Vidya Kendra
Mahābhārata
Home Introduction Reader Glossary All Resources
Vidyakendra
Vidyakendra Home

Mahābhārata Reader

Interactive Scholarly Reading Environment

Navigate to Verse

Currently viewing: Parva 1 - Chapter 1.87 (18 verses)
Powered by Aksharamukha

Search Mahābhārata

Try searching for: dharma, युद्ध, Arjuna, 1.1.5 (verse reference)
Quick Navigation: Start Browse Parvas
❖ ❖ ❖

Chapter 1.87

Verse 1 View Details
कतरस्त्वेतयोः पूर्वं देवानामेति सात्म्यताम् । उभयोर्धावतो राजन्सूर्याचन्द्रमसोरिव ॥
Ashtaka said: O king, who does amongst the two, namely the ascetic and the man of knowledge, first attain to the communion with Brahma, although both exerting like the sun and the moon!
View Padaccheda
कतर + तु + एतद् | पूर्वं | देवानाम् | एति | सात्म्यताम्
उभयोर् | धावतो | राजन् | सूर्याचन्द्रमसोर् | इव
Verse 2 View Details
अनिकेतो गृहस्थेषु कामवृत्तेषु संयतः । ग्राम एव वसन्भिक्षुस्तयोः पूर्वतरं गतः ॥
Yayati said : He who is a man of knowledge and who is self controlled, though living among the householders with various sorts of desires, attains to salvation first.
View Padaccheda
अनिकेतो | गृहस्थेषु | काम + वृत् | संयतः
ग्राम | एव | वसन् | भिक्षु + तद् | पूर्वतरं | गतः
Verse 3 View Details
अप्राप्य दीर्घमायुस्तु यः प्राप्तो विकृतिं चरेत् । तप्येत यदि तत्कृत्वा चरेत्सोऽन्यत्ततस्तपः ॥
Those that devote themselves to Yoga meditation take time to acquire that knowledge, for by practice alone they divest themselves from the idea of duality.
View Padaccheda
अप्राप्य | दीर्घम् | आयुस् + तु | यः | प्राप्तो | विकृतिं | चरेत्
तप्येत | यदि | तत् | कृत्वा | चरेत् | सो | ऽन्यत् | ततस् + तपस्
Verse 4 View Details
यद्वै नृशंसं तदपथ्यमाहु;र्यः सेवते धर्ममनर्थबुद्धिः । अस्वोऽप्यनीशश्च तथैव राजं;स्तदार्जवं स समाधिस्तदार्यम् ॥
Then again, if a man devoted to Yoga do not find sufficient time to attain to success in one's one life, he is benefited in his next life by the progress already made. But the man of knowledge ever sees the indestructible Unity, therefore he, though emerged in worldly enjoyments, is never affected in the heart.
View Padaccheda
यद् | वै | नृशंसं | तद् | अपथ्यम् | आहुर् | यः | सेवते | धर्मम् | अनर्थ + बुद्धि
अस्वो | अपि + अनीश + च | तथा + एव | राजंस् | तद् + आर्जव | स | समाधि + तद् + आर्य
Verse 5 View Details
केनासि दूतः प्रहितोऽद्य राज;न्युवा स्रग्वी दर्शनीयः सुवर्चाः । कुत आगतः कतरस्यां दिशि त्व;मुताहोस्वित्पार्थिवं स्थानमस्ति ॥
Ashtaka said: O king, you are young, you are handsome, you are decorated with celestial garlands, your splendour is great. From what place have you come and where do you go? Whose messenger are you? Are you going to earth?
View Padaccheda
क + अस् | दूतः | प्रहितो | ऽद्य | राजन् | युवा | स्रग्वी | दर्शनीयः | सुवर्चाः
कुत | आगतः | कतरस्यां | दिशि | त्वम् | उत + अहो | स्वित् | पार्थिवं | स्थानम् | अस्ति
Verse 6 View Details
इमं भौमं नरकं क्षीणपुण्यः; प्रवेष्टुमुर्वीं गगनाद्विप्रकीर्णः । उक्त्वाहं वः प्रपतिष्याम्यनन्तरं; त्वरन्ति मां ब्राह्मणा लोकपालाः ॥
Yayati said : As I have lost my religious virtues, I am falling into the Bhauma,(earth) hell. I shall go there after finishing my talk with you. The Lokapalas are commanding me even now to hasten thither.
View Padaccheda
इमं | भौमं | नरकं | क्षि + पुण्य | प्रवेष्टुम् | उर्वीं | गगनाद् | विप्रकीर्णः
