Mahābhārata Reader

अथ दीर्घस्य कालस्य पर्णादो नाम वै द्विजः । प्रत्येत्य नगरं भैमीमिदं वचनमब्रवीत् ॥

नैषधं मृगयानेन दमयन्ति दिवानिशम् । अयोध्यां नगरीं गत्वा भाङ्गस्वरिरुपस्थितः ॥

श्रावितश्च मया वाक्यं त्वदीयं स महाजने । ऋतुपर्णो महाभागो यथोक्तं वरवर्णिनि ॥

तच्छ्रुत्वा नाब्रवीत्किंचिदृतुपर्णो नराधिपः । न च पारिषदः कश्चिद्भाष्यमाणो मयासकृत् ॥

अनुज्ञातं तु मां राज्ञा विजने कश्चिदब्रवीत् । ऋतुपर्णस्य पुरुषो बाहुको नाम नामतः ॥

सूतस्तस्य नरेन्द्रस्य विरूपो ह्रस्वबाहुकः । शीघ्रयाने सुकुशलो मृष्टकर्ता च भोजने ॥

स विनिःश्वस्य बहुशो रुदित्वा च मुहुर्मुहुः । कुशलं चैव मां पृष्ट्वा पश्चादिदमभाषत ॥

वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः । आत्मानमात्मना सत्यो जितस्वर्गा न संशयः । रहिता भर्तृभिश्चैव न क्रुध्यन्ति कदाचन ॥

विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च । यत्सा तेन परित्यक्ता तत्र न क्रोद्धुमर्हति ॥

प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससः । आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥

सत्कृतासत्कृता वापि पतिं दृष्ट्वा तथागतम् । भ्रष्टराज्यं श्रिया हीनं श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा त्वरितोऽहमिहागतः । श्रुत्वा प्रमाणं भवती राज्ञश्चैव निवेदय ॥

एतच्छ्रुत्वाश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशां पते । दमयन्ती रहोऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभाषत ॥

अयमर्थो न संवेद्यो भीमे मातः कथंचन । त्वत्संनिधौ समादेक्ष्ये सुदेवं द्विजसत्तमम् ॥

यथा न नृपतिर्भीमः प्रतिपद्येत मे मतम् । तथा त्वया प्रयत्तव्यं मम चेत्प्रियमिच्छसि ॥

यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान् । तेनैव मङ्गलेनाशु सुदेवो यातु माचिरम् । समानेतुं नलं मातरयोध्यां नगरीमितः ॥

विश्रान्तं च ततः पश्चात्पर्णादं द्विजसत्तमम् । अर्चयामास वैदर्भी धनेनातीव भामिनी ॥

नले चेहागते विप्र भूयो दास्यामि ते वसु । त्वया हि मे बहु कृतं यथा नान्यः करिष्यति । यद्भर्त्राहं समेष्यामि शीघ्रमेव द्विजोत्तम ॥

एवमुक्तोऽर्चयित्वा तामाशीर्वादैः सुमङ्गलैः । गृहानुपययौ चापि कृतार्थः स महामनाः ॥

ततश्चानाय्य तं विप्रं दमयन्ती युधिष्ठिर । अब्रवीत्संनिधौ मातुर्दुःखशोकसमन्विता ॥

गत्वा सुदेव नगरीमयोध्यावासिनं नृपम् । ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिमन्यं चिकीर्षती । आस्थास्यति पुनर्भैमी दमयन्ती स्वयंवरम् ॥

तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः । यथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति ॥

यदि संभावनीयं ते गच्छ शीघ्रमरिंदम । सूर्योदये द्वितीयं सा भर्तारं वरयिष्यति । न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन्मृतोऽपि वा ॥

एवं तया यथोक्तं वै गत्वा राजानमब्रवीत् । ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस्तदा ॥