Mahābhārata Reader

तस्मिंस्तथा वर्तमाने नराश्वगजसंक्षये । दुःशासनो महाराज धृष्टद्युम्नमयोधयत् ॥

स तु रुक्मरथासक्तो दुःशासनशरार्दितः । अमर्षात्तव पुत्रस्य शरैर्वाहानवाकिरत् ॥

क्षणेन स रथस्तस्य सध्वजः सहसारथिः । नादृश्यत महाराज पार्षतस्य शरैश्चितः ॥

दुःशासनस्तु राजेन्द्र पाञ्चाल्यस्य महात्मनः । नाशकत्प्रमुखे स्थातुं शरजालप्रपीडितः ॥

स तु दुःशासनं बाणैर्विमुखीकृत्य पार्षतः । किरञ्शरसहस्राणि द्रोणमेवाभ्ययाद्रणे ॥

प्रत्यपद्यत हार्दिक्यः कृतवर्मा तदन्तरम् । सोदर्याणां त्रयश्चैव त एनं पर्यवारयन् ॥

तं यमौ पृष्ठतोऽन्वैतां रक्षन्तौ पुरुषर्षभौ । द्रोणायाभिमुखं यान्तं दीप्यमानमिवानलम् ॥

संप्रहारमकुर्वंस्ते सर्वे सप्त महारथाः । अमर्षिताः सत्त्ववन्तः कृत्वा मरणमग्रतः ॥

शुद्धात्मानः शुद्धवृत्ता राजन्स्वर्गपुरस्कृताः । आर्यं युद्धमकुर्वन्त परस्परजिगीषवः ॥

शुक्लाभिजनकर्माणो मतिमन्तो जनाधिपाः । धर्मयुद्धमयुध्यन्त प्रेक्षन्तो गतिमुत्तमाम् ॥

न तत्रासीदधर्मिष्ठमशस्त्रं युद्धमेव च । नात्र कर्णी न नालीको न लिप्तो न च वस्तकः ॥

न सूची कपिशो नात्र न गवास्थिर्गजास्थिकः । इषुरासीन्न संश्लिष्टो न पूतिर्न च जिह्मगः ॥

ऋजून्येव विशुद्धानि सर्वे शस्त्राण्यधारयन् । सुयुद्धेन पराँल्लोकानीप्सन्तः कीर्तिमेव च ॥

तदासीत्तुमुलं युद्धं सर्वदोषविवर्जितम् । चतुर्णां तव योधानां तैस्त्रिभिः पाण्डवैः सह ॥

धृष्टद्युम्नस्तु तान्हित्वा तव राजन्रथर्षभान् । यमाभ्यां वारितान्दृष्ट्वा शीघ्रास्त्रो द्रोणमभ्ययात् ॥

निवारितास्तु ते वीरास्तयोः पुरुषसिंहयोः । समसज्जन्त चत्वारो वाताः पर्वतयोरिव ॥

द्वाभ्यां द्वाभ्यां यमौ सार्धं रथाभ्यां रथपुंगवौ । समासक्तौ ततो द्रोणं धृष्टद्युम्नोऽभ्यवर्तत ॥

दृष्ट्वा द्रोणाय पाञ्चाल्यं व्रजन्तं युद्धदुर्मदम् । यमाभ्यां तांश्च संसक्तांस्तदन्तरमुपाद्रवत् ॥

दुर्योधनो महाराज किरञ्शोणितभोजनान् । तं सात्यकिः शीघ्रतरं पुनरेवाभ्यवर्तत ॥

तौ परस्परमासाद्य समीपे कुरुमाधवौ । हसमानौ नृशार्दूलावभीतौ समगच्छताम् ॥

बाल्ये वृत्तानि सर्वाणि प्रीयमाणौ विचिन्त्य तौ । अन्योन्यं प्रेक्षमाणौ च हसमानौ पुनः पुनः ॥