वच् + मद् | वः | प्रपत् + अनन्तर | त्वरन्ति | मां | ब्राह्मणा | लोकपालाः
Verse 7 View Details
सतां सकाशे तु वृतः प्रपात;स्ते संगता गुणवन्तश्च सर्वे । शक्राच्च लब्धो हि वरो मयैष; पतिष्यता भूमितले नरेन्द्र ॥
O king, I have obtained the following boon from Indra. Though I shall fall on earth, yet I shall fall among wise and virtuous men.
View Padaccheda
सतां | सकाशे | तु | वृतः | प्रपातस् | ते | संगता | गुणवत् + च | सर्वे
शक्र + च | लब्धो | हि | वरो | मद् + एतद् | पतिष्यता | भूमि + तल | नरेन्द्र
Verse 8 View Details
पृच्छामि त्वां मा प्रपत प्रपातं; यदि लोकाः पार्थिव सन्ति मेऽत्र । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः; क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥
Ashtaka said : O king, I believe, you know every thing. I ask you, is there any region for myself either in heaven or in the firmament? If there be any, you shall not fall.
View Padaccheda
पृच्छामि | त्वां | मा | प्रपत | प्रपातं | यदि | लोकाः | पार्थिव | सन्ति | मे | ऽत्र
यदि + अन्तरिक्ष | यदि | वा | दिवि | श्रिताः | क्षेत्रज्ञं | त्वां | तस्य | धर्मस्य | मन्ये
Verse 9 View Details
यावत्पृथिव्यां विहितं गवाश्वं; सहारण्यैः पशुभिः पर्वतैश्च । तावल्लोका दिवि ते संस्थिता वै; तथा विजानीहि नरेन्द्रसिंह ॥
Yayati said : O best of kings, there are many regions for you to enjoy in heaven, as many as the kine and horses of earth, as the animals in the wilderness and the hills.
View Padaccheda
यावत् | पृथिव्यां | विहितं | गवाश्वं | सह + आरण्य | पशुभिः | पर्वत + च
तावत् + लोक | दिवि | ते | संस्थिता | वै | तथा | विजानीहि | नरेन्द्र + सिंह
Verse 10 View Details
तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं; ये मे लोका दिवि राजेन्द्र सन्ति । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता;स्तानाक्रम क्षिप्रममित्रसाह ॥
Ashtaka said: O king, I give to you all those regions in heaven or in the firmament that are for me to enjoy. Therefore, though falling, you must not fall. Take them soon, wherever they may be, in heaven or in the firmament. Let your sorrow cease.
View Padaccheda
तद् + त्वद् | ददामि | मा | प्रपत | प्रपातं | ये | मे | लोका | दिवि | राजन् + इन्द्र | सन्ति
यदि + अन्तरिक्ष | यदि | वा | दिवि | श्रिताः | क्षेत्रज्ञं | त्वां | तस्य | धर्मस्य | मन्ये
Verse 11 View Details
नास्मद्विधोऽब्राह्मणो ब्रह्मविच्च; प्रतिग्रहे वर्तते राजमुख्य । यथा प्रदेयं सततं द्विजेभ्य;स्तथाददं पूर्वमहं नरेन्द्र ॥
Yayati said : O best of kings, a Brahma-knowing Brahmana alone can accept gifts and not men like ourselves. O king, I myself have given away (many gifts) to Brahmanas, as I should do.
View Padaccheda
न + अस्मद्विध | ऽब्राह्मणो | ब्रह्मन् + विद् | च | प्रतिग्रहे | वर्तते | राजन् + मुख्य
यथा | प्रदेयं | सततं | द्विजेभ्यस् | तथा + दा | पूर्वम् | अहं | नरेन्द्र
Verse 12 View Details
नाब्राह्मणः कृपणो जातु जीवे;द्या चापि स्याद्ब्राह्मणी वीरपत्नी । सोऽहं यदैवाकृतपूर्वं चरेयं; विवित्समानः किमु तत्र साधु ॥
Let no man, who is not a Brahmana and no woman who is the wife of a hero, earn infamy by accepting gifts. I have always desired to perform virtuous acts on earth. What I have never done before, how shall I do it now and accept a gift?
View Padaccheda
न + अब्राह्मण | कृपणो | जातु | जीवेद् | या | च + अपि | स्याद् | ब्राह्मणी | वीर + पत्नी
सो | ऽहं | यदा + एव + अकृत + पूर्व | चरेयं | विवित्समानः | किम् | तत्र | साधु
