैर्वृतम् ॥

निर्दिष्टं यद्वृषाङ्केन पुण्यं सर्वार्थसाधकम् । तज्जग्मतुरसंभ्रान्तौ नरनारायणावृषी ॥

ततस्तु तत्सरो गत्वा सूर्यमण्डलसंनिभम् । नागमन्तर्जले घोरं ददृशातेऽर्जुनाच्युतौ ॥

द्वितीयं चापरं नागं सहस्रशिरसं वरम् । वमन्तं विपुलां ज्वालां ददृशातेऽग्निवर्चसम् ॥

ततः कृष्णश्च पार्थश्च संस्पृश्यापः कृताञ्जली । तौ नागावुपतस्थाते नमस्यन्तौ वृषध्वजम् ॥

गृणन्तौ वेदविदुषौ तद्ब्रह्म शतरुद्रियम् । अप्रमेयं प्रणमन्तौ गत्वा सर्वात्मना भवम् ॥

ततस्तौ रुद्रमाहात्म्याद्धित्वा रूपं महोरगौ । धनुर्बाणश्च शत्रुघ्नं तद्द्वंद्वं समपद्यत ॥

ततो जगृहतुः प्रीतौ धनुर्बाणं च सुप्रभम् । आजह्रतुर्महात्मानौ ददतुश्च महात्मने ॥

ततः पार्श्वाद्वृषाङ्कस्य ब्रह्मचारी न्यवर्तत । पिङ्गाक्षस्तपसः क्षेत्रं बलवान्नीललोहितः ॥

स तद्गृह्य धनुःश्रेष्ठं तस्थौ स्थानं समाहितः । व्यकर्षच्चापि विधिवत्सशरं धनुरुत्तमम् ॥

तस्य मौर्वीं च मुष्टिं च स्थानं चालक्ष्य पाण्डवः । श्रुत्वा मन्त्रं भवप्रोक्तं जग्राहाचिन्त्यविक्रमः ॥

सरस्येव च तं बाणं मुमोचातिबलः प्रभुः । चकार च पुनर्वीरस्तस्मिन्सरसि तद्धनुः ॥

ततः प्रीतं भवं ज्ञात्वा स्मृतिमानर्जुनस्तदा । वरमारण्यकं दत्तं दर्शनं शंकरस्य च । मनसा चिन्तयामास तन्मे संपद्यतामिति ॥

तस्य तन्मतमाज्ञाय प्रीतः प्रादाद्वरं भवः । तच्च पाशुपतं घोरं प्रतिज्ञायाश्च पारणम् ॥

संहृष्टरोमा दुर्धर्षः कृतं कार्यममन्यत । ववन्दतुश्च संहृष्टौ शिरोभ्यां तौ महेश्वरम् ॥

अनुज्ञातौ क्षणे तस्मिन्भवेनार्जुनकेशवौ । प्राप्तौ स्वशिबिरं वीरौ मुदा परमया युतौ । इन्द्राविष्णू यथा प्रीतौ जम्भस्य वधकाङ्क्षिणौ ॥