Mahābhārata Reader

अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत । पर्जन्यसमनिर्घोषः पुनर्द्रोणस्य सोमकैः ॥

शोणाश्वं रथमास्थाय नरवीरः समाहितः । समरेऽभ्यद्रवत्पाण्डूञ्जवमास्थाय मध्यमम् ॥

तव प्रियहिते युक्तो महेष्वासो महाबलः । चित्रपुङ्खैः शितैर्बाणैः कलशोत्तमसंभवः ॥

वरान्वरान्हि योधानां विचिन्वन्निव भारत । अक्रीडत रणे राजन्भारद्वाजः प्रतापवान् ॥

तमभ्ययाद्बृहत्क्षत्रः केकयानां महारथः । भ्रातॄणां वीरपञ्चानां ज्येष्ठः समरकर्कशः ॥

विमुञ्चन्विशिखांस्तीक्ष्णानाचार्यं छादयन्भृशम् । महामेघो यथा वर्षं विमुञ्चन्गन्धमादने ॥

तस्य द्रोणो महाराज स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान् । प्रेषयामास संक्रुद्धः सायकान्दश सप्त च ॥

तांस्तु द्रोणधनुर्मुक्तान्घोरानाशीविषोपमान् । एकैकं दशभिर्बाणैर्युधि चिच्छेद हृष्टवत् ॥

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा प्रहसन्द्विजसत्तमः । प्रेषयामास विशिखानष्टौ संनतपर्वणः ॥

तान्दृष्ट्वा पततः शीघ्रं द्रोणचापच्युताञ्शरान् । अवारयच्छरैरेव तावद्भिर्निशितैर्दृढैः ॥

ततोऽभवन्महाराज तव सैन्यस्य विस्मयः । बृहत्क्षत्रेण तत्कर्म कृतं दृष्ट्वा सुदुष्करम् ॥

ततो द्रोणो महाराज केकयं वै विशेषयन् । प्रादुश्चक्रे रणे दिव्यं ब्राह्ममस्त्रं महातपाः ॥

तदस्य राजन्कैकेयः प्रत्यवारयदच्युतः । ब्राह्मेणैव महाबाहुराहवे समुदीरितम् ॥

प्रतिहन्य तदस्त्रं तु भारद्वाजस्य संयुगे । विव्याध ब्राह्मणं षष्ट्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ॥

तं द्रोणो द्विपदां श्रेष्ठो नाराचेन समर्पयत् । स तस्य कवचं भित्त्वा प्राविशद्धरणीतलम् ॥

कृष्णसर्पो यथा मुक्तो वल्मीकं नृपसत्तम । तथाभ्यगान्महीं बाणो भित्त्वा कैकेयमाहवे ॥

सोऽतिविद्धो महाराज द्रोणेनास्त्रविदा भृशम् । क्रोधेन महताविष्टो व्यावृत्य नयने शुभे ॥

द्रोणं विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । सारथिं चास्य भल्लेन बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥

द्रोणस्तु बहुधा विद्धो बृहत्क्षत्रेण मारिष । असृजद्विशिखांस्तीक्ष्णान्केकयस्य रथं प्रति ॥

व्याकुलीकृत्य तं द्रोणो बृहत्क्षत्रं महारथम् । व्यसृजत्सायकं तीक्ष्णं केकयं प्रति भारत ॥

स गाढविद्धस्तेनाशु महाराज स्तनान्तरे । रथात्पुरुषशार्दूलः संभिन्नहृदयोऽपतत् ॥

बृहत्क्षत्रे हते राजन्केकयानां महारथे । शैशुपालिः सुसंक्रुद्धो यन्तारमिदमब्रवीत् ॥

सारथे याहि यत्रैष द्रोणस्तिष्ठति दंशितः । विनिघ्नन्केकयान्सर्वान्पाञ्चालानां च वाहिनीम् ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सारथी रथिनां वरम् । द्रोणाय प्रापयामास काम्बोजैर्जवनैर्हयैः ॥

धृष्टकेतुश्च चेदीनामृषभोऽतिबलोदितः । सहसा प्रापतद्द्रोणं पतंग इव पावकम् ॥

सोऽभ्यविध्यत्ततो द्रोणं षष्ट्या साश्वरथध्वजम् । पुनश्चान्यैः शरैस्तीक्ष्णैः सुप्तं व्याघ्रं तुदन्निव ॥

