Mahābhārata Reader

तथा प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महारथे । कच्चित्कृपश्च भोजश्च भयार्तौ न न्यवर्तताम् ॥

कच्चिन्न वारितौ क्षुद्रै रक्षिभिर्नोपलक्षितौ । असह्यमिति वा मत्वा न निवृत्तौ महारथौ ॥

कच्चित्प्रमथ्य शिबिरं हत्वा सोमकपाण्डवान् । दुर्योधनस्य पदवीं गतौ परमिकां रणे ॥

पाञ्चालैर्वा विनिहतौ कच्चिन्नास्वपतां क्षितौ । कच्चित्ताभ्यां कृतं कर्म तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

तस्मिन्प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महात्मनि । कृपश्च कृतवर्मा च शिबिरद्वार्यतिष्ठताम् ॥

अश्वत्थामा तु तौ दृष्ट्वा यत्नवन्तौ महारथौ । प्रहृष्टः शनकै राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥

यत्तौ भवन्तौ पर्याप्तौ सर्वक्षत्रस्य नाशने । किं पुनर्योधशेषस्य प्रसुप्तस्य विशेषतः ॥

अहं प्रवेक्ष्ये शिबिरं चरिष्यामि च कालवत् । यथा न कश्चिदपि मे जीवन्मुच्येत मानवः ॥

इत्युक्त्वा प्राविशद्द्रौणिः पार्थानां शिबिरं महत् । अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्य विहाय भयमात्मनः ॥

स प्रविश्य महाबाहुरुद्देशज्ञश्च तस्य ह । धृष्टद्युम्नस्य निलयं शनकैरभ्युपागमत् ॥

ते तु कृत्वा महत्कर्म श्रान्ताश्च बलवद्रणे । प्रसुप्ता वै सुविश्वस्ताः स्वसैन्यपरिवारिताः ॥

अथ प्रविश्य तद्वेश्म धृष्टद्युम्नस्य भारत । पाञ्चाल्यं शयने द्रौणिरपश्यत्सुप्तमन्तिकात् ॥

क्षौमावदाते महति स्पर्ध्यास्तरणसंवृते । माल्यप्रवरसंयुक्ते धूपैश्चूर्णैश्च वासिते ॥

तं शयानं महात्मानं विस्रब्धमकुतोभयम् । प्राबोधयत पादेन शयनस्थं महीपते ॥

स बुद्ध्वा चरणस्पर्शमुत्थाय रणदुर्मदः । अभ्यजानदमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम् ॥

तमुत्पतन्तं शयनादश्वत्थामा महाबलः । केशेष्वालम्ब्य पाणिभ्यां निष्पिपेष महीतले ॥

स बलात्तेन निष्पिष्टः साध्वसेन च भारत । निद्रया चैव पाञ्चाल्यो नाशकच्चेष्टितुं तदा ॥

तमाक्रम्य तदा राजन्कण्ठे चोरसि चोभयोः । नदन्तं विस्फुरन्तं च पशुमारममारयत् ॥

तुदन्नखैस्तु स द्रौणिं नातिव्यक्तमुदाहरत् । आचार्यपुत्र शस्त्रेण जहि मा मा चिरं कृथाः । त्वत्कृते सुकृताँल्लोकान्गच्छेयं द्विपदां वर ॥

तस्याव्यक्तां तु तां वाचं संश्रुत्य द्रौणिरब्रवीत् । आचार्यघातिनां लोका न सन्ति कुलपांसन । तस्माच्छस्त्रेण निधनं न त्वमर्हसि दुर्मते ॥

एवं ब्रुवाणस्तं वीरं सिंहो मत्तमिव द्विपम् । मर्मस्वभ्यवधीत्क्रुद्धः पादाष्ठीलैः सुदारुणैः ॥

तस्य वीरस्य शब्देन मार्यमाणस्य वेश्मनि । अबुध्यन्त महाराज स्त्रियो ये चास्य रक्षिणः ॥

