Mahābhārata Reader

कथं शिखण्डी गाङ्गेयमभ्यवर्तत संयुगे । पाण्डवाश्च तथा भीष्मं तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

ततः प्रभाते विमले सूर्यस्योदयनं प्रति । वाद्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेष्वानकेषु च ॥

ध्मायत्सु दधिवर्णेषु जलजेषु समन्ततः । शिखण्डिनं पुरस्कृत्य निर्याताः पाण्डवा युधि ॥

कृत्वा व्यूहं महाराज सर्वशत्रुनिबर्हणम् । शिखण्डी सर्वसैन्यानामग्र आसीद्विशां पते ॥

चक्ररक्षौ ततस्तस्य भीमसेनधनंजयौ । पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चैव वीर्यवान् ॥

सात्यकिश्चेकितानश्च तेषां गोप्ता महारथः । धृष्टद्युम्नस्ततः पश्चात्पाञ्चालैरभिरक्षितः ॥

ततो युधिष्ठिरो राजा यमाभ्यां सहितः प्रभुः । प्रययौ सिंहनादेन नादयन्भरतर्षभ ॥

विराटस्तु ततः पश्चात्स्वेन सैन्येन संवृतः । द्रुपदश्च महाराज ततः पश्चादुपाद्रवत् ॥

केकया भ्रातरः पञ्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् । जघनं पालयामास पाण्डुसैन्यस्य भारत ॥

एवं व्यूह्य महत्सैन्यं पाण्डवास्तव वाहिनीम् । अभ्यद्रवन्त संग्रामे त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥

तथैव कुरवो राजन्भीष्मं कृत्वा महाबलम् । अग्रतः सर्वसैन्यानां प्रययुः पाण्डवान्प्रति ॥

पुत्रैस्तव दुराधर्षै रक्षितः सुमहाबलैः । ततो द्रोणो महेष्वासः पुत्रश्चास्य महारथः ॥

भगदत्तस्ततः पश्चाद्गजानीकेन संवृतः । कृपश्च कृतवर्मा च भगदत्तमनुव्रतौ ॥

काम्बोजराजो बलवांस्ततः पश्चात्सुदक्षिणः । मागधश्च जयत्सेनः सौबलश्च बृहद्बलः ॥

तथेतरे महेष्वासाः सुशर्मप्रमुखा नृपाः । जघनं पालयामासुस्तव सैन्यस्य भारत ॥

दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्मः शांतनवो युधि । आसुरानकरोद्व्यूहान्पैशाचानथ राक्षसान् ॥

ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत । अन्योन्यं निघ्नतां राजन्यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥

अर्जुनप्रमुखाः पार्थाः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् । भीष्मं युद्धेऽभ्यवर्तन्त किरन्तो विविधाञ्शरान् ॥

तत्र भारत भीमेन पीडितास्तावकाः शरैः । रुधिरौघपरिक्लिन्नाः परलोकं ययुस्तदा ॥

नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः । तव सैन्यं समासाद्य पीडयामासुरोजसा ॥

ते वध्यमानाः समरे तावका भरतर्षभ । नाशक्नुवन्वारयितुं पाण्डवानां महद्बलम् ॥

ततस्तु तावकं सैन्यं वध्यमानं समन्ततः । संप्राद्रवद्दिशो राजन्काल्यमानं महारथैः ॥

त्रातारं नाध्यगच्छन्त तावका भरतर्षभ । वध्यमानाः शितैर्बाणैः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः ॥

पीड्यमानं बलं पार्थैर्दृष्ट्वा भीष्मः पराक्रमी । यदकार्षीद्रणे क्रुद्धस्तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

कथं वा पाण्डवान्युद्धे प्रत्युद्यातः परंतपः । विनिघ्नन्सोमकान्वीरांस्तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

आचक्षे ते महाराज यदकार्षीत्पितामहः । पीडिते तव पुत्रस्य सैन्ये पाण्डवसृञ्जयैः ॥

प्रहृष्टमनसः शूराः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज । अभ्यवर्तन्त निघ्नन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥

तं विनाशं मनुष्येन्द्र नरवारणवाजिनाम् । नामृष्यत तदा भीष्मः सैन्यघातं रणे परैः ॥

स पाण्डवान्महेष्वासः पाञ्चालांश्च ससृञ्जयान् । अभ्यद्रवत दुर्धर्षस्त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥

स पाण्डवानां प्रवरान्पञ्च राजन्महारथान् । आत्तशस्त्रान्रणे यत्तान्वारयामास सायकैः । नाराचैर्वत्सदन्तैश्च शितैरञ्जलिकैस्तथा ॥

