Mahābhārata Reader

ततः स कदनं चक्रे रिपूणां द्रोणनन्दनः । युगान्ते सर्वभूतानां कालसृष्ट इवान्तकः ॥

ध्वजद्रुमं शस्त्रशृङ्गं हतनागमहाशिलम् । अश्वकिंपुरुषाकीर्णं शरासनलतावृतम् ॥

शूलक्रव्यादसंघुष्टं भूतयक्षगणाकुलम् । निहत्य शात्रवान्भल्लैः सोऽचिनोद्देहपर्वतम् ॥

ततो वेगेन महता विनद्य स नरर्षभः । प्रतिज्ञां श्रावयामास पुनरेव तवात्मजम् ॥

यस्माद्युध्यन्तमाचार्यं धर्मकञ्चुकमास्थितः । मुञ्च शस्त्रमिति प्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

तस्मात्संपश्यतस्तस्य द्रावयिष्यामि वाहिनीम् । विद्राव्य सत्यं हन्तास्मि पापं पाञ्चाल्यमेव तु ॥

सर्वानेतान्हनिष्यामि यदि योत्स्यन्ति मां रणे । सत्यं ते प्रतिजानामि परावर्तय वाहिनीम् ॥

तच्छ्रुत्वा तव पुत्रस्तु वाहिनीं पर्यवर्तयत् । सिंहनादेन महता व्यपोह्य सुमहद्भयम् ॥

ततः समागमो राजन्कुरुपाण्डवसेनयोः । पुनरेवाभवत्तीव्रः पूर्णसागरयोरिव ॥

संरब्धा हि स्थिरीभूता द्रोणपुत्रेण कौरवाः । उदग्राः पाण्डुपाञ्चाला द्रोणस्य निधनेन च ॥

तेषां परमहृष्टानां जयमात्मनि पश्यताम् । संरब्धानां महावेगः प्रादुरासीद्रणाजिरे ॥

यथा शिलोच्चये शैलः सागरे सागरो यथा । प्रतिहन्येत राजेन्द्र तथासन्कुरुपाण्डवाः ॥

ततः शङ्खसहस्राणि भेरीणामयुतानि च । अवादयन्त संहृष्टाः कुरुपाण्डवसैनिकाः ॥

ततो निर्मथ्यमानस्य सागरस्येव निस्वनः । अभवत्तस्य सैन्यस्य सुमहानद्भुतोपमः ॥

प्रादुश्चक्रे ततो द्रौणिरस्त्रं नारायणं तदा । अभिसंधाय पाण्डूनां पाञ्चालानां च वाहिनीम् ॥

प्रादुरासंस्ततो बाणा दीप्ताग्राः खे सहस्रशः । पाण्डवान्भक्षयिष्यन्तो दीप्तास्या इव पन्नगाः ॥

ते दिशः खं च सैन्यं च समावृण्वन्महाहवे । मुहूर्ताद्भास्करस्येव राजँल्लोकं गभस्तयः ॥

तथापरे द्योतमाना ज्योतींषीवाम्बरेऽमले । प्रादुरासन्महीपाल कार्ष्णायसमया गुडाः ॥

चतुर्दिशं विचित्राश्च शतघ्न्योऽथ हुताशदाः । चक्राणि च क्षुरान्तानि मण्डलानीव भास्वतः ॥

शस्त्राकृतिभिराकीर्णमतीव भरतर्षभ । दृष्ट्वान्तरिक्षमाविग्नाः पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः ॥

यथा यथा ह्ययुध्यन्त पाण्डवानां महारथाः । तथा तथा तदस्त्रं वै व्यवर्धत जनाधिप ॥

वध्यमानास्तथास्त्रेण तेन नारायणेन वै । दह्यमानानलेनेव सर्वतोऽभ्यर्दिता रणे ॥

यथा हि शिशिरापाये दहेत्कक्षं हुताशनः । तथा तदस्त्रं पाण्डूनां ददाह ध्वजिनीं प्रभो ॥

आपूर्यमाणेनास्त्रेण सैन्ये क्षीयति चाभिभो । जगाम परमं त्रासं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

द्रवमाणं तु तत्सैन्यं दृष्ट्वा विगतचेतनम् । मध्यस्थतां च पार्थस्य धर्मपुत्रोऽब्रवीदिदम् ॥

धृष्टद्युम्न पलायस्व सह पाञ्चालसेनया । सात्यके त्वं च गच्छस्व वृष्ण्यन्धकवृतो गृहान् ॥

वासुदेवोऽपि धर्मात्मा करिष्यत्यात्मनः क्षमम् । उपदेष्टुं समर्थोऽयं लोकस्य किमुतात्मनः ॥

संग्रामस्तु न कर्तव्यः सर्वसैन्यान्ब्रवीमि वः । अहं हि सह सोदर्यैः प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम् ॥

भीष्मद्रोणार्णवं तीर्त्वा संग्रामं भीरुदुस्तरम् । अवसत्स्याम्यसलिले सगणो द्रौणिगोष्पदे ॥

कामः संपद्यतामस्य बीभत्सोराशु मां प्रति । कल्याणवृत्त आचार्यो मया युधि निपातितः ॥

येन बालः स सौभद्रो युद्धानामविशारदः । समर्थैर्बहुभिः क्रूरैर्घातितो नाभिपालितः ॥

येनाविब्रुवता प्रश्नं तथा कृष्णा सभां गता । उपेक्षिता सपुत्रेण दासभावं नियच्छती ॥

