Vidya Kendra
Mahābhārata
Home Introduction Reader Glossary All Resources
Vidyakendra
Vidyakendra Home

Mahābhārata Reader

Interactive Scholarly Reading Environment

Navigate to Verse

Currently viewing: Parva 13 - Chapter 13.125 (38 verses)
Powered by Aksharamukha

Search Mahābhārata

Try searching for: dharma, युद्ध, Arjuna, 1.1.5 (verse reference)
Quick Navigation: Start Browse Parvas
❖ ❖ ❖

Chapter 13.125

Verse 1 View Details
साम्ना वापि प्रदाने वा ज्यायः किं भवतो मतम् । प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ यदत्र व्यतिरिच्यते ॥
Yudhishthira said In which is superior efficacy, conciliation or Gifts? Tell me, O chief of Bharata's race, which of these two is superior in efficacy.
View Padaccheda
साम्ना | वा + अपि | प्रदाने | वा | ज्यायः | किं | भवतो | मतम्
प्रब्रूहि | भरत + श्रेष्ठ | यद् | अत्र | व्यतिरिच्यते
Verse 2 View Details
साम्ना प्रसाद्यते कश्चिद्दानेन च तथापरः । पुरुषः प्रकृतिं ज्ञात्वा तयोरेकतरं भजेत् ॥
Bhishma said Some become pleased by Conciliation, while others are pleased by Gifts. Every man, according to his own nature, likes the one or the other.
View Padaccheda
साम्ना | प्रसाद्यते | कश्चिद् | दानेन | च | तथा + अपर
पुरुषः | प्रकृतिं | ज्ञात्वा | तयोर् | एकतरं | भजेत्
Verse 3 View Details
गुणांस्तु शृणु मे राजन्सान्त्वस्य भरतर्षभ । दारुणान्यपि भूतानि सान्त्वेनाराधयेद्यथा ॥
Listen to me, O king, as I explain to you the merits of Conciliation, O chief of Bharata's race so that the most furious creatures may be cooled down by it.
View Padaccheda
गुण + तु | शृणु | मे | राजन् | सान्त्वस्य | भरत + ऋषभ
दारुण + अपि | भूतानि | सान्त्व + आराधय् | यथा
Verse 4 View Details
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । गृहीत्वा रक्षसा मुक्तो द्विजातिः कानने यथा ॥
Regarding it is cited the ancient narrative of how a Brahmana who had been seized in the forest by a Rakshasa, was freed.
View Padaccheda
अत्र + अपि + उदाहृ + इदम् | इतिहासं | पुरातनम्
गृहीत्वा | रक्षसा | मुक्तो | द्विजातिः | कानने | यथा
Verse 5 View Details
कश्चित्तु बुद्धिसंपन्नो ब्राह्मणो विजने वने । गृहीतः कृच्छ्रमापन्नो रक्षसा भक्षयिष्यता ॥
A certain Brahmana, gifted with eloquence and intelligence fell into distress, for he was seized in a lone forest by a Rakshasa who wished to feed on him.
View Padaccheda
कश्चित् | तु | बुद्धि + सम्पद् | ब्राह्मणो | विजने | वने
गृहीतः | कृच्छ्रम् | आपन्नो | रक्षसा | भक्षयिष्यता
Verse 6 View Details
स बुद्धिश्रुतसंपन्नस्तं दृष्ट्वातीव भीषणम् । सामैवास्मिन्प्रयुयुजे न मुमोह न विव्यथे ॥
The Brahmana gifted as he was with understanding and learning was not at all moved. Without allowing himself to be stupefied at the sight of that terrible cannibal, he resolved to apply Conciliation and see its effect on the Rakshasa.
View Padaccheda
स | बुद्धि + श्रुत + सम्पद् + तद् | दृश् + अतीव | भीषणम्
सामन् + एव + इदम् | प्रयुयुजे | न | मुमोह | न | विव्यथे
Verse 7 View Details
रक्षस्तु वाचा संपूज्य प्रश्नं पप्रच्छ तं द्विजम् । मोक्ष्यसे ब्रूहि मे प्रश्नं केनास्मि हरिणः कृशः ॥
Respectfully saluting the Brahmana with words, the Rakshasa put to him this question: You shall escape, but tell me why I am so pale and lean.
View Padaccheda
रक्षस् + तु | वाचा | सम्पूज्य | प्रश्नं | पप्रच्छ | तं | द्विजम्
मोक्ष्यसे | ब्रूहि | मे | प्रश्नं | केन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 8 View Details
मुहूर्तमथ संचिन्त्य ब्राह्मणस्तस्य रक्षसः । आभिर्गाथाभिरव्यग्रः प्रश्नं प्रतिजगाद ह ॥
Reflecting for a short time, the Brahmana accepted the question of the Rakshasa and replied in the following well spoken words.
View Padaccheda
मुहूर्तम् | अथ | संचिन्त्य | ब्राह्मण + तद् | रक्षसः
आभिर् | गाथाभिर् | अव्यग्रः | प्रश्नं | प्रतिजगाद | ह
Verse 9 View Details
विदेशस्थो विलोकस्थो विना नूनं सुहृज्जनैः । विषयानतुलान्भुङ्क्षे तेनासि हरिणः कृशः ॥
The Brahman. said Living in a place distant from your house, moving in a sphere that is not your own, and deprived of the company of your friends and kinsmen, you are enjoying vast riches. It is, therefore, that you are so pale and lean.
View Padaccheda
विदेश + स्थ | विलोक + स्थ | विना | नूनं | सुहृद् + जन
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 10 View Details
