Mahābhārata Reader

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । निदर्शनकरं लोके सज्जनाचरितं सदा ॥

अस्यैवार्थस्य सदृशं यच्छ्रुतं मे तपोवने । जामदग्न्यस्य रामस्य यदुक्तमृषिसत्तमैः ॥

वने महति कस्मिंश्चिदमनुष्यनिषेविते । ऋषिर्मूलफलाहारो नियतो नियतेन्द्रियः ॥

दीक्षादमपरः शान्तः स्वाध्यायपरमः शुचिः । उपवासविशुद्धात्मा सततं सत्पथे स्थितः ॥

तस्य संदृश्य सद्भावमुपविष्टस्य धीमतः । सर्वसत्त्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः ॥

सिंहव्याघ्राः सशरभा मत्ताश्चैव महागजाः । द्वीपिनः खड्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः ॥

ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः । तस्यर्षेः शिष्यवच्चैव न्यग्भूताः प्रियकारिणः ॥

दत्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथागतम् । ग्राम्यस्त्वेकः पशुस्तत्र नाजहाच्छ्वा महामुनिम् ॥

भक्तोऽनुरक्तः सततमुपवासकृशोऽबलः । फलमूलोत्कराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर्यथा ॥

तस्यर्षेरुपविष्टस्य पादमूले महामुनेः । मनुष्यवद्गतो भावः स्नेहबद्धोऽभवद्भृशम् ॥

ततोऽभ्ययान्महावीर्यो द्वीपी क्षतजभोजनः । श्वार्थमत्यन्तसंदुष्टः क्रूरः काल इवान्तकः ॥

लेलिह्यमानस्तृषितः पुच्छास्फोटनतत्परः । व्यादितास्यः क्षुधाभग्नः प्रार्थयानस्तदामिषम् ॥

तं दृष्ट्वा क्रूरमायान्तं जीवितार्थी नराधिप । प्रोवाच श्वा मुनिं तत्र यत्तच्छृणु महामते ॥

श्वशत्रुर्भगवन्नत्र द्वीपी मां हन्तुमिच्छति । त्वत्प्रसादाद्भयं न स्यात्तस्मान्मम महामुने ॥

न भयं द्वीपिनः कार्यं मृत्युतस्ते कथंचन । एष श्वरूपरहितो द्वीपी भवसि पुत्रक ॥

ततः श्वा द्वीपितां नीतो जाम्बूनदनिभाकृतिः । चित्राङ्गो विस्फुरन्हृष्टो वने वसति निर्भयः ॥

ततोऽभ्ययान्महारौद्रो व्यादितास्यः क्षुधान्वितः । द्वीपिनं लेलिहद्वक्त्रो व्याघ्रो रुधिरलालसः ॥

व्याघ्रं दृष्ट्वा क्षुधाभग्नं दंष्ट्रिणं वनगोचरम् । द्वीपी जीवितरक्षार्थमृषिं शरणमेयिवान् ॥

ततः संवासजं स्नेहमृषिणा कुर्वता सदा । स द्वीपी व्याघ्रतां नीतो रिपुभिर्बलवत्तरः । ततो दृष्ट्वा स शार्दूलो नाभ्यहंस्तं विशां पते ॥

स तु श्वा व्याघ्रतां प्राप्य बलवान्पिशिताशनः । न मूलफलभोगेषु स्पृहामप्यकरोत्तदा ॥

यथा मृगपतिर्नित्यं प्रकाङ्क्षति वनौकसः । तथैव स महाराज व्याघ्रः समभवत्तदा ॥

व्याघ्रस्तूटजमूलस्थस्तृप्तः सुप्तो हतैर्मृगैः । नागश्चागात्तमुद्देशं मत्तो मेघ इवोत्थितः ॥

