Mahābhārata Reader

विष्णोः स्वसानन्दिकरः स विष्ण्वायुधभूषितः । रराजातिरथः संख्ये जनार्दन इवापरः ॥

मारुतोद्धूतकेशान्तमुद्यतारिवरायुधम् । वपुः समीक्ष्य पृथ्वीशा दुःसमीक्ष्यं सुरैरपि ॥

तच्चक्रं भृशमुद्विग्नाः संचिच्छिदुरनेकधा । महारथस्ततः कार्ष्णिः संजग्राह महागदाम् ॥

विधनुःस्यन्दनासिस्तैर्विचक्रश्चारिभिः कृतः । अभिमन्युर्गदापाणिरश्वत्थामानमाद्रवत् ॥

स गदामुद्यतां दृष्ट्वा ज्वलन्तीमशनीमिव । अपाक्रामद्रथोपस्थाद्विक्रमांस्त्रीन्नरर्षभः ॥

तस्याश्वान्गदया हत्वा तथोभौ पार्ष्णिसारथी । शराचिताङ्गः सौभद्रः श्वाविद्वत्प्रत्यदृश्यत ॥

ततः सुबलदायादं कालकेयमपोथयत् । जघान चास्यानुचरान्गान्धारान्सप्तसप्ततिम् ॥

पुनर्ब्रह्मवसातीयाञ्जघान रथिनो दश । केकयानां रथान्सप्त हत्वा च दश कुञ्जरान् । दौःशासनिरथं साश्वं गदया समपोथयत् ॥

ततो दौःशासनिः क्रुद्धो गदामुद्यम्य मारिष । अभिदुद्राव सौभद्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

तावुद्यतगदौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ । भ्रातृव्यौ संप्रजह्राते पुरेव त्र्यम्बकान्तकौ ॥

तावन्योन्यं गदाग्राभ्यां संहत्य पतितौ क्षितौ । इन्द्रध्वजाविवोत्सृष्टौ रणमध्ये परंतपौ ॥

दौःशासनिरथोत्थाय कुरूणां कीर्तिवर्धनः । प्रोत्तिष्ठमानं सौभद्रं गदया मूर्ध्न्यताडयत् ॥

गदावेगेन महता व्यायामेन च मोहितः । विचेता न्यपतद्भूमौ सौभद्रः परवीरहा । एवं विनिहतो राजन्नेको बहुभिराहवे ॥

क्षोभयित्वा चमूं सर्वां नलिनीमिव कुञ्जरः । अशोभत हतो वीरो व्याधैर्वनगजो यथा ॥

तं तथा पतितं शूरं तावकाः पर्यवारयन् । दावं दग्ध्वा यथा शान्तं पावकं शिशिरात्यये ॥

विमृद्य तरुशृङ्गाणि संनिवृत्तमिवानिलम् । अस्तं गतमिवादित्यं तप्त्वा भारतवाहिनीम् ॥

उपप्लुतं यथा सोमं संशुष्कमिव सागरम् । पूर्णचन्द्राभवदनं काकपक्षवृताक्षकम् ॥

तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा तावकास्ते महारथाः । मुदा परमया युक्ताश्चुक्रुशुः सिंहवन्मुहुः ॥

आसीत्परमको हर्षस्तावकानां विशां पते । इतरेषां तु वीराणां नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम् ॥

अभिक्रोशन्ति भूतानि अन्तरिक्षे विशां पते । दृष्ट्वा निपतितं वीरं च्युतं चन्द्रमिवाम्बरात् ॥

द्रोणकर्णमुखैः षड्भिर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः । एकोऽयं निहतः शेते नैष धर्मो मतो हि नः ॥

तस्मिंस्तु निहते वीरे बह्वशोभत मेदिनी । द्यौर्यथा पूर्णचन्द्रेण नक्षत्रगणमालिनी ॥

रुक्मपुङ्खैश्च संपूर्णा रुधिरौघपरिप्लुता । उत्तमाङ्गैश्च वीराणां भ्राजमानैः सकुण्डलैः ॥

विचित्रैश्च परिस्तोमैः पताकाभिश्च संवृता । चामरैश्च कुथाभिश्च प्रविद्धैश्चाम्बरोत्तमैः ॥

रथाश्वनरनागानामलंकारैश्च सुप्रभैः । खड्गैश्च निशितैः पीतैर्निर्मुक्तैर्भुजगैरिव ॥

चापैश्च विशिखैश्छिन्नैः शक्त्यृष्टिप्रासकम्पनैः । विविधैरायुधैश्चान्यैः संवृता भूरशोभत ॥

वाजिभिश्चापि निर्जीवैः स्वपद्भिः शोणितोक्षितैः । सारोहैर्विषमा भूमिः सौभद्रेण निपातितैः ॥

साङ्कुशैः समहामात्रैः सवर्मायुधकेतुभिः । पर्वतैरिव विध्वस्तैर्विशिखोन्मथितैर्गजैः ॥

पृथिव्यामनुकीर्णैश्च व्यश्वसारथियोधिभिः । ह्रदैरिव प्रक्षुभितैर्हतनागै रथोत्तमैः ॥