निजघ्ने समरे क्रुद्धो हस्त्यश्वममितं बहु । रथिनोऽपातयद्राजन्रथेभ्यः पुरुषर्षभः ॥

सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यः पदातींश्च समागतान् । गजारोहान्गजेभ्यश्च परेषां विदधद्भयम् ॥

तमेकं समरे भीष्मं त्वरमाणं महारथम् । पाण्डवाः समवर्तन्त वज्रपाणिमिवासुराः ॥

शक्राशनिसमस्पर्शान्विमुञ्चन्निशिताञ्शरान् । दिक्ष्वदृश्यत सर्वासु घोरं संधारयन्वपुः ॥

मण्डलीकृतमेवास्य नित्यं धनुरदृश्यत । संग्रामे युध्यमानस्य शक्रचापनिभं महत् ॥

तद्दृष्ट्वा समरे कर्म तव पुत्रा विशां पते । विस्मयं परमं प्राप्ताः पितामहमपूजयन् ॥

पार्था विमनसो भूत्वा प्रैक्षन्त पितरं तव । युध्यमानं रणे शूरं विप्रचित्तिमिवामराः । न चैनं वारयामासुर्व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥

दशमेऽहनि संप्राप्ते रथानीकं शिखण्डिनः । अदहन्निशितैर्बाणैः कृष्णवर्त्मेव काननम् ॥

तं शिखण्डी त्रिभिर्बाणैरभ्यविध्यत्स्तनान्तरे । आशीविषमिव क्रुद्धं कालसृष्टमिवान्तकम् ॥

स तेनातिभृशं विद्धः प्रेक्ष्य भीष्मः शिखण्डिनम् । अनिच्छन्नपि संक्रुद्धः प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥

काममभ्यस वा मा वा न त्वां योत्स्ये कथंचन । यैव हि त्वं कृता धात्रा सैव हि त्वं शिखण्डिनी ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिखण्डी क्रोधमूर्छितः । उवाच भीष्मं समरे सृक्किणी परिलेलिहन् ॥

जानामि त्वां महाबाहो क्षत्रियाणां क्षयंकरम् । मया श्रुतं च ते युद्धं जामदग्न्येन वै सह ॥

दिव्यश्च ते प्रभावोऽयं स मया बहुशः श्रुतः । जानन्नपि प्रभावं ते योत्स्येऽद्याहं त्वया सह ॥

पाण्डवानां प्रियं कुर्वन्नात्मनश्च नरोत्तम । अद्य त्वा योधयिष्यामि रणे पुरुषसत्तम ॥

ध्रुवं च त्वा हनिष्यामि शपे सत्येन तेऽग्रतः । एतच्छ्रुत्वा वचो मह्यं यत्क्षमं तत्समाचर ॥

काममभ्यस वा मा वा न मे जीवन्विमोक्ष्यसे । सुदृष्टः क्रियतां भीष्म लोकोऽयं समितिंजय ॥

एवमुक्त्वा ततो भीष्मं पञ्चभिर्नतपर्वभिः । अविध्यत रणे राजन्प्रणुन्नं वाक्यसायकैः ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सव्यसाची परंतपः । कालोऽयमिति संचिन्त्य शिखण्डिनमचोदयत् ॥

अहं त्वामनुयास्यामि परान्विद्रावयञ्शरैः । अभिद्रव सुसंरब्धो भीष्मं भीमपराक्रमम् ॥

न हि ते संयुगे पीडां शक्तः कर्तुं महाबलः । तस्मादद्य महाबाहो वीर भीष्ममभिद्रव ॥

अहत्वा समरे भीष्मं यदि यास्यसि मारिष । अवहास्योऽस्य लोकस्य भविष्यसि मया सह ॥

नावहास्या यथा वीर भवेम परमाहवे । तथा कुरु रणे यत्नं साधयस्व पितामहम् ॥

अहं ते रक्षणं युद्धे करिष्यामि परंतप । वारयन्रथिनः सर्वान्साधयस्व पितामहम् ॥

द्रोणं च द्रोणपुत्रं च कृपं चाथ सुयोधनम् । चित्रसेनं विकर्णं च सैन्धवं च जयद्रथम् ॥

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजं च सुदक्षिणम् । भगदत्तं तथा शूरं मागधं च महारथम् ॥

सौमदत्तिं रणे शूरमार्श्यशृङ्गिं च राक्षसम् । त्रिगर्तराजं च रणे सह सर्वैर्महारथैः । अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् ॥

कुरूंश्च सहितान्सर्वान्ये चैषां सैनिकाः स्थिताः । निवारयिष्यामि रणे साधयस्व पितामहम् ॥