अथ दुर्योधनो राजा सात्यकिं प्रत्यभाषत । प्रियं सखायं सततं गर्हयन्वृत्तमात्मनः ॥

धिक्क्रोधं धिक्सखे लोभं धिङ्मोहं धिगमर्षितम् । धिगस्तु क्षात्रमाचारं धिगस्तु बलमौरसम् ॥

यत्त्वं मामभिसंधत्से त्वां चाहं शिनिपुंगव । त्वं हि प्राणैः प्रियतरो ममाहं च सदा तव ॥

स्मरामि तानि सर्वाणि बाल्ये वृत्तानि यानि नौ । तानि सर्वाणि जीर्णानि सांप्रतं नौ रणाजिरे । किमन्यत्क्रोधलोभाभ्यां युध्यामि त्वाद्य सात्वत ॥

तं तथावादिनं राजन्सात्यकिः प्रत्यभाषत । प्रहसन्विशिखांस्तीक्ष्णानुद्यम्य परमास्त्रवित् ॥

नेयं सभा राजपुत्र न चाचार्यनिवेशनम् । यत्र क्रीडितमस्माभिस्तदा राजन्समागतैः ॥

क्व सा क्रीडा गतास्माकं बाल्ये वै शिनिपुंगव । क्व च युद्धमिदं भूयः कालो हि दुरतिक्रमः ॥

किं नु नो विद्यते कृत्यं धनेन धनलिप्सया । यत्र युध्यामहे सर्वे धनलोभात्समागताः ॥

तं तथावादिनं तत्र राजानं माधवोऽब्रवीत् । एवंवृत्तं सदा क्षत्रं यद्धन्तीह गुरूनपि ॥

यदि तेऽहं प्रियो राजञ्जहि मां मा चिरं कृथाः । त्वत्कृते सुकृताँल्लोकान्गच्छेयं भरतर्षभ ॥

या ते शक्तिर्बलं चैव तत्क्षिप्रं मयि दर्शय । नेच्छाम्येतदहं द्रष्टुं मित्राणां व्यसनं महत् ॥

इत्येवं व्यक्तमाभाष्य प्रतिभाष्य च सात्यकिः । अभ्ययात्तूर्णमव्यग्रो निरपेक्षो विशां पते ॥

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य प्रत्यगृह्णात्तवात्मजः । शरैश्चावाकिरद्राजञ्शैनेयं तनयस्तव ॥

ततः प्रववृते युद्धं कुरुमाधवसिंहयोः । अन्योन्यं क्रुद्धयोर्घोरं यथा द्विरदसिंहयोः ॥

ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः सात्वतं युद्धदुर्मदम् । दुर्योधनः प्रत्यविध्यद्दशभिर्निशितैः शरैः ॥

तं सात्यकिः प्रत्यविध्यत्तथैव दशभिः शरैः । पञ्चाशता पुनश्चाजौ त्रिंशता दशभिश्च ह ॥

तस्य संदधतश्चेषून्संहितेषुं च कार्मुकम् । अच्छिनत्सात्यकिस्तूर्णं शरैश्चैवाभ्यवीवृषत् ॥

स गाढविद्धो व्यथितः प्रत्यपायाद्रथान्तरम् । दुर्योधनो महाराज दाशार्हशरपीडितः ॥

समाश्वस्य तु पुत्रस्ते सात्यकिं पुनरभ्ययात् । विसृजन्निषुजालानि युयुधानरथं प्रति ॥

तथैव सात्यकिर्बाणान्दुर्योधनरथं प्रति । प्रततं व्यसृजद्राजंस्तत्संकुलमवर्तत ॥

तत्रेषुभिः क्षिप्यमाणैः पतद्भिश्च समन्ततः । अग्नेरिव महाकक्षे शब्दः समभवन्महान् ॥

तत्राभ्यधिकमालक्ष्य माधवं रथसत्तमम् । क्षिप्रमभ्यपतत्कर्णः परीप्संस्तनयं तव ॥

न तु तं मर्षयामास भीमसेनो महाबलः । अभ्ययात्त्वरितः कर्णं विसृजन्सायकान्बहून् ॥

तस्य कर्णः शितान्बाणान्प्रतिहन्य हसन्निव । धनुः शरांश्च चिच्छेद सूतं चाभ्यहनच्छरैः ॥

भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गदामादाय पाण्डवः । ध्वजं धनुश्च सूतं च संममर्दाहवे रिपोः ॥

अमृष्यमाणः कर्णस्तु भीमसेनमयुध्यत । विविधैरिषुजालैश्च नानाशस्त्रैश्च संयुगे ॥

संकुले वर्तमाने तु राजा धर्मसुतोऽब्रवीत् । पाञ्चालानां नरव्याघ्रान्मत्स्यानां च नरर्षभान् ॥

ये नः प्राणाः शिरो ये नो ये नो योधा महाबलाः । त एते धार्तराष्ट्रेषु विषक्ताः पुरुषर्षभाः ॥

किं तिष्ठत यथा मूढाः सर्वे विगतचेतसः । तत्र गच्छत यत्रैते युध्यन्ते मामका रथाः ॥

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य सर्व एव गतज्वराः । जयन्तो वध्यमाना वा गतिमिष्टां गमिष्यथ ॥

जित्वा च बहुभिर्यज्ञैर्यक्ष्यध्वं भूरिदक्षिणैः । हता वा देवसाद्भूत्वा लोकान्प्राप्स्यथ पुष्कलान् ॥

ते राज्ञा चोदिता वीरा योत्स्यमाना महारथाः । चतुर्धा वहिनीं कृत्वा त्वरिता द्रोणमभ्ययुः ॥

पाञ्चालास्त्वेकतो द्रोणमभ्यघ्नन्बहुभिः शरैः । भीमसेनपुरोगाश्च एकतः पर्यवारयन् ॥

आसंस्तु पाण्डुपुत्राणां त्रयोऽजिह्मा महारथाः । यमौ च भीमसेनश्च प्राक्रोशन्त धनंजयम् ॥

अभिद्रवार्जुन क्षिप्रं कुरून्द्रोणादपानुद । तत एनं हनिष्यन्ति पाञ्चाला हतरक्षिणम् ॥

कौरवेयांस्ततः पार्थः सहसा समुपाद्रवत् । पाञ्चालानेव तु द्रोणो धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ॥

पाञ्चालानां ततो द्रोणोऽप्यकरोत्कदनं महत् । यथा क्रुद्धो रणे शक्रो दानवानां क्षयं पुरा ॥

द्रोणास्त्रेण महाराज वध्यमानाः परे युधि । नात्रसन्त रणे द्रोणात्सत्त्ववन्तो महारथाः ॥

वध्यमाना महाराज पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा । द्रोणमेवाभ्ययुर्युद्धे मोहयन्तो महारथम् ॥

तेषां तूत्साद्यमानानां पाञ्चालानां समन्ततः । अभवद्भैरवो नादो वध्यतां शरशक्तिभिः ॥

वध्यमानेषु संग्रामे पाञ्चालेषु महात्मना । उदीर्यमाणे द्रोणास्त्रे पाण्डवान्भयमाविशत् ॥

दृष्ट्वाश्वनरसंघानां विपुलं च क्षयं युधि । पाण्डवेया महाराज नाशंसुर्विजयं तदा ॥

कच्चिद्द्रोणो न नः सर्वान्क्षपयेत्परमास्त्रवित् । समिद्धः शिशिरापाये दहन्कक्षमिवानलः ॥

न चैनं संयुगे कश्चित्समर्थः प्रतिवीक्षितुम् । न चैनमर्जुनो जातु प्रतियुध्येत धर्मवित् ॥

त्रस्तान्कुन्तीसुतान्दृष्ट्वा द्रोणसायकपीडितान् । मतिमाञ्श्रेयसे युक्तः केशवोऽर्जुनमब्रवीत् ॥

नैष युद्धेन संग्रामे जेतुं शक्यः कथंचन । अपि वृत्रहणा युद्धे रथयूथपयूथपः ॥

आस्थीयतां जये योगो धर्ममुत्सृज्य पाण्डव । यथा वः संयुगे सर्वान्न हन्याद्रुक्मवाहनः ॥

