Mahābhārata Reader

सा तच्छ्रुत्वानवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा । अगच्छत्तेन वै सार्धं भर्तृदर्शनलालसा ॥

अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे । तडागं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकं महत् ॥

ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् । बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिगणैर्वृतम् ॥

तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहरसुखावहम् । सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः ॥

संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम् । उवास सार्थः सुमहान्वेलामासाद्य पश्चिमाम् ॥

अथार्धरात्रसमये निःशब्दस्तिमिते तदा । सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत् । पानीयार्थं गिरिनदीं मदप्रस्रवणाविलाम् ॥

मार्गं संरुध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम् । सुप्तं ममर्द सहसा चेष्टमानं महीतले ॥

हाहारवं प्रमुञ्चन्तः सार्थिकाः शरणार्थिनः । वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रान्धा महतो भयात् । केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता नराः ॥

गोखरोष्ट्राश्वबहुलं पदातिजनसंकुलम् । भयार्तं धावमानं तत्परस्परहतं तदा ॥

घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले । वृक्षेष्वासज्य संभग्नाः पतिता विषमेषु च । तथा तन्निहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम् ॥

अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा । वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्तो वैशसं कृतम् । भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च जनाधिप ॥

अशोचत्तत्र वैदर्भी किं नु मे दुष्कृतं कृतम् । योऽपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः । हतोऽयं हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तु ॥

प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं मया नूनमसंशयम् । नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम् ॥

यन्नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता । न ह्यदैवकृतं किंचिन्नराणामिह विद्यते ॥

न च मे बालभावेऽपि किंचिद्व्यपकृतं कृतम् । कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम् ॥

मन्ये स्वयंवरकृते लोकपालाः समागताः । प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः । नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम् ॥

एवमादीनि दुःखानि सा विलप्य वराङ्गना । हतशिष्टैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा ॥

गच्छन्ती सा चिरात्कालात्पुरमासादयन्महत् । सायाह्ने चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यवादिनः । वस्त्रार्धकर्तसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥

तां विवर्णां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जनाम् । उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥

प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा । अनुजग्मुस्ततो बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥

सा तैः परिवृतागच्छत्समीपं राजवेश्मनः । तां प्रासादगतापश्यद्राजमाता जनैर्वृताम् ॥

सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम् । आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत ॥

एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः । भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा ॥

न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् । असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे ॥

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत् । मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम् ॥

सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् । फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम् ॥

असंख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः । भर्तारमपि तं वीरं छायेवानपगा सदा ॥

तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं स्म देवने । द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेकोऽभ्युपेयिवान् ॥

तमेकवसनं वीरमुन्मत्तमिव विह्वलम् । आश्वासयन्ती भर्तारमहमन्वगमं वनम् ॥

स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । क्षुत्परीतः सुविमनास्तदप्येकं व्यसर्जयत् ॥

तमेकवसनं नग्नमुन्मत्तं गतचेतसम् । अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा ॥

ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित् । वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम् ॥

तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिनक्षपाः । न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणधनेश्वरम् ॥

तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु । राजमाताब्रवीदार्तां भैमीमार्ततरा स्वयम् ॥

वसस्व मयि कल्याणि प्रीतिर्मे त्वयि वर्तते । मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम ॥

अथ वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः । इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे ॥

राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत् । समयेनोत्सहे वस्तुं त्वयि वीरप्रजायिनि ॥

उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् । न चाहं पुरुषानन्यान्संभाषेयं कथंचन ॥

प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत् । भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम् ॥

यद्येवमिह कर्तव्यं वसाम्यहमसंशयम् । अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित् ॥

तां प्रहृष्टेन मनसा राजमातेदमब्रवीत् । सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम् ॥

एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशां पते । उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ॥

सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् । एतया सह मोदस्व निरुद्विग्नमनाः स्वयम् ॥