Verse 13 View Details
पृच्छामि त्वां स्पृहणीयरूप; प्रतर्दनोऽहं यदि मे सन्ति लोकाः । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः; क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥
Pratardana said : O handsome one, I am Pratardana by name. I ask you, is there any region for me in heaven or in the firmament to enjoy as fruits of my virtues? You know everything.
View Padaccheda
पृच्छामि | त्वां | स्पृह् + रूप | प्रतर्दनो | ऽहं | यदि | मे | सन्ति | लोकाः
यदि + अन्तरिक्ष | यदि | वा | दिवि | श्रिताः | क्षेत्रज्ञं | त्वां | तस्य | धर्मस्य | मन्ये
Verse 14 View Details
सन्ति लोका बहवस्ते नरेन्द्र; अप्येकैकः सप्त सप्ताप्यहानि । मधुच्युतो घृतपृक्ता विशोका;स्ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति ॥
Yayati said : O king, innumerable regions, as effulgent as the solar disc and full of great felicity, await you. If you live only for seven days in each, they will never be exhausted.
View Padaccheda
सन्ति | लोका | बहु + तद् | नरेन्द्र | अपि + एकैक | सप्त | सप्तन् + अपि + अहर्
मधु + च्यु | घृत + पृच् | विशोकास् | ते | न + अन्तवत् | प्रतिपालयन्ति
Verse 15 View Details
तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं; ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता;स्तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः ॥
Pratardana said : I give to you all of them. Therefore, though falling, you must not fall. Let all the regions for me to enjoy be yours, whether they may be in heaven or in the firmament. Take them soon and let your sorrow cease.
View Padaccheda
तद् + त्वद् | ददामि | मा | प्रपत | प्रपातं | ये | मे | लोका | दिवि | राजन् + इन्द्र | सन्ति
यदि + अन्तरिक्ष | यदि | वा | दिवि | श्रिताः | क्षेत्रज्ञं | त्वां | तस्य | धर्मस्य | मन्ये
Verse 16 View Details
न तुल्यतेजाः सुकृतं कामयेत; योगक्षेमं पार्थिव पार्थिवः सन् । दैवादेशादापदं प्राप्य विद्वां;श्चरेन्नृशंसं न हि जातु राजा ॥
Yayati said : O king, no king of equal energy should ever desire to accept in gift the religious merits of another king acquired by Yoga. No king, if wise, should act in a censurable way, though afflicted with calamity.
View Padaccheda
न | तुल्य + तेजस् | सुकृतं | कामयेत | योगक्षेमं | पार्थिव | पार्थिवः | सन्
दैव + आदेश | आपदं | प्राप्य | विद्वांश् | चरेन् | नृशंसं | न | हि | जातु | राजा
Verse 17 View Details
धर्म्यं मार्गं चेतयानो यशस्यं; कुर्यान्नृपो धर्ममवेक्षमाणः । न मद्विधो धर्मबुद्धिः प्रजान;न्कुर्यादेवं कृपणं मां यथात्थ ॥
A king should keep his eyes fixed on virtue and walk in the path of piety and thus increase his fame. A virtuous man like me, who know what are his duties, should not act so meanly as you ask me to do.
View Padaccheda
धर्म्यं | मार्गं | चेतयानो | यशस्यं | कुर्यान् | नृपो | धर्मम् | अवेक्षमाणः
न | मद्विधो | धर्म + बुद्धि | प्रजानन् | कुर्याद् | एवं | कृपणं | मां | यथा + अह्
Verse 18 View Details
कुर्यामपूर्वं न कृतं यदन्यै;र्विवित्समानः किमु तत्र साधु । ब्रुवाणमेवं नृपतिं ययातिं; नृपोत्तमो वसुमनाब्रवीत्तम् ॥
When others, desirous of acquiring religious merit, do not accept gifts, how can I do it what they do not? When the best of kings, Yayati, said this, he was thus addressed by Vasuman.
View Padaccheda
सो | ऽहं | यदा + एव + अकृत + पूर्व | चरेयं | विवित्समानः | किम् | तत्र | साधु
ब्रुवाणम् | एवं | नृपतिं | ययातिं | नृप + उत्तम | वसुमनस् + ब्रू | तम्

More Options