Mahābhārata Reader

स मोक्षमनुचिन्त्यैव शुकः पितरमभ्यगात् । प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेयोर्थी विनयान्वितः ॥

मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान्प्रब्रवीतु मे । यथा मे मनसः शान्तिः परमा संभवेत्प्रभो ॥

श्रुत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिरुवाच तम् । अधीष्व पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधानपि ॥

पितुर्नियोगाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः । योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत ॥

स तं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् । मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षविद्याविशारदम् ॥

उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् । स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन विशेषतः ॥

पितुर्नियोगादगमन्मैथिलं जनकं नृपम् । प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च परायणम् ॥

उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः । न प्रभावेण गन्तव्यमन्तरिक्षचरेण वै ॥

आर्जवेणैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा पथा । नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥

अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे । स्थातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् ॥

स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः । याज्यो मम स यद्ब्रूयात्तत्कार्यमविशङ्कया ॥

एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः । पद्भ्यां शक्तोऽन्तरिक्षेण क्रान्तुं भूमिं ससागराम् ॥

स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीस्तीर्त्वा सरांसि च । बहुव्यालमृगाकीर्णा विविधाश्चाटवीस्तथा ॥

मेरोर्हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं तथा । क्रमेणैव व्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ॥

स देशान्विविधान्पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान् । आर्यावर्तमिमं देशमाजगाम महामुनिः ॥

पितुर्वचनमाज्ञाय तमेवार्थं विचिन्तयन् । अध्वानं सोऽतिचक्राम खेऽचरः खे चरन्निव ॥

पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च । रत्नानि च विचित्राणि शुकः पश्यन्न पश्यति ॥

उद्यानानि च रम्याणि तथैवायतनानि च । पुण्यानि चैव तीर्थानि सोऽतिक्रम्य तथाध्वनः ॥

सोऽचिरेणैव कालेन विदेहानाससाद ह । रक्षितान्धर्मराजेन जनकेन महात्मना ॥

तत्र ग्रामान्बहून्पश्यन्बह्वन्नरसभोजनान् । पल्लीघोषान्समृद्धांश्च बहुगोकुलसंकुलान् ॥

स्फीतांश्च शालियवसैर्हंससारससेवितान् । पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिरलंकृतान् ॥

स विदेहानतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान् । मिथिलोपवनं रम्यमाससाद महर्द्धिमत् ॥

हस्त्यश्वरथसंकीर्णं नरनारीसमाकुलम् । पश्यन्नपश्यन्निव तत्समतिक्रामदच्युतः ॥

मनसा तं वहन्भारं तमेवार्थं विचिन्तयन् । आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलामाससाद ह ॥

तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः । स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह ॥

स राजमार्गमासाद्य समृद्धजनसंकुलम् । पार्थिवक्षयमासाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह ॥

तत्रापि द्वारपालास्तमुग्रवाचो न्यषेधयन् । तथैव च शुकस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत ॥

न चातपाध्वसंतप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः । प्रताम्यति ग्लायति वा नापैति च तथातपात् ॥

तेषां तु द्वारपालानामेकः शोकसमन्वितः । मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् ॥

पूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः । प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां द्वितीयां राजवेश्मनः ॥

तत्रासीनः शुकस्तात मोक्षमेवानुचिन्तयन् । छायायामातपे चैव समदर्शी महाद्युतिः ॥

तं मुहूर्तादिवागम्य राज्ञो मन्त्री कृताञ्जलिः । प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां तृतीयां राजवेश्मनः ॥

तत्रान्तःपुरसंबद्धं महच्चैत्ररथोपमम् । सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् ॥

तद्दर्शयित्वा स शुकं मन्त्री काननमुत्तमम् । अर्हमासनमादिश्य निश्चक्राम ततः पुनः ॥

तं चारुवेषाः सुश्रोण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः । सूक्ष्मरक्ताम्बरधरास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ॥

संलापोल्लापकुशला नृत्तगीतविशारदाः । स्मितपूर्वाभिभाषिण्यो रूपेणाप्सरसां समाः ॥

कामोपचारकुशला भावज्ञाः सर्वकोविदाः । परं पञ्चाशतो नार्यो वारमुख्याः समाद्रवन् ॥

पाद्यादीनि प्रतिग्राह्य पूजया परयार्च्य च । देशकालोपपन्नेन साध्वन्नेनाप्यतर्पयन् ॥

तस्य भुक्तवतस्तात तदन्तःपुरकाननम् । सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकश्येन भारत ॥

क्रीडन्त्यश्च हसन्त्यश्च गायन्त्यश्चैव ताः शुकम् । उदारसत्त्वं सत्त्वज्ञाः सर्वाः पर्यचरंस्तदा ॥

आरणेयस्तु शुद्धात्मा त्रिसंदेहस्त्रिकर्मकृत् । वश्येन्द्रियो जितक्रोधो न हृष्यति न कुप्यति ॥

तस्मै शय्यासनं दिव्यं वरार्हं रत्नभूषितम् । स्पर्ध्यास्तरणसंस्तीर्णं ददुस्ताः परमस्त्रियः ॥

पादशौचं तु कृत्वैव शुकः संध्यामुपास्य च । निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं विचिन्तयन् ॥

पूर्वरात्रे तु तत्रासौ भूत्वा ध्यानपरायणः । मध्यरात्रे यथान्यायं निद्रामाहारयत्प्रभुः ॥

ततो मुहूर्तादुत्थाय कृत्वा शौचमनन्तरम् । स्त्रीभिः परिवृतो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत ॥

अनेन विधिना कार्ष्णिस्तदहःशेषमच्युतः । तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास भारत ॥