Vidya Kendra
Mahābhārata
Home Introduction Reader Glossary All Resources
Vidyakendra
Vidyakendra Home

Mahābhārata Reader

Interactive Scholarly Reading Environment

Navigate to Verse

Currently viewing: Parva 12 - Chapter 12.110 (26 verses)
Powered by Aksharamukha

Search Mahābhārata

Try searching for: dharma, युद्ध, Arjuna, 1.1.5 (verse reference)
Quick Navigation: Start Browse Parvas
❖ ❖ ❖

Chapter 12.110

Verse 1 View Details
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्नरो वर्तेत भारत । विद्वञ्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥
Yudhishthira said How, O Bharata, should a person act who wishes to follow virtue? O foremost of Bharata's race, learned as you are, enlighten me on the question put by me.
View Padaccheda
कथं | धर्मे | स्थातुम् | इच्छन् | राजा | वर्तेत | धार्मिकः
सम्यग् | जिज्ञासमानाय | प्रब्रूहि | भरत + ऋषभ
Verse 2 View Details
सत्यं चैवानृतं चोभे लोकानावृत्य तिष्ठतः । तयोः किमाचरेद्राजन्पुरुषो धर्मनिश्चितः ॥
Truth and falsehood exist, all over the world. Which of these two, O king, should a virtuous person follow.
View Padaccheda
सत्यं | च + एव + अनृत | च + उभ् | लोकान् | आवृत्य | तिष्ठतः
तयोः | किम् | आचरेद् | राजन् | पुरुषो | धर्म + निश्चि
Verse 3 View Details
किं स्वित्सत्यं किमनृतं किं स्विद्धर्म्यं सनातनम् । कस्मिन्काले वदेत्सत्यं कस्मिन्कालेऽनृतं वदेत् ॥
What again is truth? What is falsehood? What, again, is eternal virtue? When should a person tell the truth, and when should he tell an untruth?
View Padaccheda
किं | स्वित् | सत्यं | किम् | अनृतं | किं | स्विद् | धर्म्यं | सनातनम्
कस्मिन् | काले | वदेत् | सत्यं | कस्मिन् | काले | ऽनृतं | वदेत्
Verse 4 View Details
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् । यद्भूलोके सुदुर्ज्ञातं तत्ते वक्ष्यामि भारत ॥
Bhishma said s To tell the truth is righteous. There is nothing higher than truth. I shall now, O Bharata, tell you what men do not know generally.
View Padaccheda
सत्यस्य | वचनं | साधु | न | सत्याद् | विद्यते | परम्
यद् | भू + लोक | सु + दुर्ज्ञात | तत् | ते | वक्ष्यामि | भारत
Verse 5 View Details
भवेत्सत्यं न वक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् । यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं वाप्यनृतं भवेत् ॥
There, where falsehood prevails as truth, truth should not be said. There, again, where truth passes for falsehood, even falsehood should be said.
View Padaccheda
भवेत् | सत्यं | न | वक्तव्यं | वक्तव्यम् | अनृतं | भवेत्
यत्र + अनृत | भवेत् | सत्यं | सत्यं | वा + अपि + अनृत | भवेत्
Verse 6 View Details
तादृशे मुह्यते बालो यत्र सत्यमनिष्ठितम् । सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित् ॥
That ignorant person commits sin, who says truth which is not righteous. That person is a master of duties who can distinguish truth from untruth.
View Padaccheda
तादृशे | मुह्यते | बालो | यत्र | सत्यम् | अनिष्ठितम्
सत्य + अनृत | विनिश्चित्य | ततो | भवति | धर्म + विद्
Verse 7 View Details
अप्यनार्योऽकृतप्रज्ञः पुरुषोऽपि सुदारुणः । सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥
Even a person, who is disreputable, who is of impure soul, and who is very truthless, may succeed in acquiring great merit as the hunter Balaka by killing the blind beast.
View Padaccheda
अपि + अनार्य | अकृत + प्रज्ञा | पुरुषो | ऽपि | सु + दारुण
सु + महत् | प्राप्नुयात् | पुण्यं | बलाको | अन्ध + वध | इव
Verse 8 View Details
किमाश्चर्यं च यन्मूढो धर्मकामोऽप्यधर्मवित् । सुमहत्प्राप्नुयात्पापं गङ्गायामिव कौशिकः ॥
How extraordinary it is that a foolish person though desirous of winning merit still perpetrated a sinful deed! An owl, again, living on the banks of the Ganges, acquired great merit.
View Padaccheda
किम् | आश्चर्यं | च | यत् + मुह् | धर्म + काम | अपि + अधर्म + विद्