नूनं मित्राणि ते रक्षः साधूपचरितान्यपि । स्वदोषादपरज्यन्ते तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed, O Rakshasa, your friends thought welltreated by you are still not welldisposed towards you on account of their own vicious nature. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
नूनं | मित्राणि | ते | रक्षः | साधु + उपचर् + अपि
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 11 View Details
धनैश्वर्याधिकाः स्तब्धास्त्वद्गुणैः परमावराः । अवजानन्ति नूनं त्वां तेनासि हरिणः कृशः ॥
You are gifted with merit and wisdom and a wellcontrolled soul. Yet it is your lot to see others who have merit and wisdom honoured in preference to yourself. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
धन + ऐश्वर्य + अधिक | स्तम्भ् + त्वद् + गुण | परम + अवर
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 12 View Details
गुणवान्विगुणानन्यान्नूनं पश्यसि सत्कृतान् । प्राज्ञोऽप्राज्ञान्विनीतात्मा तेनासि हरिणः कृशः ॥
Persons having riches much greater than yours but inferior to you in merit, are indeed, disregarding you. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
गुणवान् | विगुणान् | अन्य + नूनम् | पश्यसि | सत्कृतान्
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 13 View Details
अवृत्त्या क्लिश्यमानोऽपि वृत्त्युपायान्विगर्हयन् । माहात्म्याद्व्यथसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Though distressed for want of the means of support yet you are actuated by the greatness of your mind to disregard such means as are open to you for getting your sustenance. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
अवृत्त्या | क्लिश्यमानो | ऽपि | वृत्ति + उपाय | विगर्हयन्
मोक्ष्यसे | ब्रूहि | मे | प्रश्नं | केन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 14 View Details
संपीड्यात्मानमार्यत्वात्त्वया कश्चिदुपस्कृतः । जितं त्वां मन्यते साधो तेनासि हरिणः कृशः ॥
On account of your virtuous nature you had deprived yourself for doing good to another. This person, O righteous Rakshasa, considers you deceived and defeated. It is for this that you are so pale and lean,
View Padaccheda
सम्पीडय् + आत्मन् | आर्य + त्व | त्वया | कश्चिद् | उपस्कृतः
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 15 View Details
क्लिश्यमानान्विमार्गेषु कामक्रोधावृतात्मनः । मन्ये नु ध्यायसि जनांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥
I think you are grieving for those persons who with souls possessed by lust and anger, are suffering inisery in this world. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
क्लिश्यमानान् | विमार्गेषु | काम + क्रोध + आवृ + आत्मन्
अवजानन्ति | नूनं | त्वां | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 16 View Details
प्राज्ञैः संभावितो नूनं नप्राज्ञैरुपसंहितः । ह्रीमानमर्षी दुर्वृत्तैस्तेनासि हरिणः कृशः ॥
Though wise, you are ridiculed by others who are entirely destitute of it. Persons of wicked conduct are vilifying you. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
प्राज्ञैः | संभावितो | नूनं | न + प्राज्ञ | उपसंहितः
ह्रीमान् | अमर्षी | दुर्वृत्त + तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 17 View Details
नूनं मित्रमुखः शत्रुः कश्चिदार्यवदाचरन् । वञ्चयित्वा गतस्त्वां वै तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed some enemy of yours, with a friendly tongue, coming to you behaved at first like a pious man and then has left you, beguiling you like a knave. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
नूनं | मित्र + मुख | शत्रुः | कश्चिद् | आर्य + वत् | आचरन्
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 18 View Details
प्रकाशार्थगतिर्नूनं रहस्यकुशलः कृती । तज्ज्ञैर्न पूज्यसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥
You are well conversant with the course of world's affairs. You are well skilled in all mysteries. You are gifted with power. Those who know you to be such do not yet respect and praise you. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
प्रकाश + अर्थ + गति | नूनं | रहस्य + कुशल | कृती
मोक्ष्यसे | ब्रूहि | मे | प्रश्नं | केन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 19 View Details
असत्स्वभिनिविष्टेषु ब्रुवतो मुक्तसंशयम् । गुणास्ते न विराजन्ते तेनासि हरिणः कृशः ॥
Staying in the midst of bad men engaged together in some business, you had discoursed to them removing their doubts. Still they did not admit your superior merits. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