ते दृष्ट्वा वर्ष्मवन्तं तमतिमानुषविक्रमम् । भूतमेव व्यवस्यन्तो न स्म प्रव्याहरन्भयात् ॥

तं तु तेनाभ्युपायेन गमयित्वा यमक्षयम् । अध्यतिष्ठत्स तेजस्वी रथं प्राप्य सुदर्शनम् ॥

स तस्य भवनाद्राजन्निष्क्रम्यानादयन्दिशः । रथेन शिबिरं प्रायाज्जिघांसुर्द्विषतो बली ॥

अपक्रान्ते ततस्तस्मिन्द्रोणपुत्रे महारथे । सह तै रक्षिभिः सर्वैः प्रणेदुर्योषितस्तदा ॥

राजानं निहतं दृष्ट्वा भृशं शोकपरायणाः । व्याक्रोशन्क्षत्रियाः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य भारत ॥

तासां तु तेन शब्देन समीपे क्षत्रियर्षभाः । क्षिप्रं च समनह्यन्त किमेतदिति चाब्रुवन् ॥

स्त्रियस्तु राजन्वित्रस्ता भारद्वाजं निरीक्ष्य तम् । अब्रुवन्दीनकण्ठेन क्षिप्रमाद्रवतेति वै ॥

राक्षसो वा मनुष्यो वा नैनं जानीमहे वयम् । हत्वा पाञ्चालराजं यो रथमारुह्य तिष्ठति ॥

ततस्ते योधमुख्यास्तं सहसा पर्यवारयन् । स तानापततः सर्वान्रुद्रास्त्रेण व्यपोथयत् ॥

धृष्टद्युम्नं च हत्वा स तांश्चैवास्य पदानुगान् । अपश्यच्छयने सुप्तमुत्तमौजसमन्तिके ॥

तमप्याक्रम्य पादेन कण्ठे चोरसि चौजसा । तथैव मारयामास विनर्दन्तमरिंदमम् ॥

युधामन्युस्तु संप्राप्तो मत्त्वा तं रक्षसा हतम् । गदामुद्यम्य वेगेन हृदि द्रौणिमताडयत् ॥

तमभिद्रुत्य जग्राह क्षितौ चैनमपातयत् । विस्फुरन्तं च पशुवत्तथैवैनममारयत् ॥

तथा स वीरो हत्वा तं ततोऽन्यान्समुपाद्रवत् । संसुप्तानेव राजेन्द्र तत्र तत्र महारथान् । स्फुरतो वेपमानांश्च शमितेव पशून्मखे ॥

ततो निस्त्रिंशमादाय जघानान्यान्पृथग्जनान् । भागशो विचरन्मार्गानसियुद्धविशारदः ॥

तथैव गुल्मे संप्रेक्ष्य शयानान्मध्यगौल्मिकान् । श्रान्तान्न्यस्तायुधान्सर्वान्क्षणेनैव व्यपोथयत् ॥

योधानश्वान्द्विपांश्चैव प्राच्छिनत्स वरासिना । रुधिरोक्षितसर्वाङ्गः कालसृष्ट इवान्तकः ॥

विस्फुरद्भिश्च तैर्द्रौणिर्निस्त्रिंशस्योद्यमेन च । आक्षेपेण तथैवासेस्त्रिधा रक्तोक्षितोऽभवत् ॥

तस्य लोहितसिक्तस्य दीप्तखड्गस्य युध्यतः । अमानुष इवाकारो बभौ परमभीषणः ॥

ये त्वजाग्रत कौरव्य तेऽपि शब्देन मोहिताः । निरीक्ष्यमाणा अन्योन्यं द्रौणिं दृष्ट्वा प्रविव्यथुः ॥

तद्रूपं तस्य ते दृष्ट्वा क्षत्रियाः शत्रुकर्शनाः । राक्षसं मन्यमानास्तं नयनानि न्यमीलयन् ॥