सु + महत् | प्राप्नुयात् | पापं | गङ्गायाम् | इव | कौशिकः
Verse 9 View Details
तादृशोऽयमनुप्रश्नो यत्र धर्मः सुदुर्वचः । दुष्करः प्रतिसंख्यातुं तर्केणात्र व्यवस्यति ॥
The question you have put to me a difficult one, because it is difficult to say what is righteousness. It is not easy to describe it. No one describing righteousness, can describe it accurately.
View Padaccheda
तादृशो | ऽयम् | अनुप्रश्नो | यत्र | धर्मः | सु + दुर्वच
दुष्करः | प्रतिसंख्यातुं | तर्क + अत्र | व्यवस्यति
Verse 10 View Details
प्रभावार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् । यत्स्यादहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ॥
Righteousness was declared for the aggrandisement and growth of all creatures. Therefore, what brings on advancement and growth is righteousness.
View Padaccheda
प्रभव + अर्थ | हि | भूतानां | धर्मः | सृष्टः | स्वयंभुवा
यम् | एते | ऽभ्यनुजानीयुः | स | धर्म | इति | निश्चयः
Verse 11 View Details
धारणाद्धर्म इत्याहुर्धर्मेण विधृताः प्रजाः । यत्स्याद्धारणसंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ॥
Righteousness was declared for preventing creatures from injuring one another. Therefore, Righteousness is that which prevents injury to creatures.
View Padaccheda
धारणाद् | धर्म | इति + अह् | धर्मेण | विधृताः | प्रजाः
यम् | एते | ऽभ्यनुजानीयुः | स | धर्म | इति | निश्चयः
Verse 12 View Details
श्रुतिधर्म इति ह्येके नेत्याहुरपरे जनाः । न तु तत्प्रत्यसूयामो न हि सर्वं विधीयते ॥
Some say that Righteousness is the injunction of the Shrutis. Others do not agree to this. I would into blame them that say so. Everything, again, has not been described in the Shrutis.
View Padaccheda
श्रुति + धर्म | इति | हि + एक | न + इति + अह् | अपरे | जनाः
न | तु | तत् | प्रत्यसूयामो | न | हि | सर्वं | विधीयते
Verse 13 View Details
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धनमिच्छन्ति कर्हिचित् । तेभ्यस्तन्न तदाख्येयं स धर्म इति निश्चयः ॥
Sometimes men, desirous of getting hold of the wealth of some one, make enquiries. One should never answer such enquiries. That is settled duty.
View Padaccheda
ये | ऽन्यायेन | जिहीर्षन्तो | धनम् | इच्छन्ति | कर्हिचित्
यम् | एते | ऽभ्यनुजानीयुः | स | धर्म | इति | निश्चयः
Verse 14 View Details
अकूजनेन चेन्मोक्षो नात्र कूजेत्कथंचन । अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन्वाप्यकूजनात् ॥
View Padaccheda
अकूजनेन | चेद् + मोक्ष | न + अत्र | कूजेत् | कथंचन
अवश्यं | कूजितव्यं | वा | शङ्केरन् | वा + अपि + अकूजन
Verse 15 View Details
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विचारितम् । यः पापैः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादिति ॥
If by becoming silent, one succeeds in escaping, one should remain silent, If, however, one's silence at a time when one must speak creates suspicion, it would be better then to say what is untrue than what is true. This is right conclusion. If one can escape from sinful men by an oath, one may take it without committing sin.
View Padaccheda
श्रेयस् + तत्र + अनृत | वक्तुं | सत्याद् | इति | विचारितम्
यः | पापैः | सह | सम्बन्ध + मुच् | शपथाद् | इति
Verse 16 View Details
न च तेभ्यो धनं देयं शक्ये सति कथंचन । पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत् ॥
One should not, even if he is able, give away his wealth to sinful men. Wealth given to sinful men assails even the giver.
View Padaccheda
संनिपातो | न | गन्तव्यः | शक्ये | सति | कथंचन
पापेभ्यो | हि | धनं | दत्तं | दातारम् | अपि | पीडयेत्
Verse 17 View Details
स्वशरीरोपरोधेन वरमादातुमिच्छतः । सत्यसंप्रतिपत्त्यर्थं ये ब्रूयुः साक्षिणः क्वचित् । अनुक्त्वा तत्र तद्वाच्यं सर्वे तेऽनृतवादिनः ॥