अश्वत्थाम्नि हते नैष युध्येदिति मतिर्मम । तं हतं संयुगे कश्चिदस्मै शंसतु मानवः ॥

एतन्नारोचयद्राजन्कुन्तीपुत्रो धनंजयः । अन्ये त्वरोचयन्सर्वे कृच्छ्रेण तु युधिष्ठिरः ॥

ततो भीमो महाबाहुरनीके स्वे महागजम् । जघान गदया राजन्नश्वत्थामानमित्युत ॥

भीमसेनस्तु सव्रीडमुपेत्य द्रोणमाहवे । अश्वत्थामा हत इति शब्दमुच्चैश्चकार ह ॥

अश्वत्थामेति हि गजः ख्यातो नाम्ना हतोऽभवत् । कृत्वा मनसि तं भीमो मिथ्या व्याहृतवांस्तदा ॥

भीमसेनवचः श्रुत्वा द्रोणस्तत्परमप्रियम् । मनसा सन्नगात्रोऽभूद्यथा सैकतमम्भसि ॥

शङ्कमानः स तन्मिथ्या वीर्यज्ञः स्वसुतस्य वै । हतः स इति च श्रुत्वा नैव धैर्यादकम्पत ॥

स लब्ध्वा चेतनां द्रोणः क्षणेनैव समाश्वसत् । अनुचिन्त्यात्मनः पुत्रमविषह्यमरातिभिः ॥

स पार्षतमभिद्रुत्य जिघांसुर्मृत्युमात्मनः । अवाकिरत्सहस्रेण तीक्ष्णानां कङ्कपत्रिणाम् ॥

तं वै विंशतिसाहस्राः पाञ्चालानां नरर्षभाः । तथा चरन्तं संग्रामे सर्वतो व्यकिरञ्शरैः ॥

ततः प्रादुष्करोद्द्रोणो ब्राह्ममस्त्रं परंतपः । वधाय तेषां शूराणां पाञ्चालानाममर्षितः ॥

ततो व्यरोचत द्रोणो विनिघ्नन्सर्वसोमकान् । शिरांस्यपातयच्चापि पाञ्चालानां महामृधे । तथैव परिघाकारान्बाहून्कनकभूषणान् ॥

ते वध्यमानाः समरे भारद्वाजेन पार्थिवाः । मेदिन्यामन्वकीर्यन्त वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥

कुञ्जराणां च पततां हयौघानां च भारत । अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥

हत्वा विंशतिसाहस्रान्पाञ्चालानां रथव्रजान् । अतिष्ठदाहवे द्रोणो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥

तथैव च पुनः क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान् । वसुदानस्य भल्लेन शिरः कायादपाहरत् ॥

पुनः पञ्चशतान्मत्स्यान्षट्सहस्रांश्च सृञ्जयान् । हस्तिनामयुतं हत्वा जघानाश्वायुतं पुनः ॥

क्षत्रियाणामभावाय दृष्ट्वा द्रोणमवस्थितम् । ऋषयोऽभ्यागमंस्तूर्णं हव्यवाहपुरोगमाः ॥

विश्वामित्रो जमदग्निर्भारद्वाजोऽथ गौतमः । वसिष्ठः कश्यपोऽत्रिश्च ब्रह्मलोकं निनीषवः ॥

सिकताः पृश्नयो गर्गा बालखिल्या मरीचिपाः । भृगवोऽङ्गिरसश्चैव सूक्ष्माश्चान्ये महर्षयः ॥

त एनमब्रुवन्सर्वे द्रोणमाहवशोभिनम् । अधर्मतः कृतं युद्धं समयो निधनस्य ते ॥

न्यस्यायुधं रणे द्रोण समेत्यास्मानवस्थितान् । नातः क्रूरतरं कर्म पुनः कर्तुं त्वमर्हसि ॥