स घोररूपो व्यचरत्कालवच्छिबिरे ततः । अपश्यद्द्रौपदीपुत्रानवशिष्टांश्च सोमकान् ॥

तेन शब्देन वित्रस्ता धनुर्हस्ता महारथाः । धृष्टद्युम्नं हतं श्रुत्वा द्रौपदेया विशां पते । अवाकिरञ्शरव्रातैर्भारद्वाजमभीतवत् ॥

ततस्तेन निनादेन संप्रबुद्धाः प्रभद्रकाः । शिलीमुखैः शिखण्डी च द्रोणपुत्रं समार्दयन् ॥

भारद्वाजस्तु तान्दृष्ट्वा शरवर्षाणि वर्षतः । ननाद बलवन्नादं जिघांसुस्तान्सुदुर्जयान् ॥

ततः परमसंक्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन् । अवरुह्य रथोपस्थात्त्वरमाणोऽभिदुद्रुवे ॥

सहस्रचन्द्रं विपुलं गृहीत्वा चर्म संयुगे । खड्गं च विपुलं दिव्यं जातरूपपरिष्कृतम् । द्रौपदेयानभिद्रुत्य खड्गेन व्यचरद्बली ॥

ततः स नरशार्दूलः प्रतिविन्ध्यं तमाहवे । कुक्षिदेशेऽवधीद्राजन्स हतो न्यपतद्भुवि ॥

प्रासेन विद्ध्वा द्रौणिं तु सुतसोमः प्रतापवान् । पुनश्चासिं समुद्यम्य द्रोणपुत्रमुपाद्रवत् ॥

सुतसोमस्य सासिं तु बाहुं छित्त्वा नरर्षभः । पुनरभ्यहनत्पार्श्वे स भिन्नहृदयोऽपतत् ॥

नाकुलिस्तु शतानीको रथचक्रेण वीर्यवान् । दोर्भ्यामुत्क्षिप्य वेगेन वक्षस्येनमताडयत् ॥

अताडयच्छतानीकं मुक्तचक्रं द्विजस्तु सः । स विह्वलो ययौ भूमिं ततोऽस्यापाहरच्छिरः ॥

श्रुतकर्मा तु परिघं गृहीत्वा समताडयत् । अभिद्रुत्य ततो द्रौणिं सव्ये स फलके भृशम् ॥

स तु तं श्रुतकर्माणमास्ये जघ्ने वरासिना । स हतो न्यपतद्भूमौ विमूढो विकृताननः ॥

तेन शब्देन वीरस्तु श्रुतकीर्तिर्महाधनुः । अश्वत्थामानमासाद्य शरवर्षैरवाकिरत् ॥

तस्यापि शरवर्षाणि चर्मणा प्रतिवार्य सः । सकुण्डलं शिरः कायाद्भ्राजमानमपाहरत् ॥

ततो भीष्मनिहन्ता तं सह सर्वैः प्रभद्रकैः । अहनत्सर्वतो वीरं नानाप्रहरणैर्बली । शिलीमुखेन चाप्येनं भ्रुवोर्मध्ये समार्दयत् ॥

स तु क्रोधसमाविष्टो द्रोणपुत्रो महाबलः । शिखण्डिनं समासाद्य द्विधा चिच्छेद सोऽसिना ॥

शिखण्डिनं ततो हत्वा क्रोधाविष्टः परंतपः । प्रभद्रकगणान्सर्वानभिदुद्राव वेगवान् । यच्च शिष्टं विराटस्य बलं तच्च समाद्रवत् ॥

द्रुपदस्य च पुत्राणां पौत्राणां सुहृदामपि । चकार कदनं घोरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा महाबलः ॥

अन्यानन्यांश्च पुरुषानभिसृत्याभिसृत्य च । न्यकृन्तदसिना द्रौणिरसिमार्गविशारदः ॥

कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम् । रक्ताम्बरधरामेकां पाशहस्तां शिखण्डिनीम् ॥

ददृशुः कालरात्रिं ते स्मयमानामवस्थिताम् । नराश्वकुञ्जरान्पाशैर्बद्ध्वा घोरैः प्रतस्थुषीम् । हरन्तीं विविधान्प्रेतान्पाशबद्धान्विमूर्धजान् ॥

