Mahābhārata Reader

धर्मात्मानं त्वाहुरेकं सर्वे राजन्महीक्षितः । स वै धर्मविरुद्धं त्वं कस्मात्कर्म चिकीर्षसि ॥

विहितं भक्षणं राजन्पीड्यमानस्य मे क्षुधा । मा भाङ्क्षीर्धर्मलोभेन धर्ममुत्सृष्टवानसि ॥

संत्रस्तरूपस्त्राणार्थी त्वत्तो भीतो महाद्विज । मत्सकाशमनुप्राप्तः प्राणगृध्नुरयं द्विजः ॥

एवमभ्यागतस्येह कपोतस्याभयार्थिनः । अप्रदाने परोऽधर्मः किं त्वं श्येन प्रपश्यसि ॥

प्रस्पन्दमानः संभ्रान्तः कपोतः श्येन लक्ष्यते । मत्सकाशं जीवितार्थी तस्य त्यागो विगर्हितः ॥

आहारात्सर्वभूतानि संभवन्ति महीपते । आहारेण विवर्धन्ते तेन जीवन्ति जन्तवः ॥

शक्यते दुस्त्यजेऽप्यर्थे चिररात्राय जीवितुम् । न तु भोजनमुत्सृज्य शक्यं वर्तयितुं चिरम् ॥

भक्ष्याद्विलोपितस्याद्य मम प्राणा विशां पते । विसृज्य कायमेष्यन्ति पन्थानमपुनर्भवम् ॥

प्रमृते मयि धर्मात्मन्पुत्रदारं नशिष्यति । रक्षमाणः कपोतं त्वं बहून्प्राणान्नशिष्यसि ॥

धर्मं यो बाधते धर्मो न स धर्मः कुधर्म तत् । अविरोधी तु यो धर्मः स धर्मः सत्यविक्रम ॥

विरोधिषु महीपाल निश्चित्य गुरुलाघवम् । न बाधा विद्यते यत्र तं धर्मं समुदाचरेत् ॥

गुरुलाघवमाज्ञाय धर्माधर्मविनिश्चये । यतो भूयांस्ततो राजन्कुरु धर्मविनिश्चयम् ॥

बहुकल्याणसंयुक्तं भाषसे विहगोत्तम । सुपर्णः पक्षिराट्किं त्वं धर्मज्ञश्चास्यसंशयम् । तथा हि धर्मसंयुक्तं बहु चित्रं प्रभाषसे ॥

न तेऽस्त्यविदितं किंचिदिति त्वा लक्षयाम्यहम् । शरणैषिणः परित्यागं कथं साध्विति मन्यसे ॥

आहारार्थं समारम्भस्तव चायं विहंगम । शक्यश्चाप्यन्यथा कर्तुमाहारोऽप्यधिकस्त्वया ॥

गोवृषो वा वराहो वा मृगो वा महिषोऽपि वा । त्वदर्थमद्य क्रियतां यद्वान्यदभिकाङ्क्षसे ॥

न वराहं न चोक्षाणं न मृगान्विविधांस्तथा । भक्षयामि महाराज किमन्नाद्येन तेन मे ॥

यस्तु मे दैवविहितो भक्षः क्षत्रियपुंगव । तमुत्सृज महीपाल कपोतमिममेव मे ॥

श्येनाः कपोतान्खादन्ति स्थितिरेषा सनातनी । मा राजन्मार्गमाज्ञाय कदलीस्कन्धमारुह ॥

राज्यं शिबीनामृद्धं वै शाधि पक्षिगणार्चित । यद्वा कामयसे किंचिच्छ्येन सर्वं ददानि ते । विनेमं पक्षिणं श्येन शरणार्थिनमागतम् ॥

येनेमं वर्जयेथास्त्वं कर्मणा पक्षिसत्तम । तदाचक्ष्व करिष्यामि न हि दास्ये कपोतकम् ॥

उशीनर कपोते ते यदि स्नेहो नराधिप । आत्मनो मांसमुत्कृत्य कपोततुलया धृतम् ॥

यदा समं कपोतेन तव मांसं भवेन्नृप । तदा प्रदेयं तन्मह्यं सा मे तुष्टिर्भविष्यति ॥

अनुग्रहमिमं मन्ये श्येन यन्माभियाचसे । तस्मात्तेऽद्य प्रदास्यामि स्वमांसं तुलया धृतम् ॥

अथोत्कृत्य स्वमांसं तु राजा परमधर्मवित् । तुलयामास कौन्तेय कपोतेन सहाभिभो ॥

ध्रियमाणस्तु तुलया कपोतो व्यतिरिच्यते । पुनश्चोत्कृत्य मांसानि राजा प्रादादुशीनरः ॥

न विद्यते यदा मांसं कपोतेन समं धृतम् । तत उत्कृत्तमांसोऽसावारुरोह स्वयं तुलाम् ॥

इन्द्रोऽहमस्मि धर्मज्ञ कपोतो हव्यवाडयम् । जिज्ञासमानौ धर्मे त्वां यज्ञवाटमुपागतौ ॥

यत्ते मांसानि गात्रेभ्य उत्कृत्तानि विशां पते । एषा ते भास्वरी कीर्तिर्लोकानभिभविष्यति ॥

यावल्लोके मनुष्यास्त्वां कथयिष्यन्ति पार्थिव । तावत्कीर्तिश्च लोकाश्च स्थास्यन्ति तव शाश्वताः ॥

तत्पाण्डवेय सदनं राज्ञस्तस्य महात्मनः । पश्यस्वैतन्मया सार्धं पुण्यं पापप्रमोचनम् ॥

अत्र वै सततं देवा मुनयश्च सनातनाः । दृश्यन्ते ब्राह्मणै राजन्पुण्यवद्भिर्महात्मभिः ॥