Vidya Kendra
Mahābhārata
Home Introduction Reader Glossary All Resources
Vidyakendra
Vidyakendra Home

Navigate to Verse

Currently viewing: Parva 1 - Chapter 1.63 (26 verses)
Powered by Aksharamukha

Search Mahābhārata

Try searching for: dharma, युद्ध, Arjuna, 1.1.5 (verse reference)
Quick Navigation: Start Browse Parvas
❖ ❖ ❖

Chapter 1.63

कदाचिन्महाबाहुः प्रभूतबलवाहनः वनं जगाम गहनं हयनागशतैर्वृतः
Vaishampayana said : Once upon a time that king (Dushyanta) of mighty arms, accompanied with a very large force with hundreds of horses and elephants, went into a dense forest. The force were of four kinds (infantry cavalry, elephant-men, horsemen and car-warriors).
View Padaccheda
स | कदाचिन् | महत् + बाहु | प्रभू + बल + वाहन
वनं | जगाम | गहनं | हय + नाग + शत | वृतः
खड्गशक्तिधरैर्वीरैर्गदामुसलपाणिभिः प्रासतोमरहस्तैश्च ययौ योधशतैर्वृतः
Surrounded by hundreds of warriors who were armed with swords, darts, maces and big clubs, lances and spears in their hands, the king marched out.
View Padaccheda
खड्ग + शक्ति + धर | वीरैर् | गदा + मुसल + पाणि
प्रास + तोमर + हस्त + च | ययौ | योध + शत | वृतः
सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुन्दुभिनिस्वनैः रथनेमिस्वनैश्चापि सनागवरबृंहितैः
View Padaccheda
सिंह + नाद + च | योधानां | शङ्ख + दुन्दुभि + निस्वन
रथ + नेमि + स्वन + च + अपि | स + नाग + वर + बृंहय्
हेषितस्वनमिश्रैश्च क्ष्वेडितास्फोटितस्वनैः आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन्गच्छति पार्थिवे
View Padaccheda
हेषित + स्वन + मिश्र + च | क्ष्वेडित + आस्फोटय् + स्वन
आसीत् | किलकिला + शब्द + तद् | गच्छति | पार्थिवे
प्रासादवरशृङ्गस्थाः परया नृपशोभया ददृशुस्तं स्त्रियस्तत्र शूरमात्मयशस्करम्
View Padaccheda
प्रासाद + वर + शृङ्ग + स्थ | परया | नृप + शोभा
दृश् + तद् | स्त्री + तत्र | शूरम् | आत्मन् + यशस्कर
शक्रोपमममित्रघ्नं परवारणवारणम् पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र शस्त्रपाणिं स्म मेनिरे
They knew that king to be the destroyer of foes like Indra; they thought him to be the wielder of thunder-bolt himself. They said, “This is that best of heroic men who is as powerful in the battle as the Vasu. All enemies are destroyed by his great prowess.
View Padaccheda
शक्र + उपम | अमित्र + घ्न | पर + वारण
पश्यन्तः | स्त्री + गण + तत्र | शस्त्र + पाणि | स्म | मेनिरे
अयं पुरुषव्याघ्रो रणेऽद्भुतपराक्रमः यस्य बाहुबलं प्राप्य भवन्त्यसुहृद्गणाः
They knew that king to be the destroyer of foes like Indra; they thought him to be the wielder of thunder-bolt himself. They said, “This is that best of heroic men who is as powerful in the battle as the Vasu. All enemies are destroyed by his great prowess.
View Padaccheda
अयं | स | पुरुष + व्याघ्र | रणे | अद्भुत + पराक्रम