असत् + अभिनिविश् | ब्रुवतो | मुच् + संशय
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 20 View Details
धनबुद्धिश्रुतैर्हीनः केवलं तेजसान्वितः । महत्प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed though destitute of riches and intelligence and Vedic learning you wish yet, with the help of your energy alonc, to accomplish something great. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
धन + बुद्धि + श्रुत | हीनः | केवलं | तेजस् + अन्वित
मोक्ष्यसे | ब्रूहि | मे | प्रश्नं | केन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 21 View Details
तपःप्रणिहितात्मानं मन्ये त्वारण्यकाङ्क्षिणम् । बन्धुवर्गो न गृह्णाति तेनासि हरिणः कृशः ॥
It appears that although you are resolved to practise severe austerities by retiring into the forest, yet your kinsmen are not favourably disposed towards this project of yours. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
तपस् + प्रणिधा + आत्मन् | मन्ये | त्वद् + अरण्य + काङ्क्षिन्
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 22 View Details
नूनमर्थवतां मध्ये तव वाक्यमनुत्तमम् । न भाति कालेऽभिहितं तेनासि हरिणः कृशः ॥
The words spoken by you, even when excellent in the midst of rich men, are not regarded by them as wise or well timed. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
नूनम् | अर्थवतां | मध्ये | तव | वाक्यम् | अनुत्तमम्
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 23 View Details
दृढपूर्वश्रुतं मूर्खं कुपितं हृदयप्रियम् । अनुनेतुं न शक्नोषि तेनासि हरिणः कृशः ॥
Some dear kinsman of yours, shorn of intelligence though repeatedly instructed in the scriptures has become angry. You have not been able to pacify him. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
दृढ + पूर्व + श्रुत | मूर्खं | कुपितं | हृदय + प्रिय
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 24 View Details
नूनमासंजयित्वा ते कृत्ये कस्मिंश्चिदीप्सिते । कश्चिदर्थयतेऽत्यर्थं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed somebody, having first set you to the accomplishment of some object desirable to you, is now trying to deprive you of the fruit thereof. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
नूनम् | आसंजयित्वा | ते | कृत्ये | कस्मिंश्चिद् | ईप्सिते
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 25 View Details
नूनं त्वा स्वगुणापेक्षं पूजयानं सुहृद्ध्रुवम् । मयार्थ इति जानाति तेनासि हरिणः कृशः ॥
Though possessed of excellent qualities and adored by all on that account, you are yet considered by your kinsmen as adored for their sakc and not for your own. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
नूनं | त्वा | स्व + गुण + अपेक्ष | पूजयानं | सुहृद् | ध्रुवम्
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 26 View Details
अन्तर्गतमभिप्रायं न नूनं लज्जयेच्छसि । विवक्तुं प्राप्तिशैथिल्यात्तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed, through shame you are unable to give out some purpose in your heart, moved also by the inevitable delay that will take place in its accomplishment. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
अन्तर्गतम् | अभिप्रायं | न | नूनं | लज्जा + इष्
जितं | त्वां | मन्यते | साधो | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 27 View Details
नानाबुद्धिरुचीँल्लोके मनुष्यान्नूनमिच्छसि । ग्रहीतुं स्वगुणैः सर्वांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed, you wish with the help of your intelligence, to control various persons with various kinds of understandings and inclinations. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
नाना + बुद्धि + रुचि + लोक | मनुष्य + नूनम् | इच्छसि
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 28 View Details
अविद्वान्भीरुरल्पार्थो विद्याविक्रमदानजम् । यशः प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Shorn of learning without courage, and without much riches you seek such fame as is won by knowledge and prowess and gifts. Indeed, it is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
अविद्वान् | भीरुर् | अल्प + अर्थ | विद्या + विक्रम + दान + ज
मोक्ष्यसे | ब्रूहि | मे | प्रश्नं | केन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 29 View Details
चिराभिलषितं किंचित्फलमप्राप्तमेव ते । कृतमन्यैरपहृतं तेनासि हरिणः कृशः ॥
