Mahābhārata Reader

ततस्तु याते वार्ष्णेये पुण्यश्लोकस्य दीव्यतः । पुष्करेण हृतं राज्यं यच्चान्यद्वसु किंचन ॥

हृतराज्यं नलं राजन्प्रहसन्पुष्करोऽब्रवीत् । द्यूतं प्रवर्ततां भूयः प्रतिपाणोऽस्ति कस्तव ॥

शिष्टा ते दमयन्त्येका सर्वमन्यद्धृतं मया । दमयन्त्याः पणः साधु वर्ततां यदि मन्यसे ॥

पुष्करेणैवमुक्तस्य पुण्यश्लोकस्य मन्युना । व्यदीर्यतेव हृदयं न चैनं किंचिदब्रवीत् ॥

ततः पुष्करमालोक्य नलः परममन्युमान् । उत्सृज्य सर्वगात्रेभ्यो भूषणानि महायशाः ॥

एकवासा असंवीतः सुहृच्छोकविवर्धनः । निश्चक्राम तदा राजा त्यक्त्वा सुविपुलां श्रियम् ॥

दमयन्त्येकवस्त्रा तं गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वियात् । स तया बाह्यतः सार्धं त्रिरात्रं नैषधोऽवसत् ॥

पुष्करस्तु महाराज घोषयामास वै पुरे । नले यः सम्यगातिष्ठेत्स गच्छेद्वध्यतां मम ॥

पुष्करस्य तु वाक्येन तस्य विद्वेषणेन च । पौरा न तस्मिन्सत्कारं कृतवन्तो युधिष्ठिर ॥

स तथा नगराभ्याशे सत्कारार्हो न सत्कृतः । त्रिरात्रमुषितो राजा जलमात्रेण वर्तयन् ॥

क्षुधा संपीड्यमानस्तु नलो बहुतिथेऽहनि । अपश्यच्छकुनान्कांश्चिद्धिरण्यसदृशच्छदान् ॥

स चिन्तयामास तदा निषधाधिपतिर्बली । अस्ति भक्षो ममाद्यायं वसु चेदं भविष्यति ॥

ततस्तानन्तरीयेण वाससा समवास्तृणोत् । तस्यान्तरीयमादाय जग्मुः सर्वे विहायसा ॥

उत्पतन्तः खगास्ते तु वाक्यमाहुस्तदा नलम् । दृष्ट्वा दिग्वाससं भूमौ स्थितं दीनमधोमुखम् ॥

वयमक्षाः सुदुर्बुद्धे तव वासो जिहीर्षवः । आगता न हि नः प्रीतिः सवाससि गते त्वयि ॥

तान्समीक्ष्य गतानक्षानात्मानं च विवाससम् । पुण्यश्लोकस्ततो राजा दमयन्तीमथाब्रवीत् ॥

येषां प्रकोपादैश्वर्यात्प्रच्युतोऽहमनिन्दिते । प्राणयात्रां न विन्दे च दुःखितः क्षुधयार्दितः ॥

येषां कृते न सत्कारमकुर्वन्मयि नैषधाः । त इमे शकुना भूत्वा वासोऽप्यपहरन्ति मे ॥

वैषम्यं परमं प्राप्तो दुःखितो गतचेतनः । भर्ता तेऽहं निबोधेदं वचनं हितमात्मनः ॥

एते गच्छन्ति बहवः पन्थानो दक्षिणापथम् । अवन्तीमृक्षवन्तं च समतिक्रम्य पर्वतम् ॥

एष विन्ध्यो महाशैलः पयोष्णी च समुद्रगा । आश्रमाश्च महर्षीणाममी पुष्पफलान्विताः ॥

एष पन्था विदर्भाणामयं गच्छति कोसलान् । अतः परं च देशोऽयं दक्षिणे दक्षिणापथः ॥

ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता । उवाच दमयन्ती तं नैषधं करुणं वचः ॥

उद्वेपते मे हृदयं सीदन्त्यङ्गानि सर्वशः । तव पार्थिव संकल्पं चिन्तयन्त्याः पुनः पुनः ॥

हृतराज्यं हृतधनं विवस्त्रं क्षुच्छ्रमान्वितम् । कथमुत्सृज्य गच्छेयमहं त्वां विजने वने ॥

श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य चिन्तयानस्य तत्सुखम् । वने घोरे महाराज नाशयिष्यामि ते क्लमम् ॥

न च भार्यासमं किंचिद्विद्यते भिषजां मतम् । औषधं सर्वदुःखेषु सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

एवमेतद्यथात्थ त्वं दमयन्ति सुमध्यमे । नास्ति भार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥

न चाहं त्यक्तुकामस्त्वां किमर्थं भीरु शङ्कसे । त्यजेयमहमात्मानं न त्वेव त्वामनिन्दिते ॥

यदि मां त्वं महाराज न विहातुमिहेच्छसि । तत्किमर्थं विदर्भाणां पन्थाः समुपदिश्यते ॥

अवैमि चाहं नृपते न त्वं मां त्यक्तुमर्हसि । चेतसा त्वपकृष्टेन मां त्यजेथा महापते ॥

पन्थानं हि ममाभीक्ष्णमाख्यासि नरसत्तम । अतोनिमित्तं शोकं मे वर्धयस्यमरप्रभ ॥

यदि चायमभिप्रायस्तव राजन्व्रजेदिति । सहितावेव गच्छावो विदर्भान्यदि मन्यसे ॥

विदर्भराजस्तत्र त्वां पूजयिष्यति मानद । तेन त्वं पूजितो राजन्सुखं वत्स्यसि नो गृहे ॥