Mahābhārata Reader

तथा परुषितं दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मातुलम् । खड्गमुद्यम्य वेगेन द्रौणिरभ्यपतद्द्रुतम् ॥

कर्ण पश्य सुदुर्बुद्धे तिष्ठेदानीं नराधम । एष तेऽद्य शिरः कायादुद्धरामि सुदुर्मते ॥

तमुत्पतन्तं वेगेन राजा दुर्योधनः स्वयम् । न्यवारयन्महाराज कृपश्च द्विपदां वरः ॥

शूरोऽयं समरश्लाघी दुर्मतिश्च द्विजाधमः । आसादयतु मद्वीर्यं मुञ्चेमं कुरुसत्तम ॥

तवैतत्क्षम्यतेऽस्माभिः सूतात्मज सुदुर्मते । दर्पमुत्सिक्तमेतत्ते फल्गुनो नाशयिष्यति ॥

अश्वत्थामन्प्रसीदस्व क्षन्तुमर्हसि मानद । कोपः खलु न कर्तव्यः सूतपुत्रे कथंचन ॥

त्वयि कर्णे कृपे द्रोणे मद्रराजेऽथ सौबले । महत्कार्यं समायत्तं प्रसीद द्विजसत्तम ॥

एते ह्यभिमुखाः सर्वे राधेयेन युयुत्सवः । आयान्ति पाण्डवा ब्रह्मन्नाह्वयन्तः समन्ततः ॥

कर्णोऽपि रथिनां श्रेष्ठश्चापमुद्यम्य वीर्यवान् । कौरवाग्र्यैः परिवृतः शक्रो देवगणैरिव । पर्यतिष्ठत तेजस्वी स्वबाहुबलमाश्रितः ॥

ततः प्रववृते युद्धं कर्णस्य सह पाण्डवैः । संरब्धस्य महाराज सिंहनादविनादितम् ॥

ततस्ते पाण्डवा राजन्पाञ्चालाश्च यशस्विनः । दृष्ट्वा कर्णं महाबाहुमुच्चैः शब्दमथानदन् ॥

अयं कर्णः कुतः कर्णस्तिष्ठ कर्ण महारणे । युध्यस्व सहितोऽस्माभिर्दुरात्मन्पुरुषाधम ॥

अन्ये तु दृष्ट्वा राधेयं क्रोधरक्तेक्षणाब्रुवन् । हन्यतामयमुत्सिक्तः सूतपुत्रोऽल्पचेतनः ॥

सर्वैः पार्थिवशार्दूलैर्नानेनार्थोऽस्ति जीवता । अत्यन्तवैरी पार्थानां सततं पापपूरुषः ॥

एष मूलं ह्यनर्थानां दुर्योधनमते स्थितः । हतैनमिति जल्पन्तः क्षत्रियाः समुपाद्रवन् ॥

महता शरवर्षेण छादयन्तो महारथाः । वधार्थं सूतपुत्रस्य पाण्डवेयेन चोदिताः ॥

तांस्तु सर्वांस्तथा दृष्ट्वा धावमानान्महारथान् । न विव्यथे सूतपुत्रो न च त्रासमगच्छत ॥

दृष्ट्वा नगरकल्पं तमुद्धूतं सैन्यसागरम् । पिप्रीषुस्तव पुत्राणां संग्रामेष्वपराजितः ॥

सायकौघेन बलवान्क्षिप्रकारी महाबलः । वारयामास तत्सैन्यं समन्ताद्भरतर्षभ ॥

ततस्तु शरवर्षेण पार्थिवास्तमवारयन् । धनूंषि ते विधुन्वानाः शतशोऽथ सहस्रशः । अयोधयन्त राधेयं शक्रं दैत्यगणा इव ॥

शरवर्षं तु तत्कर्णः पार्थिवैः समुदीरितम् । शरवर्षेण महता समन्ताद्व्यकिरत्प्रभो ॥

तद्युद्धमभवत्तेषां कृतप्रतिकृतैषिणाम् । यथा देवासुरे युद्धे शक्रस्य सह दानवैः ॥

तत्राद्भुतमपश्याम सूतपुत्रस्य लाघवम् । यदेनं समरे यत्ता नाप्नुवन्त परे युधि ॥

निवार्य च शरौघांस्तान्पार्थिवानां महारथः । युगेष्वीषासु छत्रेषु ध्वजेषु च हयेषु च । आत्मनामाङ्कितान्बाणान्राधेयः प्राहिणोच्छितान् ॥

ततस्ते व्याकुलीभूता राजानः कर्णपीडिताः । बभ्रमुस्तत्र तत्रैव गावः शीतार्दिता इव ॥

हयानां वध्यमानानां गजानां रथिनां तथा । तत्र तत्राभ्यवेक्षामः संघान्कर्णेन पातितान् ॥