You have not been able to get something which you have long been seeking for. Or, what you try to do is sought to be undone by soinebody else. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
चिर + अभिलष् | किंचित् | फलम् | अ + प्राप् | एव | ते
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 30 View Details
नूनमात्मकृतं दोषमपश्यन्किंचिदात्मनि । अकारणेऽभिशस्तोऽसि तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed without being able to see any fault on your part, you have been cursed by somebody. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
नूनम् | आत्मन् + कृ | दोषम् | अ + दृश् | किंचिद् | आत्मनि
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 31 View Details
सुहृदामप्रमत्तानामप्रमोक्ष्यार्थहानिजम् । दुःखमर्थगुणैर्हीनं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Seeing virtuous persons living like householders, unrighteous persons living according to the forest mode, and liberated persons attached to domesticity and fixed abodes, you have become so pale and lean.
View Padaccheda
सुहृदाम् | अप्रमत्तानाम् | अ + प्रमोक्षय् + अर्थ + हानि + ज
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 32 View Details
साधून्गृहस्थान्दृष्ट्वा च तथासाधून्वनेचरान् । मुक्तांश्चावसथे सक्तांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥
Having no wealth and accomplishments you try in vain to remove the grief of your friends and the sorrows of sorrowing men. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
साधून् | गृहस्थान् | दृष्ट्वा | च | तथा + असाधु | वनेचरान्
जितं | त्वां | मन्यते | साधो | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 33 View Details
धर्म्यमर्थं च काले च देशे चाभिहितं वचः । न प्रतिष्ठति ते नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Indeed, your acts connected with Virtue. Profit, and Pleasure, as also the well-time words spoken by you do not produce fruit. It is for this that you are so pale and lean,
View Padaccheda
धर्म्यम् | अर्थं | च | काले | च | देशे | च + अभिधा | वचः
विषयान् | अतुलान् | भुङ्क्षे | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 34 View Details
दत्तानकुशलैरर्थान्मनीषी संजिजीविषुः । प्राप्य वर्तयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Though gifted with wisdom, yet desirous of living, you live with wealth obtained by you in gift from somebody of evil conduct. It is for this that you are pale and lean.
View Padaccheda
दत्तान् | अकुशलैर् | अर्थ + मनीषिन् | संजिजीविषुः
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 35 View Details
पापान्विवर्धतो दृष्ट्वा कल्याणांश्चावसीदतः । ध्रुवं मृगयसे योग्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥
Seeing sinful persons multiplying on every side and virtue languishing, you are filled with grief. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
पापान् | विवर्धतो | दृष्ट्वा | कल्याण + च + अवसद्
अवजानन्ति | नूनं | त्वां | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 36 View Details
परस्परविरुद्धानां प्रियं नूनं चिकीर्षसि । सुहृदामविरोधेन तेनासि हरिणः कृशः ॥
Urged by them you seek to please all your friends even when they are quarrelling and opposing one another. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
परस्पर + विरुध् | प्रियं | नूनं | चिकीर्षसि
स्व + दोष | अपरज्यन्ते | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 37 View Details
श्रोत्रियांश्च विकर्मस्थान्प्राज्ञांश्चाप्यजितेन्द्रियान् । मन्येऽनुध्यायसि जनांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥
Seeing persons gifted with Vedic learning engaged in improper deeds, and learned persons unable to keep their senses under control, you are filled with grief. It is for this that you are so pale and lean.
View Padaccheda
श्रोत्रिय + च | विकर्मन् + स्थ | प्राज्ञ + च + अपि + अजित + इन्द्रिय
अवजानन्ति | नूनं | त्वां | तेन + अस् | हरिणः | कृशः
Verse 38 View Details
एवं संपूजितं रक्षो विप्रं तं प्रत्यपूजयत् । सखायमकरोच्चैनं संयोज्यार्थैर्मुमोच ह ॥
Thus praised the Rakshasa adored that learned Brahmana in return, and making him his friend and bestowing sufficient riches upon himn in gift, sent him away.
View Padaccheda
एवं | सम्पूजितं | रक्षो | विप्रं | तं | प्रत्यपूजयत्
सखायम् | कृ + च + एनद् | संयोजय् + अर्थ | मुमोच | ह

More Options