तस्य द्रोणो धनुर्मध्ये क्षुरप्रेण शितेन ह । चिच्छेद राज्ञो बलिनो यतमानस्य संयुगे ॥

अथान्यद्धनुरादाय शैशुपालिर्महारथः । विव्याध सायकैर्द्रोणं पुनः सुनिशितैर्दृढैः ॥

तस्य द्रोणो हयान्हत्वा सारथिं च महाबलः । अथैनं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत् ॥

विरथो विधनुष्कश्च चेदिराजोऽपि संयुगे । गदां चिक्षेप संक्रुद्धो भारद्वाजरथं प्रति ॥

तामापतन्तीं सहसा घोररूपां भयावहाम् । अश्मसारमयीं गुर्वीं तपनीयविभूषिताम् । शरैरनेकसाहस्रैर्भारद्वाजो न्यपातयत् ॥

सा पपात गदा भूमौ भारद्वाजेन सादिता । रक्तमाल्याम्बरधरा तारेव नभसस्तलात् ॥

गदां विनिहतां दृष्ट्वा धृष्टकेतुरमर्षणः । तोमरं व्यसृजत्तूर्णं शक्तिं च कनकोज्ज्वलाम् ॥

तोमरं तु त्रिभिर्बाणैर्द्रोणश्छित्त्वा महामृधे । शक्तिं चिच्छेद सहसा कृतहस्तो महाबलः ॥

ततोऽस्य विशिखं तीक्ष्णं वधार्थं वधकाङ्क्षिणः । प्रेषयामास समरे भारद्वाजः प्रतापवान् ॥

स तस्य कवचं भित्त्वा हृदयं चामितौजसः । अभ्यगाद्धरणीं बाणो हंसः पद्मसरो यथा ॥

पतंगं हि ग्रसेच्चाषो यथा राजन्बुभुक्षितः । तथा द्रोणोऽग्रसच्छूरो धृष्टकेतुं महामृधे ॥

निहते चेदिराजे तु तत्खण्डं पित्र्यमाविशत् । अमर्षवशमापन्नः पुत्रोऽस्य परमास्त्रवित् ॥

तमपि प्रहसन्द्रोणः शरैर्निन्ये यमक्षयम् । महाव्याघ्रो महारण्ये मृगशावं यथा बली ॥

तेषु प्रक्षीयमाणेषु पाण्डवेयेषु भारत । जरासंधसुतो वीरः स्वयं द्रोणमुपाद्रवत् ॥

स तु द्रोणं महाराज छादयन्सायकैः शितैः । अदृश्यमकरोत्तूर्णं जलदो भास्करं यथा ॥

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा द्रोणः क्षत्रियमर्दनः । व्यसृजत्सायकांस्तूर्णं शतशोऽथ सहस्रशः ॥

छादयित्वा रणे द्रोणो रथस्थं रथिनां वरम् । जारासंधिमथो जघ्ने मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥

यो यः स्म लीयते द्रोणं तं तं द्रोणोऽन्तकोपमः । आदत्त सर्वभूतानि प्राप्ते काले यथान्तकः ॥

ततो द्रोणो महेष्वासो नाम विश्राव्य संयुगे । शरैरनेकसाहस्रैः पाण्डवेयान्व्यमोहयत् ॥

ततो द्रोणाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः । नरान्नागान्हयांश्चैव निजघ्नुः सर्वतो रणे ॥

ते वध्यमाना द्रोणेन शक्रेणेव महासुराः । समकम्पन्त पाञ्चाला गावः शीतार्दिता इव ॥

ततो निष्टानको घोरः पाण्डवानामजायत । द्रोणेन वध्यमानेषु सैन्येषु भरतर्षभ ॥

मोहिताः शरवर्षेण भारद्वाजस्य संयुगे । ऊरुग्राहगृहीता हि पाञ्चालानां महारथाः ॥

चेदयश्च महाराज सृञ्जयाः सोमकास्तथा । अभ्यद्रवन्त संहृष्टा भारद्वाजं युयुत्सया ॥

हत द्रोणं हत द्रोणमिति ते द्रोणमभ्ययुः । यतन्तः पुरुषव्याघ्राः सर्वशक्त्या महाद्युतिम् । निनीषन्तो रणे द्रोणं यमस्य सदनं प्रति ॥