शिरोभिः पतितै राजन्बाहुभिश्च समन्ततः । आस्तीर्णा वसुधा सर्वा शूराणामनिवर्तिनाम् ॥

हतैश्च हन्यमानैश्च निष्टनद्भिश्च सर्वशः । बभूवायोधनं रौद्रं वैवस्वतपुरोपमम् ॥

ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् । अश्वत्थामानमासाद्य तदा वाक्यमुवाच ह ॥

युध्यतेऽसौ रणे कर्णो दंशितः सर्वपार्थिवैः । पश्यैतां द्रवतीं सेनां कर्णसायकपीडिताम् । कार्त्तिकेयेन विध्वस्तामासुरीं पृतनामिव ॥

दृष्ट्वैतां निर्जितां सेनां रणे कर्णेन धीमता । अभियात्येष बीभत्सुः सूतपुत्रजिघांसया ॥

तद्यथा पश्यमानानां सूतपुत्रं महारथम् । न हन्यात्पाण्डवः संख्ये तथा नीतिर्विधीयताम् ॥

ततो द्रौणिः कृपः शल्यो हार्दिक्यश्च महारथः । प्रत्युद्ययुस्तदा पार्थं सूतपुत्रपरीप्सया ॥

आयान्तं दृश्य कौन्तेयं वृत्रं देवचमूमिव । प्रत्युद्ययौ तदा कर्णो यथा शक्रः प्रतापवान् ॥

संरब्धं फल्गुनं दृष्ट्वा कालान्तकयमोपमम् । कर्णो वैकर्तनः सूत प्रत्यपद्यत्किमुत्तरम् ॥

स ह्यस्पर्धत पार्थेन नित्यमेव महारथः । आशंसते च बीभत्सुं युद्धे जेतुं सुदारुणे ॥

स तु तं सहसा प्राप्तं नित्यमत्यन्तवैरिणम् । कर्णो वैकर्तनः सूत किमुत्तरमपद्यत ॥

आयान्तं पाण्डवं दृष्ट्वा गजः प्रतिगजं यथा । असंभ्रान्ततरः कर्णः प्रत्युदीयाद्धनंजयम् ॥

तमापतन्तं वेगेन वैकर्तनमजिह्मगैः । वारयामास तेजस्वी पाण्डवः शत्रुतापनः ॥

तं कर्णः शरजालेन छादयामास मारिष । विव्याध च सुसंक्रुद्धः शरैस्त्रिभिरजिह्मगैः ॥

तस्य तल्लाघवं पार्थो नामृष्यत महाबलः । तस्मै बाणाञ्शिलाधौतान्प्रसन्नाग्रानजिह्मगान् ॥

प्राहिणोत्सूतपुत्राय त्रिंशतं शत्रुतापनः । विव्याध चैनं संरब्धो बाणेनैकेन वीर्यवान् ॥

सव्ये भुजाग्रे बलवान्नाराचेन हसन्निव । तस्य विद्धस्य वेगेन कराच्चापं पपात ह ॥

पुनरादाय तच्चापं निमेषार्धान्महाबलः । छादयामास बाणौघैः फल्गुनं कृतहस्तवत् ॥

शरवृष्टिं तु तां मुक्तां सूतपुत्रेण भारत । व्यधमच्छरवर्षेण स्मयन्निव धनंजयः ॥

तौ परस्परमासाद्य शरवर्षेण पार्थिव । छादयेतां महेष्वासौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥

तदद्भुतमभूद्युद्धं कर्णपाण्डवयोर्मृधे । क्रुद्धयोर्वाशिताहेतोर्वन्ययोर्गजयोरिव ॥

ततः पार्थो महेष्वासो दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् । मुष्टिदेशे धनुस्तस्य चिच्छेद त्वरयान्वितः ॥

अश्वांश्च चतुरो भल्लैरनयद्यमसादनम् । सारथेश्च शिरः कायादहरच्छत्रुतापनः ॥

अथैनं छिन्नधन्वानं हताश्वं हतसारथिम् । विव्याध सायकैः पार्थश्चतुर्भिः पाण्डुनन्दनः ॥

हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवप्लुत्य नरर्षभः । आरुरोह रथं तूर्णं कृपस्य शरपीडितः ॥

राधेयं निर्जितं दृष्ट्वा तावका भरतर्षभ । धनंजयशरैर्नुन्नाः प्राद्रवन्त दिशो दश ॥

द्रवतस्तान्समालोक्य राजा दुर्योधनो नृप । निवर्तयामास तदा वाक्यं चेदमुवाच ह ॥

अलं द्रुतेन वः शूरास्तिष्ठध्वं क्षत्रियर्षभाः । एष पार्थवधायाहं स्वयं गच्छामि संयुगे । अहं पार्थान्हनिष्यामि सपाञ्चालान्ससोमकान् ॥

