Mahābhārata Reader

अकामाश्च सकामाश्च हता येऽस्मिन्महाहवे । कां योनिं प्रतिपन्नास्ते तन्मे ब्रूहि पितामह ॥

दुःखं प्राणपरित्यागः पुरुषाणां महामृधे । जानामि तत्त्वं धर्मज्ञ प्राणत्यागं सुदुष्करम् ॥

समृद्धे वासमृद्धे वा शुभे वा यदि वाशुभे । कारणं तत्र मे ब्रूहि सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥

समृद्धे वासमृद्धे वा शुभे वा यदि वाशुभे । संसारेऽस्मिन्समाजाताः प्राणिनः पृथिवीपते ॥

निरता येन भावेन तत्र मे शृणु कारणम् । सम्यक्चायमनुप्रश्नस्त्वयोक्तश्च युधिष्ठिर ॥

अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तमिदं नृप । द्वैपायनस्य संवादं कीटस्य च युधिष्ठिर ॥

ब्रह्मभूतश्चरन्विप्रः कृष्णद्वैपायनः पुरा । ददर्श कीटं धावन्तं शीघ्रं शकटवर्त्मनि ॥

गतिज्ञः सर्वभूतानां रुतज्ञश्च शरीरिणाम् । सर्वज्ञः सर्वतो दृष्ट्वा कीटं वचनमब्रवीत् ॥

कीट संत्रस्तरूपोऽसि त्वरितश्चैव लक्ष्यसे । क्व धावसि तदाचक्ष्व कुतस्ते भयमागतम् ॥

शकटस्यास्य महतो घोषं श्रुत्वा भयं मम । आगतं वै महाबुद्धे स्वन एष हि दारुणः । श्रूयते न स मां हन्यादिति तस्मादपाक्रमे ॥

श्वसतां च शृणोम्येवं गोपुत्राणां प्रचोद्यताम् । वहतां सुमहाभारं संनिकर्षे स्वनं प्रभो । नृणां च संवाहयतां श्रूयते विविधः स्वनः ॥

सोढुमस्मद्विधेनैष न शक्यः कीटयोनिना । तस्मादपक्रमाम्येष भयादस्मात्सुदारुणात् ॥

दुःखं हि मृत्युर्भूतानां जीवितं च सुदुर्लभम् । अतो भीतः पलायामि गच्छेयं नासुखं सुखात् ॥

इत्युक्तः स तु तं प्राह कुतः कीट सुखं तव । मरणं ते सुखं मन्ये तिर्यग्योनौ हि वर्तसे ॥

शब्दं स्पर्शं रसं गन्धं भोगांश्चोच्चावचान्बहून् । नाभिजानासि कीट त्वं श्रेयो मरणमेव ते ॥

सर्वत्र निरतो जीव इतीहापि सुखं मम । चेतयामि महाप्राज्ञ तस्मादिच्छामि जीवितुम् ॥

इहापि विषयः सर्वो यथादेहं प्रवर्तितः । मानुषास्तिर्यगाश्चैव पृथग्भोगा विशेषतः ॥

अहमासं मनुष्यो वै शूद्रो बहुधनः पुरा । अब्रह्मण्यो नृशंसश्च कदर्यो वृद्धिजीवनः ॥

वाक्तीक्ष्णो निकृतिप्रज्ञो मोष्टा विश्वस्य सर्वशः । मिथःकृतोऽपनिधनः परस्वहरणे रतः ॥

भृत्यातिथिजनश्चापि गृहे पर्युषितो मया । मात्सर्यात्स्वादुकामेन नृशंसेन बुभूषता ॥

देवार्थं पितृयज्ञार्थमन्नं श्रद्धाकृतं मया । न दत्तमर्थकामेन देयमन्नं पुनाति ह ॥

गुप्तं शरणमाश्रित्य भयेषु शरणागताः । अकस्मान्नो भयात्त्यक्ता न च त्राताभयैषिणः ॥

धनं धान्यं प्रियान्दारान्यानं वासस्तथाद्भुतम् । श्रियं दृष्ट्वा मनुष्याणामसूयामि निरर्थकम् ॥

ईर्ष्युः परसुखं दृष्ट्वा आतताय्यबुभूषकः । त्रिवर्गहन्ता चान्येषामात्मकामानुवर्तकः ॥

नृशंसगुणभूयिष्ठं पुरा कर्म कृतं मया । स्मृत्वा तदनुतप्येऽहं त्यक्त्वा प्रियमिवात्मजम् ॥

शुभानामपि जानामि कृतानां कर्मणां फलम् । माता च पूजिता वृद्धा ब्राह्मणश्चार्चितो मया ॥

सकृज्जातिगुणोपेतः संगत्या गृहमागतः । अतिथिः पूजितो ब्रह्मंस्तेन मां नाजहात्स्मृतिः ॥

कर्मणा तेन चैवाहं सुखाशामिह लक्षये । तच्छ्रोतुमहमिच्छामि त्वत्तः श्रेयस्तपोधन ॥