यतमानांस्तु तान्वीरान्भारद्वाजः शिलीमुखैः । यमाय प्रेषयामास चेदिमुख्यान्विशेषतः ॥

तेषु प्रक्षीयमाणेषु चेदिमुख्येषु भारत । पाञ्चालाः समकम्पन्त द्रोणसायकपीडिताः ॥

प्राक्रोशन्भीमसेनं ते धृष्टद्युम्नरथं प्रति । दृष्ट्वा द्रोणस्य कर्माणि तथारूपाणि मारिष ॥

ब्राह्मणेन तपो नूनं चरितं दुश्चरं महत् । तथा हि युधि विक्रान्तो दहति क्षत्रियर्षभान् ॥

धर्मो युद्धं क्षत्रियस्य ब्राह्मणस्य परं तपः । तपस्वी कृतविद्यश्च प्रेक्षितेनापि निर्दहेत् ॥

द्रोणास्त्रमग्निसंस्पर्शं प्रविष्टाः क्षत्रियर्षभाः । बहवो दुस्तरं घोरं यत्रादह्यन्त भारत ॥

यथाबलं यथोत्साहं यथासत्त्वं महाद्युतिः । मोहयन्सर्वभूतानि द्रोणो हन्ति बलानि नः ॥

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा क्षत्रधर्मा व्यवस्थितः । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद द्रोणस्य सशरं धनुः ॥

स संरब्धतरो भूत्वा द्रोणः क्षत्रियमर्दनः । अन्यत्कार्मुकमादाय भास्वरं वेगवत्तरम् ॥

तत्राधाय शरं तीक्ष्णं भारघ्नं विमलं दृढम् । आकर्णपूर्णमाचार्यो बलवानभ्यवासृजत् ॥

स हत्वा क्षत्रधर्माणं जगाम धरणीतलम् । स भिन्नहृदयो वाहादपतन्मेदिनीतले ॥

ततः सैन्यान्यकम्पन्त धृष्टद्युम्नसुते हते । अथ द्रोणं समारोहच्चेकितानो महारथः ॥

स द्रोणं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे । चतुर्भिः सारथिं चास्य चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥

तस्याचार्यः षोडशभिरविध्यद्दक्षिणं भुजम् । ध्वजं षोडशभिर्बाणैर्यन्तारं चास्य सप्तभिः ॥

तस्य सूते हते तेऽश्वा रथमादाय विद्रुताः । समरे शरसंवीता भारद्वाजेन मारिष ॥

चेकितानरथं दृष्ट्वा विद्रुतं हतसारथिम् । पाञ्चालान्पाण्डवांश्चैव महद्भयमथाविशत् ॥

तान्समेतान्रणे शूरांश्चेदिपाञ्चालसृञ्जयान् । समन्ताद्द्रावयन्द्रोणो बह्वशोभत मारिष ॥

आकर्णपलितः श्यामो वयसाशीतिकात्परः । रणे पर्यचरद्द्रोणो वृद्धः षोडशवर्षवत् ॥

अथ द्रोणं महाराज विचरन्तमभीतवत् । वज्रहस्तममन्यन्त शत्रवः शत्रुसूदनम् ॥

ततोऽब्रवीन्महाराज द्रुपदो बुद्धिमान्नृप । लुब्धोऽयं क्षत्रियान्हन्ति व्याघ्रः क्षुद्रमृगानिव ॥

कृच्छ्रान्दुर्योधनो लोकान्पापः प्राप्स्यति दुर्मतिः । यस्य लोभाद्विनिहताः समरे क्षत्रियर्षभाः ॥

शतशः शेरते भूमौ निकृत्ता गोवृषा इव । रुधिरेण परीताङ्गाः श्वसृगालादनीकृताः ॥

एवमुक्त्वा महाराज द्रुपदोऽक्षौहिणीपतिः । पुरस्कृत्य रणे पार्थान्द्रोणमभ्यद्रवद्द्रुतम् ॥