Mahābhārata Reader

ततोऽतीते महाकल्पे उत्पन्नेऽङ्गिरसः सुते । बभूवुर्निर्वृता देवा जाते देवपुरोहिते ॥

बृहद्ब्रह्म महच्चेति शब्दाः पर्यायवाचकाः । एभिः समन्वितो राजन्गुणैर्विद्वान्बृहस्पतिः ॥

तस्य शिष्यो बभूवाग्र्यो राजोपरिचरो वसुः । अधीतवांस्तदा शास्त्रं सम्यक्चित्रशिखण्डिजम् ॥

स राजा भावितः पूर्वं दैवेन विधिना वसुः । पालयामास पृथिवीं दिवमाखण्डलो यथा ॥

तस्य यज्ञो महानासीदश्वमेधो महात्मनः । बृहस्पतिरुपाध्यायस्तत्र होता बभूव ह ॥

प्रजापतिसुताश्चात्र सदस्यास्त्वभवंस्त्रयः । एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः ॥

धनुषाक्षोऽथ रैभ्यश्च अर्वावसुपरावसू । ऋषिर्मेधातिथिश्चैव ताण्ड्यश्चैव महानृषिः ॥

ऋषिः शक्तिर्महाभागस्तथा वेदशिराश्च यः । कपिलश्च ऋषिश्रेष्ठः शालिहोत्रपितामहः ॥

आद्यः कठस्तैत्तिरिश्च वैशंपायनपूर्वजः । कण्वोऽथ देवहोत्रश्च एते षोडश कीर्तिताः । संभृताः सर्वसंभारास्तस्मिन्राजन्महाक्रतौ ॥

न तत्र पशुघातोऽभूत्स राजैवं स्थितोऽभवत् । अहिंस्रः शुचिरक्षुद्रो निराशीः कर्मसंस्तुतः । आरण्यकपदोद्गीता भागास्तत्रोपकल्पिताः ॥

प्रीतस्ततोऽस्य भगवान्देवदेवः पुरातनः । साक्षात्तं दर्शयामास सोऽदृश्योऽन्येन केनचित् ॥

स्वयं भागमुपाघ्राय पुरोडाशं गृहीतवान् । अदृश्येन हृतो भागो देवेन हरिमेधसा ॥

बृहस्पतिस्ततः क्रुद्धः स्रुवमुद्यम्य वेगितः । आकाशं घ्नन्स्रुवः पातै रोषादश्रूण्यवर्तयत् ॥

उवाच चोपरिचरं मया भागोऽयमुद्यतः । ग्राह्यः स्वयं हि देवेन मत्प्रत्यक्षं न संशयः ॥

उद्यता यज्ञभागा हि साक्षात्प्राप्ताः सुरैरिह । किमर्थमिह न प्राप्तो दर्शनं स हरिर्विभुः ॥

ततः स तं समुद्धूतं भूमिपालो महान्वसुः । प्रसादयामास मुनिं सदस्यास्ते च सर्वशः ॥

ऊचुश्चैनमसंभ्रान्ता न रोषं कर्तुमर्हसि । नैष धर्मः कृतयुगे यस्त्वं रोषमचीकृथाः ॥

अरोषणो ह्यसौ देवो यस्य भागोऽयमुद्यतः । न स शक्यस्त्वया द्रष्टुमस्माभिर्वा बृहस्पते । यस्य प्रसादं कुरुते स वै तं द्रष्टुमर्हति ॥

वयं हि ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः परिकीर्तिताः । गता निःश्रेयसार्थं हि कदाचिद्दिशमुत्तराम् ॥

तप्त्वा वर्षसहस्राणि चत्वारि तप उत्तमम् । एकपादस्थिताः सम्यक्काष्ठभूताः समाहिताः ॥

मेरोरुत्तरभागे तु क्षीरोदस्यानुकूलतः । स देशो यत्र नस्तप्तं तपः परमदारुणम् । कथं पश्येमहि वयं देवं नारायणं त्विति ॥

ततो व्रतस्यावभृथे वागुवाचाशरीरिणी । सुतप्तं वस्तपो विप्राः प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥

यूयं जिज्ञासवो भक्ताः कथं द्रक्ष्यथ तं प्रभुम् । क्षीरोदधेरुत्तरतः श्वेतद्वीपो महाप्रभः ॥

तत्र नारायणपरा मानवाश्चन्द्रवर्चसः । एकान्तभावोपगतास्ते भक्ताः पुरुषोत्तमम् ॥

ते सहस्रार्चिषं देवं प्रविशन्ति सनातनम् । अतीन्द्रिया निराहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः ॥

एकान्तिनस्ते पुरुषाः श्वेतद्वीपनिवासिनः । गच्छध्वं तत्र मुनयस्तत्रात्मा मे प्रकाशितः ॥

अथ श्रुत्वा वयं सर्वे वाचं तामशरीरिणीम् । यथाख्यातेन मार्गेण तं देशं प्रतिपेदिरे ॥

प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं तच्चित्तास्तद्दिदृक्षवः । ततो नो दृष्टिविषयस्तदा प्रतिहतोऽभवत् ॥

