Mahābhārata Reader

त्रयीविद्यामवेक्षेत वेदेषूक्तामथाङ्गतः । ऋक्सामवर्णाक्षरतो यजुषोऽथर्वणस्तथा ॥

वेदवादेषु कुशला ह्यध्यात्मकुशलाश्च ये । सत्त्ववन्तो महाभागाः पश्यन्ति प्रभवाप्ययौ ॥

एवं धर्मेण वर्तेत क्रियाः शिष्टवदाचरेत् । असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत वै द्विजः ॥

सद्भ्य आगतविज्ञानः शिष्टः शास्त्रविचक्षणः । स्वधर्मेण क्रिया लोके कुर्वाणः सत्यसंगरः ॥

तिष्ठत्येतेषु गृहवान्षट्सु कर्मसु स द्विजः । पञ्चभिः सततं यज्ञैः श्रद्दधानो यजेत च ॥

धृतिमानप्रमत्तश्च दान्तो धर्मविदात्मवान् । वीतहर्षभयक्रोधो ब्राह्मणो नावसीदति ॥

दानमध्ययनं यज्ञस्तपो ह्रीरार्जवं दमः । एतैर्वर्धयते तेजः पाप्मानं चापकर्षति ॥

धूतपाप्मा तु मेधावी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम् ॥

अग्नींश्च ब्राह्मणांश्चार्चेद्देवताः प्रणमेत च । वर्जयेद्रुषतीं वाचं हिंसां चाधर्मसंहिताम् ॥

एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयते । ज्ञानागमेन कर्माणि कुर्वन्कर्मसु सिध्यति ॥

पञ्चेन्द्रियजलां घोरां लोभकूलां सुदुस्तराम् । मन्युपङ्कामनाधृष्यां नदीं तरति बुद्धिमान् ॥

काममन्यूद्धतं यत्स्यान्नित्यमत्यन्तमोहितम् । महता विधिदृष्टेन बलेनाप्रतिघातिना । स्वभावस्रोतसा वृत्तमुह्यते सततं जगत् ॥

कालोदकेन महता वर्षावर्तेन संततम् । मासोर्मिणर्तुवेगेन पक्षोलपतृणेन च ॥

निमेषोन्मेषफेनेन अहोरात्रजवेन च । कामग्राहेण घोरेण वेदयज्ञप्लवेन च ॥

धर्मद्वीपेन भूतानां चार्थकामरवेण च । ऋतसोपानतीरेण विहिंसातरुवाहिना ॥

युगह्रदौघमध्येन ब्रह्मप्रायभवेन च । धात्रा सृष्टानि भूतानि कृष्यन्ते यमसादनम् ॥

एतत्प्रज्ञामयैर्धीरा निस्तरन्ति मनीषिणः । प्लवैरप्लववन्तो हि किं करिष्यन्त्यचेतसः ॥

उपपन्नं हि यत्प्राज्ञो निस्तरेन्नेतरो जनः । दूरतो गुणदोषौ हि प्राज्ञः सर्वत्र पश्यति ॥

संशयात्मा स कामात्मा चलचित्तोऽल्पचेतनः । अप्राज्ञो न तरत्येव यो ह्यास्ते न स गच्छति ॥

अप्लवो हि महादोषमुह्यमानोऽधिगच्छति । कामग्राहगृहीतस्य ज्ञानमप्यस्य न प्लवः ॥

तस्मादुन्मज्जनस्यार्थे प्रयतेत विचक्षणः । एतदुन्मज्जनं तस्य यदयं ब्राह्मणो भवेत् ॥

त्र्यवदाते कुले जातस्त्रिसंदेहस्त्रिकर्मकृत् । तस्मादुन्मज्जनस्तिष्ठेन्निस्तरेत्प्रज्ञया यथा ॥

संस्कृतस्य हि दान्तस्य नियतस्य कृतात्मनः । प्राज्ञस्यानन्तरा सिद्धिरिह लोके परत्र च ॥

वर्तते तेषु गृहवानक्रुध्यन्ननसूयकः । पञ्चभिः सततं यज्ञैर्विघसाशी यजेत च ॥

सतां वृत्तेन वर्तेत क्रियाः शिष्टवदाचरेत् । असंरोधेन धर्मस्य वृत्तिं लिप्सेदगर्हिताम् ॥

श्रुतिविज्ञानतत्त्वज्ञः शिष्टाचारो विचक्षणः । स्वधर्मेण क्रियावांश्च कर्मणा सोऽप्यसंकरः ॥

क्रियावाञ्श्रद्दधानश्च दाता प्राज्ञोऽनसूयकः । धर्माधर्मविशेषज्ञः सर्वं तरति दुस्तरम् ॥

धृतिमानप्रमत्तश्च दान्तो धर्मविदात्मवान् । वीतहर्षभयक्रोधो ब्राह्मणो नावसीदति ॥

एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयते । ज्ञानवित्त्वेन कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिध्यति ॥

अधर्मं धर्मकामो हि करोतीहाविचक्षणः । धर्मं चाधर्मसंकाशं शोचन्निव करोति सः ॥

धर्मं करोमीति करोत्यधर्म;मधर्मकामश्च करोति धर्मम् । उभे बालः कर्मणी न प्रजान;न्स जायते म्रियते चापि देही ॥