स्वप्ने सुप्तान्नयन्तीं तां रात्रिष्वन्यासु मारिष । ददृशुर्योधमुख्यास्ते घ्नन्तं द्रौणिं च नित्यदा ॥

यतः प्रवृत्तः संग्रामः कुरुपाण्डवसेनयोः । ततः प्रभृति तां कृत्यामपश्यन्द्रौणिमेव च ॥

तांस्तु दैवहतान्पूर्वं पश्चाद्द्रौणिर्न्यपातयत् । त्रासयन्सर्वभूतानि विनदन्भैरवान्रवान् ॥

तदनुस्मृत्य ते वीरा दर्शनं पौर्वकालिकम् । इदं तदित्यमन्यन्त दैवेनोपनिपीडिताः ॥

ततस्तेन निनादेन प्रत्यबुध्यन्त धन्विनः । शिबिरे पाण्डवेयानां शतशोऽथ सहस्रशः ॥

सोऽच्छिनत्कस्यचित्पादौ जघनं चैव कस्यचित् । कांश्चिद्बिभेद पार्श्वेषु कालसृष्ट इवान्तकः ॥

अत्युग्रप्रतिपिष्टैश्च नदद्भिश्च भृशातुरैः । गजाश्वमथितैश्चान्यैर्मही कीर्णाभवत्प्रभो ॥

क्रोशतां किमिदं कोऽयं किं शब्दः किं नु किं कृतम् । एवं तेषां तदा द्रौणिरन्तकः समपद्यत ॥

अपेतशस्त्रसंनाहान्संरब्धान्पाण्डुसृञ्जयान् । प्राहिणोन्मृत्युलोकाय द्रौणिः प्रहरतां वरः ॥

ततस्तच्छस्त्रवित्रस्ता उत्पतन्तो भयातुराः । निद्रान्धा नष्टसंज्ञाश्च तत्र तत्र निलिल्यिरे ॥

ऊरुस्तम्भगृहीताश्च कश्मलाभिहतौजसः । विनदन्तो भृशं त्रस्ताः संन्यपेषन्परस्परम् ॥

ततो रथं पुनर्द्रौणिरास्थितो भीमनिस्वनम् । धनुष्पाणिः शरैरन्यान्प्रेषयद्वै यमक्षयम् ॥

पुनरुत्पततः कांश्चिद्दूरादपि नरोत्तमान् । शूरान्संपततश्चान्यान्कालरात्र्यै न्यवेदयत् ॥

तथैव स्यन्दनाग्रेण प्रमथन्स विधावति । शरवर्षैश्च विविधैरवर्षच्छात्रवांस्ततः ॥

पुनश्च सुविचित्रेण शतचन्द्रेण चर्मणा । तेन चाकाशवर्णेन तदाचरत सोऽसिना ॥

तथा स शिबिरं तेषां द्रौणिराहवदुर्मदः । व्यक्षोभयत राजेन्द्र महाह्रदमिव द्विपः ॥

उत्पेतुस्तेन शब्देन योधा राजन्विचेतसः । निद्रार्ताश्च भयार्ताश्च व्यधावन्त ततस्ततः ॥

विस्वरं चुक्रुशुश्चान्ये बह्वबद्धं तथावदन् । न च स्म प्रतिपद्यन्ते शस्त्राणि वसनानि च ॥

विमुक्तकेशाश्चाप्यन्ये नाभ्यजानन्परस्परम् । उत्पतन्तः परे भीताः केचित्तत्र तथाभ्रमन् । पुरीषमसृजन्केचित्केचिन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः ॥

बन्धनानि च राजेन्द्र संछिद्य तुरगा द्विपाः । समं पर्यपतंश्चान्ये कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥

तत्र केचिन्नरा भीता व्यलीयन्त महीतले । तथैव तान्निपतितानपिंषन्गजवाजिनः ॥

तस्मिंस्तथा वर्तमाने रक्षांसि पुरुषर्षभ । तृप्तानि व्यनदन्नुच्चैर्मुदा भरतसत्तम ॥