पदातिसंघैश्च हतैर्विविधायुधभूषणैः । भीरूणां त्रासजननी घोररूपाभवन्मही ॥

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् । तावकानां परा प्रीतिः पाण्डूनां चाभवद्व्यथा ॥

अभिमन्यौ हते राजञ्शिशुकेऽप्राप्तयौवने । संप्राद्रवच्चमूः सर्वा धर्मराजस्य पश्यतः ॥

दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा सौभद्रे विनिपातिते । अजातशत्रुः स्वान्वीरानिदं वचनमब्रवीत् ॥

स्वर्गमेष गतः शूरो यो हतो नपराङ्मुखः । संस्तम्भयत मा भैष्ट विजेष्यामो रणे रिपून् ॥

इत्येवं स महातेजा दुःखितेभ्यो महाद्युतिः । धर्मराजो युधां श्रेष्ठो ब्रुवन्दुःखमपानुदत् ॥

युद्धे ह्याशीविषाकारान्राजपुत्रान्रणे बहून् । पूर्वं निहत्य संग्रामे पश्चादार्जुनिरन्वगात् ॥

हत्वा दशसहस्राणि कौसल्यं च महारथम् । कृष्णार्जुनसमः कार्ष्णिः शक्रसद्म गतो ध्रुवम् ॥

रथाश्वनरमातङ्गान्विनिहत्य सहस्रशः । अवितृप्तः स संग्रामादशोच्यः पुण्यकर्मकृत् ॥

वयं तु प्रवरं हत्वा तेषां तैः शरपीडिताः । निवेशायाभ्युपायाम सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ॥

निरीक्षमाणास्तु वयं परे चायोधनं शनैः । अपयाता महाराज ग्लानिं प्राप्ता विचेतसः ॥

ततो निशाया दिवसस्य चाशिवः; शिवारुतः संधिरवर्तताद्भुतः । कुशेशयापीडनिभे दिवाकरे; विलम्बमानेऽस्तमुपेत्य पर्वतम् ॥

वरासिशक्त्यृष्टिवरूथचर्मणां; विभूषणानां च समाक्षिपन्प्रभाम् । दिवं च भूमिं च समानयन्निव; प्रियां तनुं भानुरुपैति पावकम् ॥

महाभ्रकूटाचलशृङ्गसंनिभै;र्गजैरनेकैरिव वज्रपातितैः । सवैजयन्त्यङ्कुशवर्मयन्तृभि;र्निपातितैर्निष्टनतीव गौश्चिता ॥

हतेश्वरैश्चूर्णितपत्त्युपस्करै;र्हताश्वसूतैर्विपताककेतुभिः । महारथैर्भूः शुशुभे विचूर्णितैः; पुरैरिवामित्रहतैर्नराधिप ॥

रथाश्ववृन्दैः सहसादिभिर्हतैः; प्रविद्धभाण्डाभरणैः पृथग्विधैः । निरस्तजिह्वादशनान्त्रलोचनै;र्धरा बभौ घोरविरूपदर्शना ॥

प्रविद्धवर्माभरणा वरायुधा; विपन्नहस्त्यश्वरथानुगा नराः । महार्हशय्यास्तरणोचिताः सदा; क्षितावनाथा इव शेरते हताः ॥

अतीव हृष्टाः श्वसृगालवायसा; बडाः सुपर्णाश्च वृकास्तरक्षवः । वयांस्यसृक्पान्यथ रक्षसां गणाः; पिशाचसंघाश्च सुदारुणा रणे ॥

त्वचो विनिर्भिद्य पिबन्वसामसृ;क्तथैव मज्जां पिशितानि चाश्नुवन् । वपां विलुम्पन्ति हसन्ति गान्ति च; प्रकर्षमाणाः कुणपान्यनेकशः ॥

शरीरसंघाटवहा असृग्जला; रथोडुपा कुञ्जरशैलसंकटा । मनुष्यशीर्षोपलमांसकर्दमा; प्रविद्धनानाविधशस्त्रमालिनी ॥

महाभया वैतरणीव दुस्तरा; प्रवर्तिता योधवरैस्तदा नदी । उवाह मध्येन रणाजिरं भृशं; भयावहा जीवमृतप्रवाहिनी ॥

पिबन्ति चाश्नन्ति च यत्र दुर्दृशाः; पिशाचसंघा विविधाः सुभैरवाः । सुनन्दिताः प्राणभृतां भयंकराः; समानभक्षाः श्वसृगालपक्षिणः ॥

तथा तदायोधनमुग्रदर्शनं; निशामुखे पितृपतिराष्ट्रसंनिभम् । निरीक्षमाणाः शनकैर्जहुर्नराः; समुत्थितारुण्डकुलोपसंकुलम् ॥

अपेतविध्वस्तमहार्हभूषणं; निपातितं शक्रसमं महारथम् । रणेऽभिमन्युं ददृशुस्तदा जना; व्यपोढहव्यं सदसीव पावकम् ॥