Mahābhārata Reader

वर्तमाने तथा रौद्रे रात्रियुद्धे विशां पते । सर्वभूतक्षयकरे धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

अब्रवीत्पाण्डवांश्चैव पाञ्चालांश्च ससोमकान् । अभ्यद्रवत गच्छध्वं द्रोणमेव जिघांसया ॥

राज्ञस्ते वचनाद्राजन्पाञ्चालाः सोमकास्तथा । द्रोणमेवाभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्रवान् ॥

तान्वयं प्रतिगर्जन्तः प्रत्युद्यातास्त्वमर्षिताः । यथाशक्ति यथोत्साहं यथासत्त्वं च संयुगे ॥

कृतवर्मा च हार्दिक्यो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् । द्रोणं प्रति जिघांसन्तं मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥

शैनेयं शरवर्षाणि विकिरन्तं समन्ततः । अभ्ययात्कौरवो राजन्भूरिः संग्राममूर्धनि ॥

सहदेवमथायान्तं द्रोणप्रेप्सुं महारथम् । कर्णो वैकर्तनो राजन्वारयामास पाण्डवम् ॥

भीमसेनमथायान्तं व्यादितास्यमिवान्तकम् । स्वयं दुर्योधनो युद्धे प्रतीपं मृत्युमाव्रजत् ॥

नकुलं च युधां श्रेष्ठं सर्वयुद्धविशारदम् । शकुनिः सौबलो राजन्वारयामास सत्वरः ॥

शिखण्डिनमथायान्तं रथेन रथिनां वरम् । कृपो शारद्वतो राजन्वारयामास संयुगे ॥

प्रतिविन्ध्यमथायान्तं मयूरसदृशैर्हयैः । दुःशासनो महाराज यत्तो यत्तमवारयत् ॥

भैमसेनिमथायान्तं मायाशतविशारदम् । अश्वत्थामा पितुर्मानं कुर्वाणः प्रत्यषेधयत् ॥

द्रुपदं वृषसेनस्तु ससैन्यं सपदानुगम् । वारयामास समरे द्रोणप्रेप्सुं महारथम् ॥

विराटं द्रुतमायान्तं द्रोणस्य निधनं प्रति । मद्रराजः सुसंक्रुद्धो वारयामास भारत ॥

शतानीकमथायान्तं नाकुलिं रभसं रणे । चित्रसेनो रुरोधाशु शरैर्द्रोणवधेप्सया ॥

अर्जुनं च युधां श्रेष्ठं प्राद्रवन्तं महारथम् । अलम्बुसो महाराज राक्षसेन्द्रो न्यवारयत् ॥

तथा द्रोणं महेष्वासं निघ्नन्तं शात्रवान्रणे । धृष्टद्युम्नोऽथ पाञ्चाल्यो हृष्टरूपमवारयत् ॥

तथान्यान्पाण्डुपुत्राणां समायातान्महारथान् । तावका रथिनो राजन्वारयामासुरोजसा ॥

गजारोहा गजैस्तूर्णं संनिपत्य महामृधे । योधयन्तः स्म दृश्यन्ते शतशोऽथ सहस्रशः ॥

निशीथे तुरगा राजन्नाद्रवन्तः परस्परम् । समदृश्यन्त वेगेन पक्षवन्त इवाद्रयः ॥

सादिनः सादिभिः सार्धं प्रासशक्त्यृष्टिपाणयः । समागच्छन्महाराज विनदन्तः पृथक्पृथक् ॥

नरास्तु बहवस्तत्र समाजग्मुः परस्परम् । गदाभिर्मुसलैश्चैव नानाशस्त्रैश्च संघशः ॥

कृतवर्मा तु हार्दिक्यो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । वारयामास संक्रुद्धो वेलेवोद्वृत्तमर्णवम् ॥

युधिष्ठिरस्तु हार्दिक्यं विद्ध्वा पञ्चभिराशुगैः । पुनर्विव्याध विंशत्या तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

कृतवर्मा तु संक्रुद्धो धर्मपुत्रस्य मारिष । धनुश्चिच्छेद भल्लेन तं च विव्याध सप्तभिः ॥

अथान्यद्धनुरादाय धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । हार्दिक्यं दशभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥

माधवस्तु रणे विद्धो धर्मपुत्रेण मारिष । प्राकम्पत च रोषेण सप्तभिश्चार्दयच्छरैः ॥

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं निकृत्य च । प्राहिणोन्निशितान्बाणान्पञ्च राजञ्शिलाशितान् ॥

ते तस्य कवचं भित्त्वा हेमचित्रं महाधनम् । प्राविशन्धरणीमुग्रा वल्मीकमिव पन्नगाः ॥

अक्ष्णोर्निमेषमात्रेण सोऽन्यदादाय कार्मुकम् । विव्याध पाण्डवं षष्ट्या सूतं च नवभिः शरैः ॥

तस्य शक्तिममेयात्मा पाण्डवो भुजगोपमाम् । चिक्षेप भरतश्रेष्ठ रथे न्यस्य महद्धनुः ॥

सा हेमचित्रा महती पाण्डवेन प्रवेरिता । निर्भिद्य दक्षिणं बाहुं प्राविशद्धरणीतलम् ॥

एतस्मिन्नेव काले तु गृह्य पार्थः पुनर्धनुः । हार्दिक्यं छादयामास शरैः संनतपर्वभिः ॥

ततस्तु समरे शूरो वृष्णीनां प्रवरो रथी । व्यश्वसूतरथं चक्रे निमेषार्धाद्युधिष्ठिरम् ॥

ततस्तु पाण्डवो ज्येष्ठः खड्गचर्म समाददे । तदस्य निशितैर्बाणैर्व्यधमन्माधवो रणे ॥

तोमरं तु ततो गृह्य स्वर्णदण्डं दुरासदम् । प्रेषयत्समरे तूर्णं हार्दिक्यस्य युधिष्ठिरः ॥

तमापतन्तं सहसा धर्मराजभुजच्युतम् । द्विधा चिच्छेद हार्दिक्यः कृतहस्तः स्मयन्निव ॥

ततः शरशतेनाजौ धर्मपुत्रमवाकिरत् । कवचं चास्य संक्रुद्धः शरैस्तीक्ष्णैरदारयत् ॥

हार्दिक्यशरसंछिन्नं कवचं तन्महात्मनः । व्यशीर्यत रणे राजंस्ताराजालमिवाम्बरात् ॥

स छिन्नधन्वा विरथः शीर्णवर्मा शरार्दितः । अपायासीद्रणात्तूर्णं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

कृतवर्मा तु निर्जित्य धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । पुनर्द्रोणस्य जुगुपे चक्रमेव महाबलः ॥