स शब्दः प्रेरितो राजन्भूतसंघैर्मुदा युतैः । अपूरयद्दिशः सर्वा दिवं चापि महास्वनः ॥

तेषामार्तस्वरं श्रुत्वा वित्रस्ता गजवाजिनः । मुक्ताः पर्यपतन्राजन्मृद्नन्तः शिबिरे जनम् ॥

तैस्तत्र परिधावद्भिश्चरणोदीरितं रजः । अकरोच्छिबिरे तेषां रजन्यां द्विगुणं तमः ॥

तस्मिंस्तमसि संजाते प्रमूढाः सर्वतो जनाः । नाजानन्पितरः पुत्रान्भ्रातॄन्भ्रातर एव च ॥

गजा गजानतिक्रम्य निर्मनुष्या हया हयान् । अताडयंस्तथाभञ्जंस्तथामृद्नंश्च भारत ॥

ते भग्नाः प्रपतन्तश्च निघ्नन्तश्च परस्परम् । न्यपातयन्त च परान्पातयित्वा तथापिषन् ॥

विचेतसः सनिद्राश्च तमसा चावृता नराः । जघ्नुः स्वानेव तत्राथ कालेनाभिप्रचोदिताः ॥

त्यक्त्वा द्वाराणि च द्वाःस्थास्तथा गुल्मांश्च गौल्मिकाः । प्राद्रवन्त यथाशक्ति कांदिशीका विचेतसः ॥

विप्रनष्टाश्च तेऽन्योन्यं नाजानन्त तदा विभो । क्रोशन्तस्तात पुत्रेति दैवोपहतचेतसः ॥

पलायतां दिशस्तेषां स्वानप्युत्सृज्य बान्धवान् । गोत्रनामभिरन्योन्यमाक्रन्दन्त ततो जनाः ॥

हाहाकारं च कुर्वाणाः पृथिव्यां शेरते परे । तान्बुद्ध्वा रणमत्तोऽसौ द्रोणपुत्रो व्यपोथयत् ॥

तत्रापरे वध्यमाना मुहुर्मुहुरचेतसः । शिबिरान्निष्पतन्ति स्म क्षत्रिया भयपीडिताः ॥

तांस्तु निष्पततस्त्रस्ताञ्शिबिराञ्जीवितैषिणः । कृतवर्मा कृपश्चैव द्वारदेशे निजघ्नतुः ॥

विशस्त्रयन्त्रकवचान्मुक्तकेशान्कृताञ्जलीन् । वेपमानान्क्षितौ भीतान्नैव कांश्चिदमुञ्चताम् ॥

नामुच्यत तयोः कश्चिन्निष्क्रान्तः शिबिराद्बहिः । कृपस्य च महाराज हार्दिक्यस्य च दुर्मतेः ॥

भूयश्चैव चिकीर्षन्तौ द्रोणपुत्रस्य तौ प्रियम् । त्रिषु देशेषु ददतुः शिबिरस्य हुताशनम् ॥

ततः प्रकाशे शिबिरे खड्गेन पितृनन्दनः । अश्वत्थामा महाराज व्यचरत्कृतहस्तवत् ॥

कांश्चिदापततो वीरानपरांश्च प्रधावतः । व्ययोजयत खड्गेन प्राणैर्द्विजवरो नरान् ॥

कांश्चिद्योधान्स खड्गेन मध्ये संछिद्य वीर्यवान् । अपातयद्द्रोणसुतः संरब्धस्तिलकाण्डवत् ॥

विनदद्भिर्भृशायस्तैर्नराश्वद्विरदोत्तमैः । पतितैरभवत्कीर्णा मेदिनी भरतर्षभ ॥

मानुषाणां सहस्रेषु हतेषु पतितेषु च । उदतिष्ठन्कबन्धानि बहून्युत्थाय चापतन् ॥

सायुधान्साङ्गदान्बाहून्निचकर्त शिरांसि च । हस्तिहस्तोपमानूरून्हस्तान्पादांश्च भारत ॥