प्रभिन्नकरटः प्रांशुः पद्मी विततमस्तकः । सुविषाणो महाकायो मेघगम्भीरनिस्वनः ॥

तं दृष्ट्वा कुञ्जरं मत्तमायान्तं मदगर्वितम् । व्याघ्रो हस्तिभयात्त्रस्तस्तमृषिं शरणं ययौ ॥

ततोऽनयत्कुञ्जरतां तं व्याघ्रमृषिसत्तमः । महामेघोपमं दृष्ट्वा तं स भीतोऽभवद्गजः ॥

ततः कमलषण्डानि शल्लकीगहनानि च । व्यचरत्स मुदा युक्तः पद्मरेणुविभूषितः ॥

कदाचिद्रममाणस्य हस्तिनः सुमुखं तदा । ऋषेस्तस्योटजस्थस्य कालोऽगच्छन्निशानिशम् ॥

अथाजगाम तं देशं केसरी केसरारुणः । गिरिकन्दरजो भीमः सिंहो नागकुलान्तकः ॥

तं दृष्ट्वा सिंहमायान्तं नागः सिंहभयाकुलः । ऋषिं शरणमापेदे वेपमानो भयातुरः ॥

ततः स सिंहतां नीतो नागेन्द्रो मुनिना तदा । वन्यं नागणयत्सिंहं तुल्यजातिसमन्वयात् ॥

दृष्ट्वा च सोऽनशत्सिंहो वन्यो भीसन्नवाग्बलः । स चाश्रमेऽवसत्सिंहस्तस्मिन्नेव वने सुखी ॥

न त्वन्ये क्षुद्रपशवस्तपोवननिवासिनः । व्यदृश्यन्त भयत्रस्ता जीविताकाङ्क्षिणः सदा ॥

कदाचित्कालयोगेन सर्वप्राणिविहिंसकः । बलवान्क्षतजाहारो नानासत्त्वभयंकरः ॥

अष्टपादूर्ध्वचरणः शरभो वनगोचरः । तं सिंहं हन्तुमागच्छन्मुनेस्तस्य निवेशनम् ॥

तं मुनिः शरभं चक्रे बलोत्कटमरिंदम । ततः स शरभो वन्यो मुनेः शरभमग्रतः । दृष्ट्वा बलिनमत्युग्रं द्रुतं संप्राद्रवद्भयात् ॥

स एवं शरभस्थाने न्यस्तो वै मुनिना तदा । मुनेः पार्श्वगतो नित्यं शारभ्यं सुखमाप्तवान् ॥

ततः शरभसंत्रस्ताः सर्वे मृगगणा वनात् । दिशः संप्राद्रवन्राजन्भयाज्जीवितकाङ्क्षिणः ॥

शरभोऽप्यतिसंदुष्टो नित्यं प्राणिवधे रतः । फलमूलाशनं शान्तं नैच्छत्स पिशिताशनः ॥

ततो रुधिरतर्षेण बलिना शरभोऽन्वितः । इयेष तं मुनिं हन्तुमकृतज्ञः श्वयोनिजः ॥

ततस्तेन तपःशक्त्या विदितो ज्ञानचक्षुषा । विज्ञाय च महाप्राज्ञो मुनिः श्वानं तमुक्तवान् ॥

श्वा त्वं द्वीपित्वमापन्नो द्वीपी व्याघ्रत्वमागतः । व्याघ्रो नागो मदपटुर्नागः सिंहत्वमाप्तवान् ॥

सिंहोऽतिबलसंयुक्तो भूयः शरभतां गतः । मया स्नेहपरीतेन न विमृष्टः कुलान्वयः ॥

यस्मादेवमपापं मां पाप हिंसितुमिच्छसि । तस्मात्स्वयोनिमापन्नः श्वैव त्वं हि भविष्यसि ॥

ततो मुनिजनद्वेषाद्दुष्टात्मा श्वाकृतोऽबुधः । ऋषिणा शरभः शप्तः स्वं रूपं पुनराप्तवान् ॥