वेदवेदाङ्गविदुषः सत्यधर्मपरस्य च । ब्राह्मणस्य विशेषेण तवैतन्नोपपद्यते ॥

न्यस्यायुधममोघेषो तिष्ठ वर्त्मनि शाश्वते । परिपूर्णश्च कालस्ते वस्तुं लोकेऽद्य मानुषे ॥

इति तेषां वचः श्रुत्वा भीमसेनवचश्च तत् । धृष्टद्युम्नं च संप्रेक्ष्य रणे स विमनाभवत् ॥

स दह्यमानो व्यथितः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । अहतं वा हतं वेति पप्रच्छ सुतमात्मनः ॥

स्थिरा बुद्धिर्हि द्रोणस्य न पार्थो वक्ष्यतेऽनृतम् । त्रयाणामपि लोकानामैश्वर्यार्थे कथंचन ॥

तस्मात्तं परिपप्रच्छ नान्यं कंचिद्विशेषतः । तस्मिंस्तस्य हि सत्याशा बाल्यात्प्रभृति पाण्डवे ॥

ततो निष्पाण्डवामुर्वीं करिष्यन्तं युधां पतिम् । द्रोणं ज्ञात्वा धर्मराजं गोविन्दो व्यथितोऽब्रवीत् ॥

यद्यर्धदिवसं द्रोणो युध्यते मन्युमास्थितः । सत्यं ब्रवीमि ते सेना विनाशं समुपैष्यति ॥

स भवांस्त्रातु नो द्रोणात्सत्याज्ज्यायोऽनृतं भवेत् । अनृतं जीवितस्यार्थे वदन्न स्पृश्यतेऽनृतैः ॥

तयोः संवदतोरेवं भीमसेनोऽब्रवीदिदम् । श्रुत्वैव तं महाराज वधोपायं महात्मनः ॥

गाहमानस्य ते सेनां मालवस्येन्द्रवर्मणः । अश्वत्थामेति विख्यातो गजः शक्रगजोपमः ॥

निहतो युधि विक्रम्य ततोऽहं द्रोणमब्रुवम् । अश्वत्थामा हतो ब्रह्मन्निवर्तस्वाहवादिति ॥

नूनं नाश्रद्दधद्वाक्यमेष मे पुरुषर्षभः । स त्वं गोविन्दवाक्यानि मानयस्व जयैषिणः ॥

द्रोणाय निहतं शंस राजञ्शारद्वतीसुतम् । त्वयोक्तो नैष युध्येत जातु राजन्द्विजर्षभः । सत्यवान्हि नृलोकेऽस्मिन्भवान्ख्यातो जनाधिप ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णवाक्यप्रचोदितः । भावित्वाच्च महाराज वक्तुं समुपचक्रमे ॥

तमतथ्यभये मग्नो जये सक्तो युधिष्ठिरः । अव्यक्तमब्रवीद्राजन्हतः कुञ्जर इत्युत ॥

तस्य पूर्वं रथः पृथ्व्याश्चतुरङ्गुल उत्तरः । बभूवैवं तु तेनोक्ते तस्य वाहास्पृशन्महीम् ॥

युधिष्ठिरात्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा द्रोणो महारथः । पुत्रव्यसनसंतप्तो निराशो जीवितेऽभवत् ॥

आगस्कृतमिवात्मानं पाण्डवानां महात्मनाम् । ऋषिवाक्यं च मन्वानः श्रुत्वा च निहतं सुतम् ॥

विचेताः परमोद्विग्नो धृष्टद्युम्नमवेक्ष्य च । योद्धुं नाशक्नुवद्राजन्यथापूर्वमरिंदम ॥

तं दृष्ट्वा परमोद्विग्नं शोकोपहतचेतसम् । पाञ्चालराजस्य सुतो धृष्टद्युम्नः समाद्रवत् ॥

य इष्ट्वा मनुजेन्द्रेण द्रुपदेन महामखे । लब्धो द्रोणविनाशाय समिद्धाद्धव्यवाहनात् ॥