यस्य | बाहु + बल | प्राप्य | न | भू + असुहृद् + गण
इति वाचो ब्रुवन्त्यस्ताः स्त्रियः प्रेम्णा नराधिपम् तुष्टुवुः पुष्पवृष्टीश्च ससृजुस्तस्य मूर्धनि
Saying this, the ladies, out of love towards him, showered flowers on the head of the king to his great gratification. Having been blessed by the best of Brahmanas everywhere on the way.
View Padaccheda
इति | वाचो | ब्रू + तद् | स्त्रियः | प्रेम्णा | नर + अधिप
तुष्टुवुः | पुष्प + वृष्टि + च | सृज् + तद् | मूर्धनि
तत्र तत्र विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः निर्ययौ परया प्रीत्या वनं मृगजिघांसया
View Padaccheda
तत्र | तत्र | च | विप्र + इन्द्र | स्तूयमानः | समन्ततः
निर्ययौ | परया | प्रीत्या | वनं | मृग + जिघांसा
सुदूरमनुजग्मुस्तं पौरजानपदास्तदा न्यवर्तन्त ततः पश्चादनुज्ञाता नृपेण
The citizens and other people also followed the king for some distance. Then they returned when they were commanded by the king.
View Padaccheda
सुदूरम् | अनुगम् + तद् | पौर + जानपद + तदा
न्यवर्तन्त | ततः | पश्चाद् | अनुज्ञाता | नृपेण | ह
सुपर्णप्रतिमेनाथ रथेन वसुधाधिपः महीमापूरयामास घोषेण त्रिदिवं तथा
Thereupon, the king of the world got upon his car which was equal to Garuda in speed and filled the whole world, even the heavens, with the rattle of his car-wheels. Thus proceeding he saw a forest like the Nandanavana of heaven. It abounded in Bilva, Arka, Khadira, Kapittha and Dhava trees.
View Padaccheda
सुपर्ण + प्रतिमा + अथ | रथेन | वसुधा + अधिप
महीम् | आपूरयामास | घोषेण | त्रिदिवं | तथा
गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम् बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्
Thereupon, the king of the world got upon his car which was equal to Garuda in speed and filled the whole world, even the heavens, with the rattle of his car-wheels. Thus proceeding he saw a forest like the Nandanavana of heaven. It abounded in Bilva, Arka, Khadira, Kapittha and Dhava trees.
View Padaccheda
स | गच्छन् | ददृशे | धीमान् | नन्दन + प्रतिम | वनम्
बिल्व + अर्क + खदिर + आकृ | कपित्थ + धव + संकुल
विषमं पर्वतप्रस्थैरश्मभिश्च समावृतम् निर्जलं निर्मनुष्यं बहुयोजनमायतम् मृगसंघैर्वृतं घोरैरन्यैश्चापि वनेचरैः
Its soil was uneven and covered with blocks of stone, loosened from the hills. There were no water and human habitations; it extended to many yojanas.
View Padaccheda
विषमं | पर्वत + प्रस्थ | अश्मन् + च | समावृतम्
निर्जलं | निर्मनुष्यं | च | बहु + योजन | आयतम्
मृग + संघ | वृतं | घोरैर् | अन्य + च + अपि | वनेचरैः
तद्वनं मनुजव्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः लोडयामास दुःषन्तः सूदयन्विविधान्मृगान्
View Padaccheda
तद् | वनं | मनुज + व्याघ्र | स + भृत्य + बल + वाहन
लोडयामास | दुःषन्तः | सूदयन् | विविधान् | मृगान्
