Mahābhārata Reader

अहो धर्मिष्ठता तात वृत्रस्यामिततेजसः । यस्य विज्ञानमतुलं विष्णोर्भक्तिश्च तादृशी ॥

दुर्विज्ञेयमिदं तात विष्णोरमिततेजसः । कथं वा राजशार्दूल पदं तज्ज्ञातवानसौ ॥

भवता कथितं ह्येतच्छ्रद्दधे चाहमच्युत । भूयस्तु मे समुत्पन्ना बुद्धिरव्यक्तदर्शनात् ॥

कथं विनिहतो वृत्रः शक्रेण भरतर्षभ । धर्मिष्ठो विष्णुभक्तश्च तत्त्वज्ञश्च पदान्वये ॥

एतन्मे संशयं ब्रूहि पृच्छतो भरतर्षभ । वृत्रस्तु राजशार्दूल यथा शक्रेण निर्जितः ॥

यथा चैवाभवद्युद्धं तच्चाचक्ष्व पितामह । विस्तरेण महाबाहो परं कौतूहलं हि मे ॥

रथेनेन्द्रः प्रयातो वै सार्धं सुरगणैः पुरा । ददर्शाथाग्रतो वृत्रं विष्ठितं पर्वतोपमम् ॥

योजनानां शतान्यूर्ध्वं पञ्चोच्छ्रितमरिंदम । शतानि विस्तरेणाथ त्रीण्येवाभ्यधिकानि तु ॥

तत्प्रेक्ष्य तादृशं रूपं त्रैलोक्येनापि दुर्जयम् । वृत्रस्य देवाः संत्रस्ता न शान्तिमुपलेभिरे ॥

शक्रस्य तु तदा राजन्नूरुस्तम्भो व्यजायत । भयाद्वृत्रस्य सहसा दृष्ट्वा तद्रूपमुत्तमम् ॥

ततो नादः समभवद्वादित्राणां च निस्वनः । देवासुराणां सर्वेषां तस्मिन्युद्ध उपस्थिते ॥

अथ वृत्रस्य कौरव्य दृष्ट्वा शक्रमुपस्थितम् । न संभ्रमो न भीः काचिदास्था वा समजायत ॥

ततः समभवद्युद्धं त्रैलोक्यस्य भयंकरम् । शक्रस्य च सुरेन्द्रस्य वृत्रस्य च महात्मनः ॥

असिभिः पट्टिशैः शूलैः शक्तितोमरमुद्गरैः । शिलाभिर्विविधाभिश्च कार्मुकैश्च महास्वनैः ॥

अस्त्रैश्च विविधैर्दिव्यैः पावकोल्काभिरेव च । देवासुरैस्ततः सैन्यैः सर्वमासीत्समाकुलम् ॥

पितामहपुरोगाश्च सर्वे देवगणास्तथा । ऋषयश्च महाभागास्तद्युद्धं द्रष्टुमागमन् ॥

विमानाग्र्यैर्महाराज सिद्धाश्च भरतर्षभ । गन्धर्वाश्च विमानाग्र्यैरप्सरोभिः समागमन् ॥

ततोऽन्तरिक्षमावृत्य वृत्रो धर्मभृतां वरः । अश्मवर्षेण देवेन्द्रं पर्वतात्समवाकिरत् ॥

ततो देवगणाः क्रुद्धाः सर्वतः शस्त्रवृष्टिभिः । अश्मवर्षमपोहन्त वृत्रप्रेरितमाहवे ॥

वृत्रश्च कुरुशार्दूल महामायो महाबलः । मोहयामास देवेन्द्रं मायायुद्धेन सर्वतः ॥

तस्य वृत्रार्दितस्याथ मोह आसीच्छतक्रतोः । रथंतरेण तं तत्र वसिष्ठः समबोधयत् ॥

देवश्रेष्ठोऽसि देवेन्द्र सुरारिविनिबर्हण । त्रैलोक्यबलसंयुक्तः कस्माच्छक्र विषीदसि ॥

एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवश्चैव जगत्प्रभुः । सोमश्च भगवान्देवः सर्वे च परमर्षयः ॥

मा कार्षीः कश्मलं शक्र कश्चिदेवेतरो यथा । आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि शत्रुं सुरेश्वर ॥

एष लोकगुरुस्त्र्यक्षः सर्वलोकनमस्कृतः । निरीक्षते त्वां भगवांस्त्यज मोहं सुरेश्वर ॥

एते ब्रह्मर्षयश्चैव बृहस्पतिपुरोगमाः । स्तवेन शक्र दिव्येन स्तुवन्ति त्वां जयाय वै ॥

एवं संबोध्यमानस्य वसिष्ठेन महात्मना । अतीव वासवस्यासीद्बलमुत्तमतेजसः ॥

ततो बुद्धिमुपागम्य भगवान्पाकशासनः । योगेन महता युक्तस्तां मायां व्यपकर्षत ॥

ततोऽङ्गिरःसुतः श्रीमांस्ते चैव परमर्षयः । दृष्ट्वा वृत्रस्य विक्रान्तमुपगम्य महेश्वरम् । ऊचुर्वृत्रविनाशार्थं लोकानां हितकाम्यया ॥

ततो भगवतस्तेजो ज्वरो भूत्वा जगत्पतेः । समाविशन्महारौद्रं वृत्रं दैत्यवरं तदा ॥

विष्णुश्च भगवान्देवः सर्वलोकाभिपूजितः । ऐन्द्रं समाविशद्वज्रं लोकसंरक्षणे रतः ॥

ततो बृहस्पतिर्धीमानुपागम्य शतक्रतुम् । वसिष्ठश्च महातेजाः सर्वे च परमर्षयः ॥

ते समासाद्य वरदं वासवं लोकपूजितम् । ऊचुरेकाग्रमनसो जहि वृत्रमिति प्रभो ॥

एष वृत्रो महाञ्शक्र बलेन महता वृतः । विश्वात्मा सर्वगश्चैव बहुमायश्च विश्रुतः ॥

तदेनमसुरश्रेष्ठं त्रैलोक्येनापि दुर्जयम् । जहि त्वं योगमास्थाय मावमंस्थाः सुरेश्वर ॥

अनेन हि तपस्तप्तं बलार्थममराधिप । षष्टिं वर्षसहस्राणि ब्रह्मा चास्मै वरं ददौ ॥

महत्त्वं योगिनां चैव महामायत्वमेव च । महाबलत्वं च तथा तेजश्चाग्र्यं सुरेश्वर ॥

एतद्वै मामकं तेजः समाविशति वासव । वृत्रमेनं त्वमप्येवं जहि वज्रेण दानवम् ॥

भगवंस्त्वत्प्रसादेन दितिजं सुदुरासदम् । वज्रेण निहनिष्यामि पश्यतस्ते सुरर्षभ ॥

आविश्यमाने दैत्ये तु ज्वरेणाथ महासुरे । देवतानामृषीणां च हर्षान्नादो महानभूत् ॥

ततो दुन्दुभयश्चैव शङ्खाश्च सुमहास्वनाः । मुरजा डिण्डिमाश्चैव प्रावाद्यन्त सहस्रशः ॥

असुराणां तु सर्वेषां स्मृतिलोपोऽभवन्महान् । प्रज्ञानाशश्च बलवान्क्षणेन समपद्यत ॥

तमाविष्टमथो ज्ञात्वा ऋषयो देवतास्तथा । स्तुवन्तः शक्रमीशानं तथा प्राचोदयन्नपि ॥

रथस्थस्य हि शक्रस्य युद्धकाले महात्मनः । ऋषिभिः स्तूयमानस्य रूपमासीत्सुदुर्दृशम् ॥