पृष्ठच्छिन्नाञ्शिरश्छिन्नान्पार्श्वच्छिन्नांस्तथापरान् । समासाद्याकरोद्द्रौणिः कांश्चिच्चापि पराङ्मुखान् ॥

मध्यकायान्नरानन्यांश्चिच्छेदान्यांश्च कर्णतः । अंसदेशे निहत्यान्यान्काये प्रावेशयच्छिरः ॥

एवं विचरतस्तस्य निघ्नतः सुबहून्नरान् । तमसा रजनी घोरा बभौ दारुणदर्शना ॥

किंचित्प्राणैश्च पुरुषैर्हतैश्चान्यैः सहस्रशः । बहुना च गजाश्वेन भूरभूद्भीमदर्शना ॥

यक्षरक्षःसमाकीर्णे रथाश्वद्विपदारुणे । क्रुद्धेन द्रोणपुत्रेण संछिन्नाः प्रापतन्भुवि ॥

मातॄरन्ये पितॄनन्ये भ्रातॄनन्ये विचुक्रुशुः । केचिदूचुर्न तत्क्रुद्धैर्धार्तराष्ट्रैः कृतं रणे ॥

यत्कृतं नः प्रसुप्तानां रक्षोभिः क्रूरकर्मभिः । असांनिध्याद्धि पार्थानामिदं नः कदनं कृतम् ॥

न देवासुरगन्धर्वैर्न यक्षैर्न च राक्षसैः । शक्यो विजेतुं कौन्तेयो गोप्ता यस्य जनार्दनः ॥

ब्रह्मण्यः सत्यवाग्दान्तः सर्वभूतानुकम्पकः । न च सुप्तं प्रमत्तं वा न्यस्तशस्त्रं कृताञ्जलिम् । धावन्तं मुक्तकेशं वा हन्ति पार्थो धनंजयः ॥

तदिदं नः कृतं घोरं रक्षोभिः क्रूरकर्मभिः । इति लालप्यमानाः स्म शेरते बहवो जनाः ॥

स्तनतां च मनुष्याणामपरेषां च कूजताम् । ततो मुहूर्तात्प्राशाम्यत्स शब्दस्तुमुलो महान् ॥

शोणितव्यतिषिक्तायां वसुधायां च भूमिप । तद्रजस्तुमुलं घोरं क्षणेनान्तरधीयत ॥

संवेष्टमानानुद्विग्नान्निरुत्साहान्सहस्रशः । न्यपातयन्नरान्क्रुद्धः पशून्पशुपतिर्यथा ॥

अन्योन्यं संपरिष्वज्य शयानान्द्रवतोऽपरान् । संलीनान्युध्यमानांश्च सर्वान्द्रौणिरपोथयत् ॥

दह्यमाना हुताशेन वध्यमानाश्च तेन ते । परस्परं तदा योधा अनयन्यमसादनम् ॥

तस्या रजन्यास्त्वर्धेन पाण्डवानां महद्बलम् । गमयामास राजेन्द्र द्रौणिर्यमनिवेशनम् ॥

निशाचराणां सत्त्वानां स रात्रिर्हर्षवर्धिनी । आसीन्नरगजाश्वानां रौद्री क्षयकरी भृशम् ॥

तत्रादृश्यन्त रक्षांसि पिशाचाश्च पृथग्विधाः । खादन्तो नरमांसानि पिबन्तः शोणितानि च ॥

करालाः पिङ्गला रौद्राः शैलदन्ता रजस्वलाः । जटिला दीर्घसक्थाश्च पञ्चपादा महोदराः ॥

पश्चादङ्गुलयो रूक्षा विरूपा भैरवस्वनाः । घटजानवोऽतिह्रस्वाश्च नीलकण्ठा विभीषणाः ॥

सपुत्रदाराः सुक्रूरा दुर्दर्शनसुनिर्घृणाः । विविधानि च रूपाणि तत्रादृश्यन्त रक्षसाम् ॥