स धनुर्जैत्रमादाय घोरं जलदनिस्वनम् । दृढज्यमजरं दिव्यं शरांश्चाशीविषोपमान् ॥

संदधे कार्मुके तस्मिञ्शरमाशीविषोपमम् । द्रोणं जिघांसुः पाञ्चाल्यो महाज्वालमिवानलम् ॥

तस्य रूपं शरस्यासीद्धनुर्ज्यामण्डलान्तरे । द्योततो भास्करस्येव घनान्ते परिवेशिनः ॥

पार्षतेन परामृष्टं ज्वलन्तमिव तद्धनुः । अन्तकालमिव प्राप्तं मेनिरे वीक्ष्य सैनिकाः ॥

तमिषुं संहितं तेन भारद्वाजः प्रतापवान् । दृष्ट्वामन्यत देहस्य कालपर्यायमागतम् ॥

ततः स यत्नमातिष्ठदाचार्यस्तस्य वारणे । न चास्यास्त्राणि राजेन्द्र प्रादुरासन्महात्मनः ॥

तस्य त्वहानि चत्वारि क्षपा चैकास्यतो गता । तस्य चाह्नस्त्रिभागेन क्षयं जग्मुः पतत्रिणः ॥

स शरक्षयमासाद्य पुत्रशोकेन चार्दितः । विविधानां च दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ॥

उत्स्रष्टुकामः शस्त्राणि विप्रवाक्याभिचोदितः । तेजसा प्रेर्यमाणश्च युयुधे सोऽतिमानुषम् ॥

अथान्यत्स समादाय दिव्यमाङ्गिरसं धनुः । शरांश्च ब्रह्मदण्डाभान्धृष्टद्युम्नमयोधयत् ॥

ततस्तं शरवर्षेण महता समवाकिरत् । व्यशातयच्च संक्रुद्धो धृष्टद्युम्नममर्षणः ॥

तं शरं शतधा चास्य द्रोणश्चिच्छेद सायकैः । ध्वजं धनुश्च निशितैः सारथिं चाप्यपातयत् ॥

धृष्टद्युम्नः प्रहस्यान्यत्पुनरादाय कार्मुकम् । शितेन चैनं बाणेन प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥

सोऽतिविद्धो महेष्वासः संभ्रान्त इव संयुगे । भल्लेन शितधारेण चिच्छेदास्य महद्धनुः ॥

यच्चास्य बाणं विकृतं धनूंषि च विशां पते । सर्वं संछिद्य दुर्धर्षो गदां खड्गमथापि च ॥

धृष्टद्युम्नं ततोऽविध्यन्नवभिर्निशितैः शरैः । जीवितान्तकरैः क्रुद्धः क्रुद्धरूपं परंतपः ॥

धृष्टद्युम्नरथस्याश्वान्स्वरथाश्वैर्महारथः । अमिश्रयदमेयात्मा ब्राह्ममस्त्रमुदीरयन् ॥

ते मिश्रा बह्वशोभन्त जवना वातरंहसः । पारावतसवर्णाश्च शोणाश्च भरतर्षभ ॥

यथा सविद्युतो मेघा नदन्तो जलदागमे । तथा रेजुर्महाराज मिश्रिता रणमूर्धनि ॥

ईषाबन्धं चक्रबन्धं रथबन्धं तथैव च । प्रणाशयदमेयात्मा धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः ॥

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । उत्तमामापदं प्राप्य गदां वीरः परामृशत् ॥

तामस्य विशिखैस्तीक्ष्णैः क्षिप्यमाणां महारथः । निजघान शरैर्द्रोणः क्रुद्धः सत्यपराक्रमः ॥

तां दृष्ट्वा तु नरव्याघ्रो द्रोणेन निहतां शरैः । विमलं खड्गमादत्त शतचन्द्रं च भानुमत् ॥

असंशयं तथाभूते पाञ्चाल्यः साध्वमन्यत । वधमाचार्यमुख्यस्य प्राप्तकालं महात्मनः ॥

ततः स्वरथनीडस्थः स्वरथस्य रथेषया । अगच्छदसिमुद्यम्य शतचन्द्रं च भानुमत् ॥

चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म धृष्टद्युम्नो महारथः । इयेष वक्षो भेत्तुं च भारद्वाजस्य संयुगे ॥