जिघांसुर्धार्तराष्ट्रश्च श्रान्तेष्वश्वेषु फल्गुनम् । कवचेन तथा युक्तो रक्षार्थं सैन्धवस्य च ॥

येन ब्रह्मास्त्रविदुषा पाञ्चालाः सत्यजिन्मुखाः । कुर्वाणा मज्जये यत्नं समूला विनिपातिताः ॥

येन प्रव्राज्यमानाश्च राज्याद्वयमधर्मतः । निवार्यमाणेनास्माभिरनुगन्तुं तदेषिताः ॥

योऽसावत्यन्तमस्मासु कुर्वाणः सौहृदं परम् । हतस्तदर्थे मरणं गमिष्यामि सबान्धवः ॥

एवं ब्रुवति कौन्तेये दाशार्हस्त्वरितस्ततः । निवार्य सैन्यं बाहुभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥

शीघ्रं न्यस्यत शस्त्राणि वाहेभ्यश्चावरोहत । एष योगोऽत्र विहितः प्रतिघातो महात्मना ॥

द्विपाश्वस्यन्दनेभ्यश्च क्षितिं सर्वेऽवरोहत । एवमेतन्न वो हन्यादस्त्रं भूमौ निरायुधान् ॥

यथा यथा हि युध्यन्ते योधा ह्यस्त्रबलं प्रति । तथा तथा भवन्त्येते कौरवा बलवत्तराः ॥

निक्षेप्स्यन्ति च शस्त्राणि वाहनेभ्योऽवरुह्य ये । तान्नैतदस्त्रं संग्रामे निहनिष्यति मानवान् ॥

ये त्वेतत्प्रतियोत्स्यन्ति मनसापीह केचन । निहनिष्यति तान्सर्वान्रसातलगतानपि ॥

ते वचस्तस्य तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य भारत । ईषुः सर्वेऽस्त्रमुत्स्रष्टुं मनोभिः करणेन च ॥

तत उत्स्रष्टुकामांस्तानस्त्राण्यालक्ष्य पाण्डवः । भीमसेनोऽब्रवीद्राजन्निदं संहर्षयन्वचः ॥

न कथंचन शस्त्राणि मोक्तव्यानीह केनचित् । अहमावारयिष्यामि द्रोणपुत्रास्त्रमाशुगैः ॥

अथ वाप्यनया गुर्व्या हेमविग्रहया रणे । कालवद्विचरिष्यामि द्रौणेरस्त्रं विशातयन् ॥

न हि मे विक्रमे तुल्यः कश्चिदस्ति पुमानिह । यथैव सवितुस्तुल्यं ज्योतिरन्यन्न विद्यते ॥

पश्यध्वं मे दृढौ बाहू नागराजकरोपमा । समर्थौ पर्वतस्यापि शैशिरस्य निपातने ॥

नागायुतसमप्राणो ह्यहमेको नरेष्विह । शक्रो यथा प्रतिद्वंद्वो दिवि देवेषु विश्रुतः ॥

अद्य पश्यत मे वीर्यं बाह्वोः पीनांसयोर्युधि । ज्वलमानस्य दीप्तस्य द्रौणेरस्त्रस्य वारणे ॥

यदि नारायणास्त्रस्य प्रतियोद्धा न विद्यते । अद्यैनं प्रतियोत्स्यामि पश्यत्सु कुरुपाण्डुषु ॥

एवमुक्त्वा ततो भीमो द्रोणपुत्रमरिंदमः । अभ्ययान्मेघघोषेण रथेनादित्यवर्चसा ॥

स एनमिषुजालेन लघुत्वाच्छीघ्रविक्रमः । निमेषमात्रेणासाद्य कुन्तीपुत्रोऽभ्यवाकिरत् ॥

ततो द्रौणिः प्रहस्यैनमुदासमभिभाष्य च । अवाकिरत्प्रदीप्ताग्रैः शरैस्तैरभिमन्त्रितैः ॥

पन्नगैरिव दीप्तास्यैर्वमद्भिरनलं रणे । अवकीर्णोऽभवत्पार्थः स्फुलिङ्गैरिव काञ्चनैः ॥

तस्य रूपमभूद्राजन्भीमसेनस्य संयुगे । खद्योतैरावृतस्येव पर्वतस्य दिनक्षये ॥

तदस्त्रं द्रोणपुत्रस्य तस्मिन्प्रतिसमस्यति । अवर्धत महाराज यथाग्निरनिलोद्धतः ॥

विवर्धमानमालक्ष्य तदस्त्रं भीमविक्रमम् । पाण्डुसैन्यमृते भीमं सुमहद्भयमाविशत् ॥

ततः शस्त्राणि ते सर्वे समुत्सृज्य महीतले । अवारोहन्रथेभ्यश्च हस्त्यश्वेभ्यश्च सर्वशः ॥

तेषु निक्षिप्तशस्त्रेषु वाहनेभ्यश्च्युतेषु च । तदस्त्रवीर्यं विपुलं भीममूर्धन्यथापतत् ॥

हाहाकृतानि भूतानि पाण्डवाश्च विशेषतः । भीमसेनमपश्यन्त तेजसा संवृतं तदा ॥