बाणगोचरसंप्राप्तांस्तत्र व्याघ्रगणान्बहून् पातयामास दुःषन्तो निर्बिभेद सायकैः
View Padaccheda
बाण + गोचर + सम्प्राप् + तत्र | व्याघ्र + गण | बहून्
पातयामास | दुःषन्तो | निर्बिभेद | च | सायकैः
दूरस्थान्सायकैः कांश्चिदभिनत्स नरर्षभः अभ्याशमागतांश्चान्यान्खड्गेन निरकृन्तत
View Padaccheda
दूर + स्थ | सायकैः | कांश्चिद् | अभिनत् | स | नर + ऋषभ
अभ्याशम् | आगम् + च + अन्य | खड्गेन | निरकृन्तत
कांश्चिदेणान्स निर्जघ्ने शक्त्या शक्तिमतां वरः गदामण्डलतत्त्वज्ञश्चचारामितविक्रमः
View Padaccheda
कांश्चिद् | एणान् | स | निर्जघ्ने | शक्त्या | शक्तिमतां | वरः
गदा + मण्डल + तत्त्व + ज्ञ + चर् + अमित + विक्रम
तोमरैरसिभिश्चापि गदामुसलकर्पणैः चचार विनिघ्नन्वै वन्यांस्तत्र मृगद्विजान्
View Padaccheda
तोमरैर् | असि + च + अपि | गदा + मुसल + कर्पण
चचार | स | विनिघ्नन् | वै | वन्य + तत्र | मृग + द्विज
राज्ञा चाद्भुतवीर्येण योधैश्च समरप्रियैः लोड्यमानं महारण्यं तत्यजुश्च महामृगाः
View Padaccheda
राज्ञा | च + अद्भुत + वीर्य | योध + च | समर + प्रिय
लोड्यमानं | महत् + अरण्य | त्यज् + च | महामृगाः
तत्र विद्रुतसंघानि हतयूथपतीनि मृगयूथान्यथौत्सुक्याच्छब्दं चक्रुस्ततस्ततः
View Padaccheda
तत्र | विद्रु + संघ | हन् + यूथ + पति | च
मृग + यूथ + अथ + औत्सुक्य + शब्द | कृ + ततस्
शुष्कां चापि नदीं गत्वा जलनैराश्यकर्शिताः व्यायामक्लान्तहृदयाः पतन्ति स्म विचेतसः
View Padaccheda
शुष्कां | च + अपि | नदीं | गत्वा | जल + नैराश्य + कर्शय्
व्यायाम + क्लम् + हृदय | पतन्ति | स्म | विचेतसः
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च पतिता भुवि केचित्तत्र नरव्याघ्रैरभक्ष्यन्त बुभुक्षितैः
View Padaccheda
क्षुध् + पिपासा + परी + च | श्रम् + च | पतिता | भुवि
केचित् | तत्र | नर + व्याघ्र | अभक्ष्यन्त | बुभुक्षितैः
केचिदग्निमथोत्पाद्य समिध्य वनेचराः भक्षयन्ति स्म मांसानि प्रकुट्य विधिवत्तदा
View Padaccheda
केचिद् | अग्निम् | अथ + उत्पादय् | समिध्य | च | वनेचराः
भक्षयन्ति | स्म | मांसानि | प्रकुट्य | विधिवत् | तदा
तत्र केचिद्गजा मत्ता बलिनः शस्त्रविक्षताः संकोच्याग्रकरान्भीताः प्रद्रवन्ति स्म वेगिताः
View Padaccheda
तत्र | केचिद् | गजा | मत्ता | बलिनः | शस्त्र + विक्षन्
व्यायाम + क्लम् + हृदय | पतन्ति | स्म | विचेतसः
शकृन्मूत्रं सृजन्तश्च क्षरन्तः शोणितं बहु वन्या गजवरास्तत्र ममृदुर्मनुजान्बहून्
View Padaccheda
शकृत् + मूत्र | सृज् + च | क्षरन्तः | शोणितं | बहु
वन्या | गज + वर + तत्र | ममृदुर् | मनुजान् | बहून्
तद्वनं बलमेघेन शरधारेण संवृतम् व्यरोचन्महिषाकीर्णं राज्ञा हतमहामृगम्
Many big and strong elephants during the time of running trampled to death many soldiers (of the king). The forest, which had been full of animals, was soon made by the king and his innumerable followers, bereft of lions and tigers and other beasts.
View Padaccheda
तद् | वनं | बल + मेघ | शर + धारा | संवृतम्
व्यरोचन् | महिष + आकृ | राज्ञा | हन् + महामृग