सोऽतिष्ठद्युगमध्ये वै युगसंनहनेषु च । शोणानां जघनार्धेषु तत्सैन्याः समपूजयन् ॥

तिष्ठतो युगपालीषु शोणानप्यधितिष्ठतः । नापश्यदन्तरं द्रोणस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥

क्षिप्रं श्येनस्य चरतो यथैवामिषगृद्धिनः । तद्वदासीदभीसारो द्रोणं प्रार्थयतो रणे ॥

तस्याश्वान्रथशक्त्यासौ तदा क्रुद्धः पराक्रमी । सर्वानेकैकशो द्रोणः कपोताभानजीघनत् ॥

ते हता न्यपतन्भूमौ धृष्टद्युम्नस्य वाजिनः । शोणाश्च पर्यमुच्यन्त रथबन्धाद्विशां पते ॥

तान्हयान्निहतान्दृष्ट्वा द्विजाग्र्येण स पार्षतः । नामृष्यत युधां श्रेष्ठो याज्ञसेनिर्महारथः ॥

विरथः स गृहीत्वा तु खड्गं खड्गभृतां वरः । द्रोणमभ्यपतद्राजन्वैनतेय इवोरगम् ॥

तस्य रूपं बभौ राजन्भारद्वाजं जिघांसतः । यथा रूपं परं विष्णोर्हिरण्यकशिपोर्वधे ॥

सोऽचरद्विविधान्मार्गान्प्रकारानेकविंशतिम् । भ्रान्तमुद्भ्रान्तमाविद्धमाप्लुतं प्रसृतं सृतम् ॥

परिवृत्तं निवृत्तं च खड्गं चर्म च धारयन् । संपातं समुदीर्णं च दर्शयामास पार्षतः ॥

ततः शरसहस्रेण शतचन्द्रमपातयत् । खड्गं चर्म च संबाधे धृष्टद्युम्नस्य स द्विजः ॥

ते तु वैतस्तिका नाम शरा ह्यासन्नघातिनः । निकृष्टयुद्धे द्रोणस्य नान्येषां सन्ति ते शराः ॥

शारद्वतस्य पार्थस्य द्रौणेर्वैकर्तनस्य च । प्रद्युम्नयुयुधानाभ्यामभिमन्योश्च ते शराः ॥

अथास्येषुं समाधत्त दृढं परमसंशितम् । अन्तेवासिनमाचार्यो जिघांसुः पुत्रसंमितम् ॥

तं शरैर्दशभिस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद शिनिपुंगवः । पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च महात्मनः । ग्रस्तमाचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नममोचयत् ॥

चरन्तं रथमार्गेषु सात्यकिं सत्यविक्रमम् । द्रोणकर्णान्तरगतं कृपस्यापि च भारत । अपश्येतां महात्मानौ विष्वक्सेनधनंजयौ ॥

अपूजयेतां वार्ष्णेयं ब्रुवाणौ साधु साध्विति । दिव्यान्यस्त्राणि सर्वेषां युधि निघ्नन्तमच्युतम् । अभिपत्य ततः सेनां विष्वक्सेनधनंजयौ ॥

धनंजयस्ततः कृष्णमब्रवीत्पश्य केशव । आचार्यवरमुख्यानां मध्ये क्रीडन्मधूद्वहः ॥

आनन्दयति मां भूयः सात्यकिः सत्यविक्रमः । माद्रीपुत्रौ च भीमं च राजानं च युधिष्ठिरम् ॥

यच्छिक्षयानुद्धतः सन्रणे चरति सात्यकिः । महारथानुपक्रीडन्वृष्णीनां कीर्तिवर्धनः ॥

तमेते प्रतिनन्दन्ति सिद्धाः सैन्याश्च विस्मिताः । अजय्यं समरे दृष्ट्वा साधु साध्विति सात्वतम् । योधाश्चोभयतः सर्वे कर्मभिः समपूजयन् ॥