न च पश्याम पुरुषं तत्तेजोहृतदर्शनाः । ततो नः प्रादुरभवद्विज्ञानं देवयोगजम् ॥

न किलातप्ततपसा शक्यते द्रष्टुमञ्जसा । ततः पुनर्वर्षशतं तप्त्वा तात्कालिकं महत् ॥

व्रतावसाने सुशुभान्नरान्ददृशिरे वयम् । श्वेतांश्चन्द्रप्रतीकाशान्सर्वलक्षणलक्षितान् ॥

नित्याञ्जलिकृतान्ब्रह्म जपतः प्रागुदङ्मुखान् । मानसो नाम स जपो जप्यते तैर्महात्मभिः । तेनैकाग्रमनस्त्वेन प्रीतो भवति वै हरिः ॥

या भवेन्मुनिशार्दूल भाः सूर्यस्य युगक्षये । एकैकस्य प्रभा तादृक्साभवन्मानवस्य ह ॥

तेजोनिवासः स द्वीप इति वै मेनिरे वयम् । न तत्राभ्यधिकः कश्चित्सर्वे ते समतेजसः ॥

अथ सूर्यसहस्रस्य प्रभां युगपदुत्थिताम् । सहसा दृष्टवन्तः स्म पुनरेव बृहस्पते ॥

सहिताश्चाभ्यधावन्त ततस्ते मानवा द्रुतम् । कृताञ्जलिपुटा हृष्टा नम इत्येव वादिनः ॥

ततोऽभिवदतां तेषामश्रौष्म विपुलं ध्वनिम् । बलिः किलोपह्रियते तस्य देवस्य तैर्नरैः ॥

वयं तु तेजसा तस्य सहसा हृतचेतसः । न किंचिदपि पश्यामो हृतदृष्टिबलेन्द्रियाः ॥

एकस्तु शब्दोऽविरतः श्रुतोऽस्माभिरुदीरितः । जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन ॥

नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुषपूर्वज । इति शब्दः श्रुतोऽस्माभिः शिक्षाक्षरसमीरितः ॥

एतस्मिन्नन्तरे वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः । दिव्यान्युवाह पुष्पाणि कर्मण्याश्चौषधीस्तथा ॥

तैरिष्टः पञ्चकालज्ञैर्हरिरेकान्तिभिर्नरैः । नूनं तत्रागतो देवो यथा तैर्वागुदीरिता । वयं त्वेनं न पश्यामो मोहितास्तस्य मायया ॥

मारुते संनिवृत्ते च बलौ च प्रतिपादिते । चिन्ताव्याकुलितात्मानो जाताः स्मोऽङ्गिरसां वर ॥

मानवानां सहस्रेषु तेषु वै शुद्धयोनिषु । अस्मान्न कश्चिन्मनसा चक्षुषा वाप्यपूजयत् ॥

तेऽपि स्वस्था मुनिगणा एकभावमनुव्रताः । नास्मासु दधिरे भावं ब्रह्मभावमनुष्ठिताः ॥

ततोऽस्मान्सुपरिश्रान्तांस्तपसा चापि कर्शितान् । उवाच खस्थं किमपि भूतं तत्राशरीरकम् ॥

दृष्टा वः पुरुषाः श्वेताः सर्वेन्द्रियविवर्जिताः । दृष्टो भवति देवेश एभिर्दृष्टैर्द्विजोत्तमाः ॥

गच्छध्वं मुनयः सर्वे यथागतमितोऽचिरात् । न स शक्यो अभक्तेन द्रष्टुं देवः कथंचन ॥

कामं कालेन महता एकान्तित्वं समागतैः । शक्यो द्रष्टुं स भगवान्प्रभामण्डलदुर्दृशः ॥

महत्कार्यं तु कर्तव्यं युष्माभिर्द्विजसत्तमाः । इतः कृतयुगेऽतीते विपर्यासं गतेऽपि च ॥

वैवस्वतेऽन्तरे विप्राः प्राप्ते त्रेतायुगे ततः । सुराणां कार्यसिद्ध्यर्थं सहाया वै भविष्यथ ॥

ततस्तदद्भुतं वाक्यं निशम्यैवं स्म सोमप । तस्य प्रसादात्प्राप्ताः स्मो देशमीप्सितमञ्जसा ॥

एवं सुतपसा चैव हव्यकव्यैस्तथैव च । देवोऽस्माभिर्न दृष्टः स कथं त्वं द्रष्टुमर्हसि । नारायणो महद्भूतं विश्वसृग्घव्यकव्यभुक् ॥

एवमेकतवाक्येन द्वितत्रितमतेन च । अनुनीतः सदस्यैश्च बृहस्पतिरुदारधीः । समानीय ततो यज्ञं दैवतं समपूजयत् ॥

समाप्तयज्ञो राजापि प्रजाः पालितवान्वसुः । ब्रह्मशापाद्दिवो भ्रष्टः प्रविवेश महीं ततः ॥

अन्तर्भूमिगतश्चैव सततं धर्मवत्सलः । नारायणपरो भूत्वा नारायणपदं जगौ ॥

तस्यैव च प्रसादेन पुनरेवोत्थितस्तु सः । महीतलाद्गतः स्थानं ब्रह्मणः समनन्तरम् । परां गतिमनुप्राप्त इति नैष्ठिकमञ्जसा ॥