अद्य मे युध्यमानस्य सह गाण्डीवधन्वना । द्रक्ष्यन्ति विक्रमं पार्थाः कालस्येव युगक्षये ॥

अद्य मद्बाणजालानि विमुक्तानि सहस्रशः । द्रक्ष्यन्ति समरे योधाः शलभानामिवायतीः ॥

अद्य बाणमयं वर्षं सृजतो मम धन्विनः । जीमूतस्येव घर्मान्ते द्रक्ष्यन्ति युधि सैनिकाः ॥

जेष्याम्यद्य रणे पार्थं सायकैर्नतपर्वभिः । तिष्ठध्वं समरे शूरा भयं त्यजत फल्गुनात् ॥

न हि मद्वीर्यमासाद्य फल्गुनः प्रसहिष्यति । यथा वेलां समासाद्य सागरो मकरालयः ॥

इत्युक्त्वा प्रययौ राजा सैन्येन महता वृतः । फल्गुनं प्रति दुर्धर्षः क्रोधसंरक्तलोचनः ॥

तं प्रयान्तं महाबाहुं दृष्ट्वा शारद्वतस्तदा । अश्वत्थामानमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥

एष राजा महाबाहुरमर्षी क्रोधमूर्छितः । पतंगवृत्तिमास्थाय फल्गुनं योद्धुमिच्छति ॥

यावन्नः पश्यमानानां प्राणान्पार्थेन संगतः । न जह्यात्पुरुषव्याघ्रस्तावद्वारय कौरवम् ॥

यावत्फल्गुनबाणानां गोचरं नाधिगच्छति । कौरवः पार्थिवो वीरस्तावद्वारय तं द्रुतम् ॥

यावत्पार्थशरैर्घोरैर्निर्मुक्तोरगसंनिभैः । न भस्मीक्रियते राजा तावद्युद्धान्निवार्यताम् ॥

अयुक्तमिव पश्यामि तिष्ठत्स्वस्मासु मानद । स्वयं युद्धाय यद्राजा पार्थं यात्यसहायवान् ॥

दुर्लभं जीवितं मन्ये कौरव्यस्य किरीटिना । युध्यमानस्य पार्थेन शार्दूलेनेव हस्तिनः ॥

मातुलेनैवमुक्तस्तु द्रौणिः शस्त्रभृतां वरः । दुर्योधनमिदं वाक्यं त्वरितं समभाषत ॥

मयि जीवति गान्धारे न युद्धं गन्तुमर्हसि । मामनादृत्य कौरव्य तव नित्यं हितैषिणम् ॥

न हि ते संभ्रमः कार्यः पार्थस्य विजयं प्रति । अहमावारयिष्यामि पार्थं तिष्ठ सुयोधन ॥

आचार्यः पाण्डुपुत्रान्वै पुत्रवत्परिरक्षति । त्वमप्युपेक्षां कुरुषे तेषु नित्यं द्विजोत्तम ॥

मम वा मन्दभाग्यत्वान्मन्दस्ते विक्रमो युधि । धर्मराजप्रियार्थं वा द्रौपद्या वा न विद्म तत् ॥

धिगस्तु मम लुब्धस्य यत्कृते सर्वबान्धवाः । सुखार्हाः परमं दुःखं प्राप्नुवन्त्यपराजिताः ॥

को हि शस्त्रभृतां मुख्यो महेश्वरसमो युधि । शत्रून्न क्षपयेच्छक्तो यो न स्याद्गौतमीसुतः ॥

अश्वत्थामन्प्रसीदस्व नाशयैतान्ममाहितान् । तवास्त्रगोचरे शक्ताः स्थातुं देवापि नानघ ॥

पाञ्चालान्सोमकांश्चैव जहि द्रौणे सहानुगान् । वयं शेषान्हनिष्यामस्त्वयैव परिरक्षिताः ॥

एते हि सोमका विप्र पाञ्चालाश्च यशस्विनः । मम सैन्येषु संरब्धा विचरन्ति दवाग्निवत् ॥

तान्वारय महाबाहो केकयांश्च नरोत्तम । पुरा कुर्वन्ति निःशेषं रक्ष्यमाणाः किरीटिना ॥

आदौ वा यदि वा पश्चात्तवेदं कर्म मारिष । त्वमुत्पन्नो महाबाहो पाञ्चालानां वधं प्रति ॥

करिष्यसि जगत्सर्वमपाञ्चालं किलाच्युत । एवं सिद्धाब्रुवन्वाचो भविष्यति च तत्तथा ॥

न तेऽस्त्रगोचरे शक्ताः स्थातुं देवाः सवासवाः । किमु पार्थाः सपाञ्चालाः सत्यमेतद्वचो मम ॥