Mahābhārata Reader

काम्बोजं पश्य दुर्धर्षं काम्बोजास्तरणोचितम् । शयानमृषभस्कन्धं हतं पांसुशु माधव ॥

यस्य क्षतजसंदिग्धौ बाहू चन्दनरूषितौ । अवेक्ष्य कृपणं भार्या विलपत्यतिदुःखिता ॥

इमौ तौ परिघप्रख्यौ बाहू शुभतलाङ्गुली । ययोर्विवरमापन्नां न रतिर्मां पुराजहत् ॥

कां गतिं नु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वर । दूरबन्धुरनाथेव अतीव मधुरस्वरा ॥

आतपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स्रजाम् । क्लान्तानामपि नारीणां न श्रीर्जहति वै तनुम् ॥

शयानमभितः शूरं कालिङ्गं मधुसूदन । पश्य दीप्ताङ्गदयुगप्रतिबद्धमहाभुजम् ॥

मागधानामधिपतिं जयत्सेनं जनार्दन । परिवार्य प्ररुदिता मागध्यः पश्य योषितः ॥

आसामायतनेत्राणां सुस्वराणां जनार्दन । मनःश्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे ॥

प्रकीर्णसर्वाभरणा रुदन्त्यः शोककर्शिताः । स्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्यः शेरते भुवि ॥

कोसलानामधिपतिं राजपुत्रं बृहद्बलम् । भर्तारं परिवार्यैताः पृथक्प्ररुदिताः स्त्रियः ॥

अस्य गात्रगतान्बाणान्कार्ष्णिबाहुबलार्पितान् । उद्धरन्त्यसुखाविष्टा मूर्छमानाः पुनः पुनः ॥

आसां सर्वानवद्यानामातपेन परिश्रमात् । प्रम्लाननलिनाभानि भान्ति वक्त्राणि माधव ॥

द्रोणेन निहताः शूराः शेरते रुचिराङ्गदाः । द्रोणेनाभिमुखाः सर्वे भ्रातरः पञ्च केकयाः ॥

तप्तकाञ्चनवर्माणस्ताम्रध्वजरथस्रजः । भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावकाः ॥

द्रोणेन द्रुपदं संख्ये पश्य माधव पातितम् । महाद्विपमिवारण्ये सिंहेन महता हतम् ॥

पाञ्चालराज्ञो विपुलं पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम् । आतपत्रं समाभाति शरदीव दिवाकरः ॥

एतास्तु द्रुपदं वृद्धं स्नुषा भार्याश्च दुःखिताः । दग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चाल्यं राजानमपसव्यतः ॥

धृष्टकेतुं महेष्वासं चेदिपुंगवमङ्गनाः । द्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतसः ॥

द्रोणास्त्रमभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन । महेष्वासो हतः शेते नद्या हृत इव द्रुमः ॥

एष चेदिपतिः शूरो धृष्टकेतुर्महारथः । शेते विनिहतः संख्ये हत्वा शत्रून्सहस्रशः ॥

वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्याः प्रत्युपस्थिताः । चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम् ॥

दाशार्हीपुत्रजं वीरं शयानं सत्यविक्रमम् । आरोप्याङ्के रुदन्त्येताश्चेदिराजवराङ्गनाः ॥

अस्य पुत्रं हृषीकेश सुवक्त्रं चारुकुण्डलम् । द्रोणेन समरे पश्य निकृत्तं बहुधा शरैः ॥

पितरं नूनमाजिस्थं युध्यमानं परैः सह । नाजहात्पृष्ठतो वीरमद्यापि मधुसूदन ॥

एवं ममापि पुत्रस्य पुत्रः पितरमन्वगात् । दुर्योधनं महाबाहो लक्ष्मणः परवीरहा ॥

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पतितौ पश्य माधव । हिमान्ते पुष्पितौ शालौ मरुता गलिताविव ॥

काञ्चनाङ्गदवर्माणौ बाणखड्गधनुर्धरौ । ऋषभप्रतिरूपाक्षौ शयानौ विमलस्रजौ ॥

अवध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्व एव त्वया सह । ये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद्वैकर्तनात्कृपात् ॥

दुर्योधनाद्द्रोणसुतात्सैन्धवाच्च महारथात् । सोमदत्ताद्विकर्णाच्च शूराच्च कृतवर्मणः । ये हन्युः शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभाः ॥

त इमे निहताः संख्ये पश्य कालस्य पर्ययम् । नातिभारोऽस्ति दैवस्य ध्रुवं माधव कश्चन । यदिमे निहताः शूराः क्षत्रियैः क्षत्रियर्षभाः ॥

तदैव निहताः कृष्ण मम पुत्रास्तरस्विनः । यदैवाकृतकामस्त्वमुपप्लव्यं गतः पुनः ॥

शंतनोश्चैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण च । तदैवोक्तास्मि मा स्नेहं कुरुष्वात्मसुतेष्विति ॥

तयोर्न दर्शनं तात मिथ्या भवितुमर्हति । अचिरेणैव मे पुत्रा भस्मीभूता जनार्दन ॥

इत्युक्त्वा न्यपतद्भूमौ गान्धारी शोककर्शिता । दुःखोपहतविज्ञाना धैर्यमुत्सृज्य भारत ॥

ततः कोपपरीताङ्गी पुत्रशोकपरिप्लुता । जगाम शौरिं दोषेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया ॥

पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च द्रुग्धाः कृष्ण परस्परम् । उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माज्जनार्दन ॥

शक्तेन बहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बले । उभयत्र समर्थेन श्रुतवाक्येन चैव ह ॥

इच्छतोपेक्षितो नाशः कुरूणां मधुसूदन । यस्मात्त्वया महाबाहो फलं तस्मादवाप्नुहि ॥

पतिशुश्रूषया यन्मे तपः किंचिदुपार्जितम् । तेन त्वां दुरवापात्मञ्शप्स्ये चक्रगदाधर ॥

यस्मात्परस्परं घ्नन्तो ज्ञातयः कुरुपाण्डवाः । उपेक्षितास्ते गोविन्द तस्माज्ज्ञातीन्वधिष्यसि ॥

त्वमप्युपस्थिते वर्षे षट्त्रिंशे मधुसूदन । हतज्ञातिर्हतामात्यो हतपुत्रो वनेचरः । कुत्सितेनाभ्युपायेन निधनं समवाप्स्यसि ॥

तवाप्येवं हतसुता निहतज्ञातिबान्धवाः । स्त्रियः परिपतिष्यन्ति यथैता भरतस्त्रियः ॥

तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं वासुदेवो महामनाः । उवाच देवीं गान्धारीमीषदभ्युत्स्मयन्निव ॥

संहर्ता वृष्णिचक्रस्य नान्यो मद्विद्यते शुभे । जानेऽहमेतदप्येवं चीर्णं चरसि क्षत्रिये ॥

अवध्यास्ते नरैरन्यैरपि वा देवदानवैः । परस्परकृतं नाशमतः प्राप्स्यन्ति यादवाः ॥

इत्युक्तवति दाशार्हे पाण्डवास्त्रस्तचेतसः । बभूवुर्भृशसंविग्ना निराशाश्चापि जीविते ॥