If a creditor wishes to take from his debtor a payment of the load by bodily service, the witnesses would all perjure, it, summoned by the creditor for establishing the truth of the agreement, they did not say what should be said. When life is in danger, or on occasions of marriage, one may say an untruth.
View Padaccheda
स्व + शरीर + उपरोध | वरम् | आदातुम् | इच्छतः
सत्य + सम्प्रतिपत्ति + अर्थ | ये | ब्रूयुः | साक्षिणः | क्वचित्
तत्र | तद् | वाच्यं | सर्वे | ते | अनृत + वादिन्
Verse 18 View Details
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् । अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् । परेषां धर्ममाकाङ्क्षन्नीचः स्याद्धर्मभिक्षुकः ॥
One, who seeks for virtue, does not commit a sin by saying a falsehood, if it be said to save the wealth and prosperity of others, or for religious purposes.
View Padaccheda
भवेत् | सत्यं | न | वक्तव्यं | वक्तव्यम् | अनृतं | भवेत्
अर्थस्य | रक्षण + अर्थ | परेषां | धर्म + कारण
परेषां | धर्मम् | आकाङ्क्ष् + नीच | स्याद् | धर्म + भिक्षुक
Verse 19 View Details
प्रतिश्रुत्य तु दातव्यं श्वःकार्यस्तु बलात्कृतः । यः कश्चिद्धर्मसमयात्प्रच्युतोऽधर्ममास्थितः ॥
View Padaccheda
प्रतिश्रुत्य | तु | दातव्यं | श्वस् + कृ + तु | बलात्कृतः
यः | कश्चिद् | धर्म + समय | प्रच्युतो | ऽधर्मम् | आस्थितः
Verse 20 View Details
शठः स्वधर्ममुत्सृज्य तमिच्छेदुपजीवितुम् । सर्वोपायैर्निहन्तव्यः पापो निकृतिजीवनः ॥
View Padaccheda
शठः | स्वधर्मम् | उत्सृज्य | तम् | इच्छेद् | उपजीवितुम्
सर्व + उपाय | नियन्तव्या | विकर्मन् + स्थ | नराधिप
Verse 21 View Details
धनमित्येव पापानां सर्वेषामिह निश्चयः । येऽविषह्या ह्यसंभोज्या निकृत्या पतनं गताः ॥
View Padaccheda
धनम् | इति + एव | पापानां | सर्वेषाम् | इह | निश्चयः
ये | ऽविषह्या | हि + असंभोज्य | निकृत्या | पतनं | गताः
Verse 22 View Details
च्युता देवमनुष्येभ्यो यथा प्रेतास्तथैव ते । धनादानाद्दुःखतरं जीविताद्विप्रयोजनम् ॥
View Padaccheda
च्युता | देव + मनुष्य | यथा | प्रेत + तथा + एव | ते
धन + आदान | दुःखतरं | जीविताद् | विप्रयोजनम्
Verse 23 View Details
अयं वो रोचतां धर्म इति वाच्यः प्रयत्नतः । न कश्चिदस्ति पापानां धर्म इत्येष निश्चयः ॥
Of those sinful men there is none to whom you can say, This is your duty. Let your heart be to it!-Their firm belief is that there is nothing in this world which is equal to wealth.
View Padaccheda
अयं | वो | रोचतां | धर्म | इति | वाच्यः | प्रयत्नतः
न | कश्चिद् | अस्ति | पापानां | धर्म | इति + एतद् | निश्चयः
Verse 24 View Details
तथागतं च यो हन्यान्नासौ पापेन लिप्यते । स्वकर्मणा हतं हन्ति हत एव स हन्यते । तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु ॥
The person that would kill such a creature would commit no sin. He, who slays him, slays one that has been already killed by his own acts. If killed, it is the dead that is killed.
View Padaccheda
तथागतं | च | यो | हन् + न + अदस् | पापेन | लिप्यते
स्व + कर्मन् | हतं | हन्ति | हत | एव | स | हन्यते
तेषु | यः | समयं | कश्चित् | कुर्वीत | हतबुद्धिषु
Verse 25 View Details
यथा काकश्च गृध्रश्च तथैवोपधिजीविनः । ऊर्ध्वं देहविमोक्षान्ते भवन्त्येतासु योनिषु ॥
He, who promises to kill those persons of lost senses, should keep his promise. Such sinners are like the crow and the vulture who live by deceit. When their bodies are dissolved, they are born again as crows and vultures.
View Padaccheda
यथा | काक + च | गृध्र + च | तथा + एव + उपधि + जीविन्
ऊर्ध्वं | देह + विमोक्ष + अन्त | भू + एतद् | योनिषु
Verse 26 View Details
यस्मिन्यथा वर्तते यो मनुष्य;स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः । मायाचारो मायया वर्तितव्यः; साध्वाचारः साधुना प्रत्युदेयः ॥
One should treat another as the latter does him. A deceitful person should be thwarted with deceit, while an honest man should be treated with honesty.
View Padaccheda
यस्मिन् | यथा | वर्तते | यो | मनुष्यस् | तद् + तथा | वर्तितव्यं | स | धर्मः
माया + आचार | मायया | वर्तितव्यः | साधु + आचार | साधुना | प्रत्युदेयः

More Options