पीत्वा च शोणितं हृष्टाः प्रानृत्यन्गणशोऽपरे । इदं वरमिदं मेध्यमिदं स्वाद्विति चाब्रुवन् ॥

मेदोमज्जास्थिरक्तानां वसानां च भृशाशिताः । परमांसानि खादन्तः क्रव्यादा मांसजीविनः ॥

वसां चाप्यपरे पीत्वा पर्यधावन्विकुक्षिलाः । नानावक्त्रास्तथा रौद्राः क्रव्यादाः पिशिताशिनः ॥

अयुतानि च तत्रासन्प्रयुतान्यर्बुदानि च । रक्षसां घोररूपाणां महतां क्रूरकर्मणाम् ॥

मुदितानां वितृप्तानां तस्मिन्महति वैशसे । समेतानि बहून्यासन्भूतानि च जनाधिप ॥

प्रत्यूषकाले शिबिरात्प्रतिगन्तुमियेष सः । नृशोणितावसिक्तस्य द्रौणेरासीदसित्सरुः । पाणिना सह संश्लिष्ट एकीभूत इव प्रभो ॥

स निःशेषानरीन्कृत्वा विरराज जनक्षये । युगान्ते सर्वभूतानि भस्म कृत्वेव पावकः ॥

यथाप्रतिज्ञं तत्कर्म कृत्वा द्रौणायनिः प्रभो । दुर्गमां पदवीं कृत्वा पितुरासीद्गतज्वरः ॥

यथैव संसुप्तजने शिबिरे प्राविशन्निशि । तथैव हत्वा निःशब्दे निश्चक्राम नरर्षभः ॥

निष्क्रम्य शिबिरात्तस्मात्ताभ्यां संगम्य वीर्यवान् । आचख्यौ कर्म तत्सर्वं हृष्टः संहर्षयन्विभो ॥

तावप्याचख्यतुस्तस्मै प्रियं प्रियकरौ तदा । पाञ्चालान्सृञ्जयांश्चैव विनिकृत्तान्सहस्रशः । प्रीत्या चोच्चैरुदक्रोशंस्तथैवास्फोटयंस्तलान् ॥

एवंविधा हि सा रात्रिः सोमकानां जनक्षये । प्रसुप्तानां प्रमत्तानामासीत्सुभृशदारुणा ॥

असंशयं हि कालस्य पर्यायो दुरतिक्रमः । तादृशा निहता यत्र कृत्वास्माकं जनक्षयम् ॥

प्रागेव सुमहत्कर्म द्रौणिरेतन्महारथः । नाकरोदीदृशं कस्मान्मत्पुत्रविजये धृतः ॥

अथ कस्माद्धते क्षत्रे कर्मेदं कृतवानसौ । द्रोणपुत्रो महेष्वासस्तन्मे शंसितुमर्हसि ॥

तेषां नूनं भयान्नासौ कृतवान्कुरुनन्दन । असांनिध्याद्धि पार्थानां केशवस्य च धीमतः ॥

सात्यकेश्चापि कर्मेदं द्रोणपुत्रेण साधितम् । न हि तेषां समक्षं तान्हन्यादपि मरुत्पतिः ॥

एतदीदृशकं वृत्तं राजन्सुप्तजने विभो । ततो जनक्षयं कृत्वा पाण्डवानां महात्ययम् । दिष्ट्या दिष्ट्येति चान्योन्यं समेत्योचुर्महारथाः ॥

पर्यष्वजत्ततो द्रौणिस्ताभ्यां च प्रतिनन्दितः । इदं हर्षाच्च सुमहदाददे वाक्यमुत्तमम् ॥

पाञ्चाला निहताः सर्वे द्रौपदेयाश्च सर्वशः । सोमका मत्स्यशेषाश्च सर्वे विनिहता मया ॥

इदानीं कृतकृत्याः स्म याम तत्रैव माचिरम् । यदि जीवति नो राजा तस्मै शंसामहे प्रियम् ॥